Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Bệnh lý nhu mô phổi - Coggle Diagram

- - - - Đông đặc (Consolidation)
      - Bệnh lý mô kẽ (Interstitial lung disease - ILD)
      - Xẹp phổi (Atelectasis)
      - Nốt và Khối u (Nodules & Masses)
    - - Hang (Cavitation)
      - Kén khí (Cysts), bóng khí (Pneumatocele), Khí phế thũng (Emphysema)
  - - - Yêu cầu kỹ thuật: Lát cắt mỏng 1 – 1.25 mm; thuật toán tái tạo tần số không gian cao (thuật toán sắc nét / sharp algorithm)
      - [GV Nhấn]: Tuyệt đối không dùng phim in cắt dày 5 – 10 mm để đọc bệnh phổi mô kẽ vì sẽ bỏ sót tổn thương sớm.
    - - MIP (Maximum Intensity Projection): Tăng khả năng phát hiện nốt nhỏ và đánh giá kiểu phân bố nốt.
      - MinIP (Minimum Intensity Projection): Tối ưu hóa quan sát vùng giảm đậm độ, khí phế thũng và bẫy khí (air-trapping).
    - - Chỉ định khi nghi ngờ bẫy khí (air-trapping), bệnh đường dẫn khí nhỏ (viêm tiểu phế quản, hen) hoặc Viêm phổi quá mẫn (HP).
      - Giúp phân biệt bệnh phổi tắc nghẽn (có bẫy khí) với bệnh phổi thâm nhiễm.
    - - Chỉ định khi thấy mờ vùng đáy/sau phổi ở tư thế nằm ngửa.
      - Mục đích: Phân biệt xẹp phổi thụ động vùng thấp do trọng lực (gravitational atelectasis - sẽ mất khi nằm sấp) với bệnh lý mô kẽ (ILA/ILD) giai đoạn sớm (vẫn tồn tại khi nằm sấp).
- - - - Cấp tính (<= 4 tuần): Do viêm phổi thùy, phù phổi cấp, dập phổi, xuất huyết phế nang, nhồi máu phổi.
      - [GV Nhấn] Mạn tính (> 4 tuần / kéo dài > 3 tháng dù điều trị kháng sinh): Cần chỉ định sinh thiết vì nguy cơ cao do Ung thư phổi (Adenocarcinoma / BAC cũ), Lymphoma, Viêm phổi tổ chức hóa (OP), Viêm phổi tăng BC ái toan mạn, Sarcoidosis.
  - - - Hình ảnh đường sáng chứa khí của phế quản nằm nổi bật trên nền nhu mô phổi bị đông đặc.
      - Gặp trong: Viêm phổi thùy, Phù phổi cấp, Ung thư phế quản - phế nang (BAC), Lymphoma, Nhồi máu phổi, Xẹp phổi thụ động.
      - [Hỏi thi - Chọn câu SAI]: KHÔNG gặp trong Xẹp phổi do tắc nghẽn (do phế quản bị bít tắc hoàn toàn nên khí sau chỗ tắc bị hấp thu hết).
    - - Đông đặc/kính mờ đối xứng hai bên vùng trung tâm rốn phổi, chừa lại vùng ngoại biên (do dẫn lưu bạch mạch ngoại biên tốt).
      - Gặp điển hình nhất trong Phù phổi cấp do tim (CPE), phù phổi phế nang.
    - - Tổn thương mờ tập trung chủ yếu ở vùng ngoại biên hai phổi, chừa lại vùng trung tâm rốn phổi.
      - Bệnh lý điển hình: Viêm phổi tổ chức hóa (OP) và Viêm phổi tăng bạch cầu ái toan mạn tính.
  - - - Tiêu chuẩn X-quang/CT: Bóng tim to, giãn mạch máu phổi thùy trên, dày vách liên tiểu thùy (đường Kerley B xuất hiện sớm nhất), phân bố trung tâm (cánh bướm), Kính mờ > Đông đặc, tổn thương cải thiện rất nhanh (vài giờ đến vài ngày sau đáp ứng điều trị).
      - [GV Nhấn - Trường hợp không điển hình]: Phù phổi cấp 1 bên hoặc khu trú thùy trên phải (gặp ở bệnh nhân hở van 2 lá cấp do đứt cơ nhú sau nhồi máu cơ tim, dòng trào ngược phụt trực tiếp vào tĩnh mạch phổi thùy trên phải).
    - - Tiêu chuẩn Berlin (2012): Suy hô hấp cấp trong 1 tuần, mờ phế nang 2 bên không do suy tim/quá tải dịch, PaO2/FiO2 < 300 mmHg.
      - CT: Đông đặc > Kính mờ, phân bố ưu thế ngoại biên và vùng thấp (theo trọng lực), diễn tiến qua 3 giai đoạn (Xuất tiết -> Tăng sinh -> Xơ hóa), tổn thương cải thiện chậm (vài tuần/tháng).
      - Mnemonic NOT CARDIAC (nguyên nhân phù phổi không do tim): Near drowning, Oxygen/Negative pressure, Trauma/TRALI, CNS (thần kinh), Allergic, Renal failure, Drugs, Altitude (HAPE), Contusion.
- - - - Dày nhẵn/đều (Smooth): [Hỏi thi] Phù phổi mô kẽ, Di căn ung thư theo đường bạch huyết (Lymphangitic carcinomatosis), Bệnh tích tụ protein phế nang (PAP).
      - Dày dạng nốt/hạt (Nodular): [Hỏi thi] Sarcoidosis, Di căn đường bạch huyết.
      - Dày không đều (Irregular): Xơ phổi.
    - - [Hỏi thi]: Hình tăng đậm độ nhu mô phổi nhưng KHÔNG xóa mờ cấu trúc mạch máu và phế quản bên trong.
      - Không đặc hiệu: Do lấp đầy phế nang một phần (dịch, máu, tế bào) hoặc dày mô kẽ nhẹ dưới độ phân giải.
    - - [GV Nhấn & Hỏi thi]: Dấu hiệu đặc hiệu nhất của xơ phổi giai đoạn cuối / không hồi phục.
      - Đặc điểm HRCT: Các kén khí kích thước 3 – 10 mm, thành dày rõ, xếp thành nhiều lớp/đám chồng lên nhau sát dưới màng phổi, vách chung rõ ràng, không phân nhánh.
      - Phân biệt: Khí phế thũng cận vách (chỉ có 1 lớp kén thành mỏng) và Giãn phế quản co kéo (có phân nhánh khi dựng hình 3D).
    - - Giãn phế quản kèm cấu trúc xơ co kéo xung quanh nhu mô phổi.
    - - Nốt giới hạn rõ, sắc nét, kích thước 1 – 3 mm.
    - - [Hỏi thi]: Vùng tăng và giảm đậm độ xen kẽ nhau.
      - Phân biệt cơ chế:
        
