Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

SƠ ĐỒ TƯ DUY: X-QUANG NGỰC BÌNH THƯỜNG - Coggle Diagram

- - - - Đặc điểm: Chiều thế chuẩn, bệnh nhân chụp ở tư thế đứng, chùm tia X đi từ Sau ra Trước (từ lưng sang ngực).
      - Tần suất [Hỏi thi]: Là chiều thế chụp thẳng được sử dụng thường quy và phổ biến nhất.
      - Ưu điểm: Chất lượng hình ảnh tốt hơn; đánh giá kích thước bóng tim chính xác hơn, gần kích thước thật hơn do tim nằm sát detector/cassette kết hợp chùm tia X hẹp hơn (nguồn phát tia ở xa bệnh nhân).
      - 3 Dấu hiệu nhận biết trên phim PA:
        
        Hai xương bả vai (Scapulae) tách hoàn toàn ra khỏi 2 phế trường.
        
        Thấy được mực nước hơi dạ dày nằm dưới vòm hoành trái.
        
        Mỏm gai đốt sống cổ C7 có hình dạng dấu Â.
    - - Chỉ định: Dùng thay thế cho thế PA khi bệnh nhân không đứng được (chụp tại giường, tư thế ngồi hoặc nằm). Chùm tia X đi từ Trước ra Sau.
      - Nhược điểm kỹ thuật [GV Nhấn & Hỏi thi]:
        
        Kích thước bóng tim bị phóng đại nhiều hơn do vị trí tim tương đối xa detector hơn kết hợp chùm tia X phân tán nhiều hơn (nguồn phát tia gần bệnh nhân hơn).
        
        Bóng tim bị phóng đại rộng ra làm che lấp nhu mô phổi nhiều hơn (đặc biệt là vùng đáy phổi).
        
        Bờ xương bả vai không tách ra hai bên, chồng hình che lấp nhu mô phổi nhiều hơn.
        
