• Ziemiaństwo i elity: Żyją sielankowo i beztrosko w Nawłoci (zupełnie jak młodopolscy artyści na wsi), odcinając się od problemów kraju. Z kolei rządzący (Szymon Gajowiec) chcą reform, ale wprowadzają je zbyt wolno i ewolucyjnie.
• Robotnicy i chłopi: W rozdziale „Chłodek” Żeromski pokazuje przerażającą nędzę polskich chłopów (są traktowani gorzej niż zwierzęta, chorują, głodują). Ta bieda sprawia, że stają się podatni na radykalne, komunistyczne hasła (scena zebrania komunistów w Warszawie).