Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
12-апта. «Адам экологиясының басқа ғылымдармен байланысын негіздеу.…
12-апта. «Адам экологиясының басқа ғылымдармен байланысын негіздеу. Адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасын қалыптастыру кезеңдерін талдау»
Адам экологиясы – адамның қоршаған ортамен өзара байланысын, табиғи және әлеуметтік факторлардың адам денсаулығына, өмір сүру жағдайына және дамуына әсерін зерттейтін ғылым. Бұл ғылым адамның табиғатпен қарым-қатынасын, қоршаған ортаның өзгеруіне бейімделуін және табиғи ресурстарды пайдалану ерекшеліктерін қарастырады. Сонымен қатар адамның іс-әрекетінің табиғатқа тигізетін оң және теріс әсерлерін зерттеп, экологиялық мәселелердің алдын алу жолдарын анықтайды.Адам экологиясы көптеген ғылымдармен тығыз байланысты. Себебі адамның өмірі тек табиғи ортамен ғана емес, әлеуметтік, экономикалық, мәдени және техникалық ортамен де байланысты. Адамның денсаулығы мен өмір сүру сапасына ауа, су, топырақтың тазалығы, климаттық жағдайлар, тұрмыс деңгейі, еңбек ету ортасы және әлеуметтік қарым-қатынастар әсер етеді. Сондықтан адам экологиясы әртүрлі ғылымдардың зерттеу әдістері мен жетістіктерін пайдаланады.
- Биологиямен байланысы. Адам ағзасының қоршаған ортаға бейімделуін, тіршілік ету ерекшеліктерін, тұқымқуалаушылық пен табиғи факторлардың әсерін зерттейді.
- Медицинамен байланысы. Қоршаған ортаның ластануының адам денсаулығына әсерін, экологиялық аурулардың пайда болу себептерін және олардың алдын алу жолдарын қарастырады.
- Географиямен байланысы. Адамдардың әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарда өмір сүру ерекшеліктерін, табиғи ресурстарды пайдалануын және қоныстануын зерттейді.
- Химиямен байланысы. Ауадағы, судағы және топырақтағы зиянды химиялық заттардың адам ағзасына әсерін анықтайды.
- Физикамен байланысы. Радиация, шу, электромагниттік сәулелену, температура және басқа физикалық факторлардың адамға әсерін зерттейді.
- Әлеуметтанумен байланысы. Адамдардың тұрмыс жағдайын, еңбек ету ортасын, қоғамдағы әлеуметтік қатынастар мен экологиялық мәдениетті қарастырады.
-
-
Адам экологиясы адамның табиғатпен және қоғаммен байланысын жан-жақты зерттейді. Оның биология, медицина, география, химия, физика, экономика және әлеуметтану ғылымдарымен байланысы өте маңызды.
Тарихи тұрғыдан алғанда, адамның табиғатпен қарым-қатынасы қарапайым тәуелділіктен табиғи ресурстарды белсенді пайдалануға, кейін экологиялық жауапкершілікті түсінуге дейін дамыды.
Ең басты міндет – адам мен табиғат арасындағы үйлесімділікті сақтау. Ол үшін әр адам экологиялық мәдениетті қалыптастырып, табиғи ресурстарды үнемдеп, қоршаған ортаны қорғауға жауапкершілікпен қарауы қажет.
-
- Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. – Алматы: Ғылым, 2004.
- Бейсенова Ә.С. Экология. – Алматы: Ғылым, 2001.
- Одум Ю. Экология негіздері. – Мәскеу: Мир, 1986.
- Реймерс Н.Ф. Экология: теория, заңдар, ережелер, принциптер мен гипотезалар. – Мәскеу: Россия молодая, 1994.
- Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2050 стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. – Астана, 2012.
- Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі. – 2021.
- Жалпы экология және адам экологиясы бойынша оқу-әдістемелік материалдар.
-
- Адам экологиясы – адамның қоршаған ортамен өзара байланысын зерттейтін ғылым.
- Экология – тірі ағзалардың бір-бірімен және қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым.
- Қоршаған орта – адамды қоршап тұрған табиғи және жасанды нысандар мен құбылыстар жиынтығы.
- Экожүйе – тірі ағзалар мен олардың тіршілік ортасының өзара байланысқан жүйесі.
- Биосфера – Жер бетіндегі тіршілік таралған қабық.
- Антропогендік фактор – адамның іс-әрекеті нәтижесінде қоршаған ортаға әсер ететін фактор.
- Экологиялық фактор – тірі ағзаларға әсер ететін қоршаған орта жағдайлары мен элементтері.
- Бейімделу (адаптация) – ағзаның қоршаған орта жағдайларына икемделу үдерісі.
- Экологиялық дағдарыс – қоршаған ортаның жағдайы нашарлап, табиғи тепе-теңдіктің бұзылуы.
- Экологиялық ластану – табиғи ортаның зиянды заттармен немесе физикалық факторлармен бүлінуі.
- Тұрақты даму – қазіргі ұрпақтың қажеттіліктерін болашақ ұрпақтың мүмкіндіктеріне зиян келтірмей қанағаттандыру үдерісі.
- Экологиялық мәдениет – табиғатқа жауапкершілікпен қарау және оны қорғауға бағытталған адамгершілік ұстанымдар жиынтығы.
- Табиғи ресурстар – адамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін пайдаланылатын табиғат байлықтары.
- Индустрияландыру – өнеркәсіп өндірісінің дамуы мен кеңею үдерісі.
- Экологиялық сана – адамның табиғатты қорғау қажеттілігін түсінуі.
- Урбанизация – қала халқы санының өсуі және қалалардың даму үдерісі.
- Биоалуантүрлілік – Жер бетіндегі тірі ағзалардың түрлік және генетикалық алуан түрлілігі.
-