        Chất lượng hình ảnh chung kém hơn phim PA.
  - - - Phim nghiêng trái (T): Đa số trường hợp quan sát thấy 2 vòm hoành cắt nhau.
        Vòm hoành trái bị bóng tim xóa mờ ở phần trước và có bóng hơi dạ dày ở phía dưới. Nhận diện xương sườn trái ở phía sau vòm hoành, kích thước xương sườn bên phải to hơn là phim nghiêng bên trái.
      - Phim nghiêng phải (P): Đa số trường hợp quan sát thấy 2 vòm hoành nằm song song với nhau.
        Kích thước bóng tim hiển thị lớn hơn trên phim, xương sườn bên trái to hơn là phim nghiêng phải.
- - - - Vòm hoành phải trên đường trung đòn ngang mức cung trước 5 đến 7 .
      - Hoặc đỉnh vòm hoành ngang cung sau xương sườn 9 đến 10, đặc biệt cung sau xương sườn 10
      - Hình dạng vòm hoành cong mềm mại với khoảng cách từ đường nối góc sườn hoành tới góc tâm hoành đến đỉnh vòm hoành lớn hơn 1.5 cm.
    - - Các mạch máu phổi bị dồn ép lại, đặc biệt ở vùng đáy phổi dẫn đến nhầm với tổn thương viêm hoặc đông đặc hai đáy phổi.
      - Vòm hoành nâng cao gây phóng đại kích thước bóng tim và mờ vùng đáy phổi.
    - - Hít quá sâu: Thể tích phổi tăng nhưng
        nhu mô phổi không bị đen hơn, mạch máu phổi bình thường, vòm hoành phải trên đường trung đòn thấp dưới cung trước xương sườn 7.
      - Khí phế thũng: Vòm hoành bị đẩy dẹt hoặc phẳng nằm ngang, phế trường đen hơn, các khoảng liên sườn rộng ra, số lượng và kích thước mạch máu phổi giảm.
  - - - Giải thích sai về bờ tim, vị trí khí quản gây hình ảnh lệch khí quản do tư thế (ví dụ bệnh nhân xoay phải thì đầu trong xương đòn phải nằm gần đường giữa hơn, ngực phải gần cassette hơn làm khí quản lệch phải).
      - Đánh giá sai kích thước bóng tim: Xoay trái khiến mặt quay về bên trái, vai phải gần detector hơn giống thế chếch trước phải làm trục bóng tim kéo dài, kích thước bóng tim bị phóng đại to hơn, bờ tim, rốn phổi và cơ hoành trái lớn giả. Xoay phải khiến bóng tim bị thu nhỏ lại, khoảng cách từ cột sống đến xương bả vai hoặc thành ngực bên phải ngắn hơn bên trái.
      - Bề dày mô mềm thành ngực hay mô vú thay đổi chồng hình lên nhu mô phổi dẫn đến nhầm với bệnh lý nhu mô.
      - Tăng bề dày mô mềm vùng góc sườn hoành gây ảnh giả tù góc sườn hoành.
      - Cấu trúc rốn phổi, tim, cơ hoành ở bên xa cassette bị phóng đại to hơn hoặc vòm hoành bên xa cassette nằm cao hơn.
  - - - Vòm hoành trái không tiếp xúc bờ trái cột sống do đáy phổi trái bị mờ dẫn đến giả bệnh lý hoặc che ẩn bệnh lý đáy phổi trái.
      - Mạch máu phổi thấy rõ ràng, nổi bật hơn bình thường dẫn đến nhầm với suy tim sung huyết hoặc xơ phổi.
- - - - Đường thở lớn chứa khí nên có đậm độ thấp hoặc đen hơn mô xung quanh, bắt đầu đọc X-quang luôn nhìn đường thở.
      - Khí quản nằm trên đường giữa, đôi khi hơi lệch nhẹ sang phải khi đi qua bờ phải quai động mạch chủ.
      - Vị trí chia đôi Carina [Hỏi thi]: Ngang mức thân đốt sống ngực T5.
      - Góc Carina bình thường [Hỏi thi]: 60 độ đến 70 độ hoặc 60 độ đến 75 độ.
      - Đường cạnh khí quản phải [Hỏi thi]: Đường trắng mảnh đi từ đầu gần xương đòn xuống tĩnh mạch đơn,
        nằm giữa khí trong phổi và khí trong khí quản với
        bề dày dưới 3 mm.
        Nếu bị rộng ra bất thường thường do hạch hoặc u.
        Bờ trái khí quản không thấy rõ do chồng hình quai động mạch chủ và mạch máu lớn.
      - Đánh giá lệch khí quản: Bắt buộc xác định do tư thế bệnh nhân xoay hay do bệnh lý kéo hoặc đẩy từ nhu mô phổi.
    - - Thành phần: Chứa phế quản chính và mạch máu phổi chủ yếu là động mạch phổi, hạch rốn phổi bình thường không thấy trừ khi có bệnh lý hạch.
      - Vị trí tương quan: Rốn phổi trái bình thường nằm cao hơn rốn phổi phải.
      - 3 Yếu tố đánh giá rốn phổi [Hỏi thi]: Vị trí, kích thước, đậm độ. Mẹo đọc là bắt buộc đánh giá bất thường đậm độ song song với kích thước, nếu bất thường vị trí cần xác định do bị kéo hay đẩy.
      - Điểm rốn phổi hay Hilum point [Hỏi thi]: Là điểm hội tụ giữa động mạch thùy trên và động mạch thùy dưới.
      - Giải phẫu động mạch phổi [Hỏi thi]: Thân động mạch phổi bơm máu nghèo oxy từ thất phải lên, chia thành động mạch phổi phải và trái. Động mạch phổi trái đi ở phía sau phế quản gốc trái. Động mạch phổi phải đi ở phía trước phế quản gốc phải.
