Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Bệnh lý nhu mô phổi - Coggle Diagram

- - - - Bản chất: Khí phế nang bị thay thế một phần hay toàn bộ bởi Dịch (Water), Mủ (Pus), Máu (Blood) hoặc Tế bào (Cells - tế bào ung thư, tế bào viêm).
      - X-quang: Hình mờ tăng đậm độ đồng nhất.
      - CT: Tăng đậm độ xóa mờ hoàn toàn cấu trúc mạch máu bên trong.
      - Phân biệt với Kính mờ (Ground-glass): CT tăng đậm độ nhưng KHÔNG xóa mờ cấu trúc mạch máu và phế quản.
    - - Cấp tính: Phù phổi, Viêm phổi, Hít sặc, Xuất huyết/Dập phổi, Nhồi máu phổi.
      - Mạn tính (kéo dài):
        
        Ung thư: Viêm phổi sau tắc nghẽn do u, Ung thư biểu mô phế quản - phế nang (BAC / Carcinoma tuyến tại chỗ), Lymphoma.
        
        Bệnh lý hậu nhiễm/viêm mạn: Viêm phổi tổ chức hóa (OP/COP), Viêm phổi tăng bạch cầu ái toan mạn tính.
        
        Bệnh lý khác: Sarcoidosis (dạng phế nang hoặc nốt mô hạt nhỏ dày đặc), Bệnh tích protein phế nang (PAP).
    - - Đông đặc một thùy / phân thùy (Lobar consolidation):
        
        Viêm nhiễm: Viêm phổi thùy (thường gặp nhất: Streptococcus pneumoniae, Klebsiella, Lao, hít sặc).
        
        Ung thư: Ung thư phổi kèm viêm phổi sau tắc nghẽn, BAC, Lymphoma.
        
        Xuất huyết: Dập phổi, Nhồi máu phổi.
        
        Khác: OP, Viêm phổi tăng BC ái toan, Sarcoidosis, Phổi biệt trí (nhánh ĐM nuôi từ ĐMC), Hở van 2 lá cấp kèm phù phổi thùy trên phải.
        
        Đặc điểm: Tăng đậm độ, có Khí phế quản đồ (Air-bronchogram), hầu như không giảm thể tích (đôi khi tăng thể tích thùy phổi trong Klebsiella, S. pneumoniae, Lao). Diễn tiến lan qua lỗ Kohn.
      - Đông đặc lan tỏa (Diffuse consolidation):
        
        Phù phổi: Phù phổi do suy tim (CPE), quá tải dịch, ARDS, giảm albumin, suy thận, phản ứng truyền máu.
        
        Phế quản phế viêm: Staph. aureus, vi trùng Gram âm, PCP, virus, nấm.
        
        Xuất huyết phế nang lan tỏa: Lupus (SLE), Henoch-Schönlein, Wegener, Goodpasture.
        
        Hình thái phân bố đặc biệt:
        
        Hình Cánh bướm (Batwing/Butterfly): Đông đặc quanh rốn phổi 2 bên, chừa vùng ngoại biên (do dẫn lưu bạch huyết ngoại biên tốt); gặp trong phù phổi cấp.
        
        Hình Cánh bướm ngược: Thường gặp trong bệnh phổi mạn tính (OP, Viêm phổi tăng BC ái toan mạn).
      - Đông đặc nhiều ổ giới hạn không rõ (Multifocal):
        
        Nguyên nhân thường gặp nhất: Phế quản phế viêm.
        
        Mạch máu: Thuyên tắc trùng (Septic emboli), U hạt Wegener (viêm mạch máu -> nhồi máu -> đông đặc -> tạo hang).
        
        Ung thư: BAC, Lymphoma, Di căn (Metastases).
        
        Khác: Sarcoidosis, OP, Viêm phổi tăng BC ái toan, Viêm phổi dạng mỡ (Lipoid pneumonia).
  - - - Dấu hiệu: Tim to, tăng kích thước mạch máu phổi.
      - Giai đoạn phù mô kẽ (PCWP > 18 mmHg): Tăng đường kính mạch máu, dày mô kẽ quanh phế quản - mạch máu, dày vách liên tiểu thùy (đường Kerley).
      - Giai đoạn phù phế nang (PCWP > 25 mmHg): Đông đặc và Kính mờ (Kính mờ > Đông đặc), phân bố trung tâm (cánh bướm).
      - Diễn tiến: Cải thiện rất nhanh (vài giờ đến vài ngày) do dịch ít protein.
      - Hình ảnh không điển hình: Phù phổi 1 bên (gặp trong COPD) hoặc khu trú thùy trên phải do hở van 2 lá / nhồi máu cơ tim rối loạn chức năng cơ nhú (dòng trào ngược phụt trực tiếp vào TM phổi thùy trên phải).
    - - Tiêu chuẩn Berlin 2012: Khởi phát trong 1 tuần; mờ phế nang 2 bên không do suy tim/quá tải dịch; PaO2/FiO2 <= 300 mmHg.
      - Hình ảnh CT: Đông đặc > Kính mờ, tổn thương ưu thế ngoại biên và vùng thấp (theo trọng lực), chiếm > 80% thể tích phổi.
      - Giai đoạn pathology: Xuất tiết -> Tăng sinh (xuất hiện giãn PQ co kéo, xơ) -> Xơ hóa.
      - Diễn tiến: Cải thiện chậm do dịch giàu protein và tổn thương nội mô.
      - Mnemonic phù phổi không do tim (NOT CARDIAC):
        
        N: Near drowning (ngạt nước).
        
        O: O2 therapy / Negative pressure (phù phổi áp lực âm sau đặt/rút NKQ).
        
        T: Trauma / TRALI (tổn thương phổi cấp do truyền máu).
        
