Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Фармацевтикалық биотехнология: вакциналар, гормондар және рекомбинантты…
Фармацевтикалық биотехнология: вакциналар, гормондар және рекомбинантты ақуыздар
Вакциналар (Vaccines)
Анықтамасы: Ағзада белсенді спецификалық иммунитет қалыптастыруға арналған биопрепараттар.
Классикалық түрлері
Тірі (әлсіретілген): Патогендігі төмендетілген тірі штаммдар (мысалы, БЦЖ).
Инактивтендірілген (өлтірілген): Химиялық не физикалық жолмен жойылған микроорганизмдер.
Анатоксиндер: Экзотоксиндердің зарарсыздандырылған туындылары.
Заманауи және инновациялық түрлері
Суббірлікті (Subunit): Вирустың тек қорғаныс тудыратын тазартылған ақуыздық бөлшектері.
Векторлық: Қауіпсіз вирус (вектор) ішіне басқа патогеннің генін енгізу.
мРНҚ вакциналар: Жасушаға антиген ақуызын өздігінен синтездеуге нұсқау беретін генетикалық матрица.
ДНҚ-вакциналар: Тікелей плазмидалық ДНҚ-ны енгізу арқылы иммундық жауап алу.
•
Нано-вакциналар: Антигендерді нысаналы жеткізу үшін қолданылатын органикалық нанокомплекстер.
Гормондар (Hormones)
Рекомбинантты инсулин
Диантты ақуыз, гендік инженерия көмегімен E. coli немесе ашытқыларда синтезделеді.
1982 жылдан бастап медицинада ресми қолданылатын тұңғыш рекомбинантты дәрі.
Соматотропин (Өсу гормоны)
Гипофиз жеткіліксіздігі мен бой өсуі тежелген балаларды емдеуге арналған рекомбинантты аналог.
Басқа да маңызды гормондар
Гонадотропиндер: Бедеулікті емдеуге арналған рекомбинантты фолликула ынталандырушы гормондар.
Эритропоэтин: Анемияны емдеуде қан тамырларында қызыл түйіршіктерді ынталандырады.
Рекомбинантты ақуыздар (Recombinant Proteins)
Алу технологиясы: Мақсатты генді векторға (плазмидаға) клондап, оны реципиент жасушаға енгізу арқылы экспрессиялау.
Негізгі продуцент-жүйелер
Прокариоттар (E. coli): Арзан, өнімділігі жоғары, бірақ посттрансляциялық модификациясы (гликозирленуі) жоқ.
Эукариоттар (Ашытқылар, сүтқоректілер жасушалары - CHO): Күрделі ақуыздарды дұрыс жиқтау (folding) және гликозирлеу үшін міндетті.
Маңызды өкілдері
Интерферондар (IFN): Вирусқа қарсы және ісікке қарсы белсенділігі бар цитокиндер.
Интерлейкиндер: Иммундық жүйені реттейтін ақуыздар.
Ферменттер: Тромболитикалық терапияға арналған плазминоген активаторы, рекомбинантты химозин.
Ғалымдар үлесі
Күнсұлу Закария: Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ҒЗИ (БҚПҒЗИ) басшысы болған, КВИ-ге қарсы отандық инактивтендірілген QazVac вакцинасын әзірлеу тобын басқарды.
Қайсар Табынов: Халықаралық вакцинология орталығының директоры, COVID-19-ға қарсы NARUVAX C-19 және NARUVAX C-19/nano суббірлікті вакциналарын жасаушы.
Ильяс Есмагамбетов: Молекулярлық биолог, КВИ-ге қарсы рекомбинантты аденовирустық платформа негізіндегі вакциналардың технологиялық схемаларын құруға қатысқан.
Шетелдік ғалымдар
Nicholas Hunt (Австралия): Қант диабетінің 1-типінің алдын алуға арналған, нанокомплекске негізделген инверсті ауызша (пероральді) вакциналарды (nano-insulin) зерттеуші (2024–2025).
Tatsuhiko Azegami (Жапония): Диабеттік бүйрек ауруларының асқынуын бәсеңдететін RAGE рецепторларына қарсы арнайы емдік пептидтік вакциналарды жасаушы (2021).
Marek Drozdz / L. Sasset (АҚШ): Тұрақты терапевтік ақуыздар мен инкретин рецепторларының агонистерін (IRA) бұлшықет ішіне ДНҚ-электропорация (MYO технологиясы) арқылы жеткізу жүйесін зерттеушілер (2025).
Пайдаланылған әдебиеттер
Hunt, N., et al. (2024). Oral Nanotherapeutics for Precision Targeting of Antigen-Presenting Cells for Prevention of Type 1 Diabetes. Nature Nanotechnology, 19, 534-544.
Хасенов, Б. Б., Акишев, Ж. Д., Раманкулов, Е. М. (2024). Способ получения молокосвертывающего фермента на основе рекомбинантного козьего химозина.
Foster, T. P., Haller, M. J., Schatz, D., et al. (2023). Delayed Diabetes with Proinsulin mRNA Vaccines in NOD Mice. Diabetes, 72(Supplement 1), 743-P.