    - - Phân vùng trên phim thẳng: Phân thành vùng trên hay Upper zone, vùng giữa hay Mid zone, vùng dưới hay Lower zone. Tuyệt đối không dùng từ thùy hay Lobe khi mô tả tổn thương trên phim thẳng [GV Nhấn].
      - Số lượng thùy: Phổi trái có 2 thùy, phổi phải có 3 thùy, mỗi thùy có màng phổi riêng.
    - - Màng phổi bình thường không thấy được trên X-quang, khoang màng phổi chứa khoảng 5 ml dịch khi nghỉ.
      - Phương pháp đánh giá: Vẽ đường viền toàn bộ chu vi phổi bắt đầu và kết thúc tại rốn phổi, đảm bảo nhu mô phổi áp sát mặt trong thành ngực.
      - Tràn khí màng phổi: Quan sát thấy đường viền lá tạng bao quanh nhu mô co rút kết hợp vệt khí đen viền theo bờ phổi. Nếu khí quản và trung thất bị đẩy lệch là tràn khí màng phổi áp lực tuyệt đối không bỏ sót.
    - - Rãnh liên thùy bé =khe ngang: Phân cách thùy trên và thùy giữa phổi phải, thấy được trên X-quang thẳng dạng đường trắng mảnh đi ngang từ ngoại biên 1/3 giữa hướng về rốn phổi.
        Ngừng ở ranh giới 1/3 giữa và 1/3 trong, đôi khi thấy 2 đường song song.
      - Rãnh liên thùy lớn hay khe chếch hai bên: Chỉ thấy được trên X-quang ngực nghiêng.
      - Rãnh phụ hay rãnh tĩnh mạch đơn hay Azygos fissure:
        Rãnh phụ Thường gặp nhất trên X-quang ngực với tỷ lệ 1 đến 2 phần trăm, hướng dọc theo bờ phải trung thất.
        Thùy tĩnh mạch đơn hay Azygos lobe chỉ là một phần của thùy trên, không được xem là một thùy riêng biệt.
        Rãnh tĩnh mạch đơn được cấu tạo bởi 4 lớp màng phổi gồm 2 lá màng phổi thành và 2 lá màng phổi tạng.
        Hình ảnh X-quang điển hình dạng con nòng nọc hoặc giọt nước với đầu là tĩnh mạch đơn, đuôi là rãnh tĩnh mạch đơn.
    - - Vòm hoành: Bên phải cao hơn bên trái trong đa số trường hợp do gan bên phải. Bên trái cao hơn bên phải không quá 1 cm vẫn tính là bình thường.
      - Phim ngực nghiêng: Vòm hoành phải liên tục từ trước ra sau. Vòm hoành trái bị xóa mờ ở phần trước bởi bóng tim và có bóng hơi dạ dày ở phía dưới.
      - Góc sườn hoành: Ngách sườn hoành chứa phần thấp nhu mô phổi.
        Trên phim thẳng, góc sườn hoành luôn nhọn, bị tù trong tràn dịch màng phổi, dày màng phổi, khí phế thũng hoặc giả tù do tư thế xoay.
      - Số lượng góc sườn hoành trên phim nghiêng [GV Nhấn]: Thấy 3 góc sườn hoành gồm 2 góc sườn hoành sau và 1 góc sườn hoành trước bên phải, góc trước bên trái không thấy do bị bóng tim xóa bờ.
    - - Chỉ số Tim và Lồng ngực hay CTR: Tỉ lệ giữa đường kính ngang lớn nhất của bóng tim trên đường kính ngang lớn nhất của lồng ngực đo trong trong.
      - Giá trị chuẩn: Bình thường CTR ≤ 0.5 ở tư thế đứng PA, ≤ 0.6 tư thế nằm AP CTR.
        Đánh giá chính xác trên phim PA không xoay, bắt buộc thấy được vòm hoành trái sau bóng tim.
      - Bờ trung thất phải trên phim thẳng [Hỏi thi]: Tĩnh mạch chủ trên SVC ở phần trên và Nhĩ phải ở phần dưới.
      - Bờ trung thất trái trên phim thẳng [Hỏi thi]:
        Quai động mạch chủ,
        thân hoặc cung động mạch phổi
        và Thất trái.
        Vòm hoành trái bắt buộc phải thấy được ở phía sau bóng tim.
      - Cửa sổ phế chủ hay Aorto-pulmonary window: Vùng lõm nằm giữa quai động mạch chủ và cung động mạch phổi. Nếu tăng đậm độ hoặc lồi ra là tổn thương hạch hoặc u trung thất.
    - - Rãnh dưới sườn [GV Nhấn]: Nằm ở bờ dưới xương sườn,
        chứa mạch máu và thần kinh gian sườn
        gây hình ảnh khuyết hoặc bờ lởm chởm không đều ở bờ dưới xương sườn do mạch máu ấn vào.
      - Lưu ý lâm sàng: Khi dẫn lưu màng phổi bắt buộc không được đi sát bờ dưới xương sườn mà phải đi ở bờ trên xương sườn để tránh gây tổn thương mạch máu và thần kinh gian sườn.
      - Bóng tuyến vú hoặc núm vú tạo bóng mờ mô mềm ở đáy phổi hai bên, dễ nhầm với nốt mờ nhu mô phổi.
        Núm vú: nốt mờ có viền khí đen
      - Bóng hơi dạ dày hay hơi ống tiêu hóa thấy dưới vòm hoành trái, là mốc quan trọng đánh giá tư thế đứng.
      - Cấu trúc không thấy hoặc không rõ trên phim thẳng [Hỏi thi]: Xương ức, thực quản, rãnh liên thùy lớn.