        C: CNS (nguyên nhân thần kinh).
        
        A: Allergic alveolitis / Hypersensitivity pneumonitis (HP).
        
        R: Renal failure (suy thận).
        
        D: Drugs (thuốc).
        
        I: Inhaled toxins (độc chất hít).
        
        A: Altitude / HAPE (phù phổi do độ cao > 2500m).
        
        C: Contusion (dập phổi).
- - - - Thùy trên phải: Rãnh liên thùy bé bị kéo lên trên. Dấu S ngược của Golden (Golden S sign) gặp khi có khối u rốn phổi phải gây xẹp thùy trên.
      - Thùy giữa phải: Axial/Coronal có hình tam giác mờ cạnh bờ tim phải (đỉnh hướng ra ngoài); Sagittal đỉnh hướng về rốn phổi. Hội chứng thùy giữa: xẹp thùy giữa + giãn phế quản.
      - Thùy dưới (Phải/Trái): Xẹp hướng xuống, ra sau, vào trong về phía trung thất sau và cột sống; kéo rốn phổi xuống dưới.
      - Thùy trên trái: Xẹp hướng ra trước và vào trong.
    - - Nguyên nhân: Phơi nhiễm Amiăng (Asbestosis), viêm màng phổi, lao, tràn máu MP, phẫu thuật tim.
      - Hình ảnh: Khối tròn/bầu dục đậm độ mô mềm sát màng phổi dày, ưu thế thùy dưới phân thùy sau.
      - Dấu hiệu đặc trưng: Dấu đuôi sao chổi (Comet tail sign) – các nhánh phế huyết quản bị kéo xoắn vặn đi vào khối xẹp.
- - - - Đóng vôi (Calcification):
        
        Đóng vôi lành tính: Lan tỏa (diffuse), Trung tâm (central), Dạng phiến (laminated), Bắp nổ (Popcorn - đặc trưng cho U mô thừa / Hamartoma).
        
        Đóng vôi ác tính: Lệch tâm (eccentric) (carcinoma trên nền u hạt cũ), vi nốt lấm tấm (carcinoma tuyến).
      - Thành phần Mỡ (Fat): Nốt chứa mỡ (-40 đến -120 HU) là dấu hiệu chẩn đoán xác định Hamartoma (50%), Viêm phổi dạng mỡ (Lipoid pneumonia), Di căn từ Liposarcoma hoặc RCC.
      - Kích thước (Size): < 4mm (0% ác tính), 4–7mm (1%), 8–20mm (15%), > 20mm (75%).
      - Thời gian nhân đôi thể tích (Doubling time):
        
        < 1 tháng: Nhiễm trùng, di căn tiến triển nhanh, carcinoma đại bào.
        
        2 năm: Chỉ điểm tổn thương lành tính (Hamartoma, Histoplasmoma) hoặc K phổi biệt hóa cao/carcinoid/nốt kính mờ.
      - Mật độ (Density): Bán đặc (part-solid) có tỷ lệ ác tính cao nhất (~63%), kính mờ (ground-glass) ~18%, đặc (solid) ~7%.
      - Hình dạng (Shape): Nốt đa giác, dẹt, vị trí dưới màng phổi ngoại biên -> Lành tính.
      - Đường bờ (Margin): Tròn đều (lành tính), phân múi/đa cung (trung tính), Tua gai (Corona radiata) -> Nguy cơ ác tính cao.
      - Khí trong nốt / Air-bronchogram: Dấu Air-bronchogram hoặc đốm khí bọt (bubbly lucencies) bên trong nốt -> Gợi ý ác tính cao, điển hình Carcinoma tuyến (Adenocarcinoma / BAC).
      - Mức độ bắt thuốc tương phản (Contrast enhancement): Bắt thuốc < 15 HU (dự báo lành tính 99%), bắt thuốc > 15 HU (gợi ý ác tính).
    - - Khuyến cáo theo dõi nốt phổi phát hiện tình cờ trên CT ở người >= 35 tuổi.
      - KHÔNG áp dụng cho: Người < 35 tuổi, người suy giảm miễn dịch, người có tiền căn ung thư.
  - - - Carcinoma tế bào nhỏ (SCLC) (15%): Tiên lượng xấu, không chỉ định phẫu thuật, KHÔNG tạo hang.
      - Carcinoma không tế bào nhỏ (NSCLC) (85%): Carcinoma tuyến (phổ biến nhất), Carcinoma tế bào gai/vảy (thường tạo hang nhất 10–15%), Carcinoma tế bào lớn.
    - - CT Angiogram sign: Dấu hiệu mạch máu chạy xuyên qua vùng đông đặc.
      - Leafless tree sign (Dấu cây trụi lá): Các nhánh phế quản bên trong bị chít hẹp, kéo căng, thưa thớt do tế bào u thâm nhiễm thành phế quản và vách phế nang.
    - - T1: U <= 3cm.
      - T2: U > 3–5cm, hoặc xâm lấn phế quản gốc/màng phổi tạng/xẹp phổi thùy.
      - T3: U > 5–7cm, hoặc xâm lấn thành ngực, màng tim ngoài, thần kinh hoành, rễ T1-T2, hoặc có nốt u khác cùng thùy.
      - T4: U > 7cm, hoặc xâm lấn trung thất, tim, mạch máu lớn, khí quản, thực quản, thân đốt sống / cột sống, đám rối cánh tay, hoặc nốt u khác thùy cùng bên.
      - N1: Hạch quanh phế quản / hạch rốn phổi cùng bên.
      - N2: Hạch trung thất cùng bên / hạch dưới Carina (nhóm 7).
      - N3: Hạch thượng đòn / hạch dưới đòn / hạch trung thất đối bên.