        Mạch máu hai vùng BẰNG NHAU -> Vùng tăng đậm độ (mờ) là bệnh lý (thâm nhiễm, xuất huyết, GGO).
        
        Mạch máu vùng sáng (đen) GIẢM/NHỎ hơn vùng mờ -> Vùng sáng là bệnh lý do ứ khí (Air-trapping) trong bệnh đường dẫn khí nhỏ (hen, viêm tiểu phế quản) hoặc giảm tưới máu trong Thuyên tắc phổi mạn tính.
  - - - [Hỏi thi - 4 tiêu chuẩn chẩn đoán UIP]:
        
        Ưu thế vùng đáy và dưới màng phổi (ngoại biên).
        
        Tổn thương dạng lưới không đều (xơ).
        
        Có tổn thương Tổ ong (Honeycombing) (có thể kèm giãn phế quản co kéo).
        
        Không có các đặc điểm gợi ý chẩn đoán khác.
    - - [GV Nhấn & Hỏi thi]: Kính mờ (GGO) chiếm ưu thế >> xơ hóa.
      - Dấu hiệu bảo tồn dưới màng phổi (Subpleural sparing): Vùng nhu mô phổi sát màng phổi hoàn toàn bình thường, chừa lại không bị tổn thương (dấu hiệu điển hình giúp phân biệt với UIP).
      - Bệnh lý liên quan: Bệnh mô liên kết / Bệnh tự miễn (CTD-ILD) như Xơ cứng bì, Viêm đa cơ/viêm da cơ, Viêm khớp dạng thấp.
- - - - Dấu hiệu ba mật độ (Three-density sign / Head-cheese sign): Sự kết hợp đặc trưng trên CT giữa Kính mờ (GGO) + Ứ khí (Air-trapping) + Phổi bình thường, thấy rõ nhất trên thì thở ra.
- - - - Dải sáng hình lưỡi liềm chứa khí nằm giữa quai động mạch chủ và bờ trong của khối phổi xẹp bên trái.
      - Cơ chế: Phân thùy đỉnh S6 của thùy dưới trái giãn nở bù trừ nhô lên lách vào giữa quai ĐMC và thùy trên bị xẹp.
      - [Hỏi thi - Chọn câu SAI]: KHÔNG gặp trong xẹp thùy dưới phổi trái (mà gặp trong xẹp thùy trên trái).
    - - Thường gặp sau viêm màng phổi, phơi nhiễm amiăng.
      - Khối mờ tròn/bầu dục nằm sát màng phổi bị dày, có hình ảnh phế huyết quản và mạch máu bị kéo xoắn vặn đi vào khối u tạo Dấu hiệu đuôi sao chổi (Comet tail sign).
- - - - Đóng vôi (Calcification):
        
        [Hỏi thi] Đóng vôi lành tính: Lan tỏa (Diffuse), Trung tâm (Central), Dạng phiến (Laminated), Dạng bắp nổ (Popcorn - đặc trưng cho U mô thừa / Hamartoma).
        
        [Hỏi thi] Đóng vôi ác tính: Đóng vôi lệch tâm (Eccentric) (do K phổi phát triển trên nền tổn thương u hạt cũ), vi nốt lấm tấm (Adenocarcinoma).
      - Thành phần Mỡ (Fat):
        
        [Hỏi thi]: Đậm độ mỡ (-40 đến -120 HU) bên trong nốt là dấu hiệu chẩn đoán xác định Hamartoma (hoặc Viêm phổi dạng mỡ / Di căn từ ung thư thận RCC / Liposarcoma). KHÔNG gặp trong Viêm phổi tròn.
      - Kích thước (Size): Nốt < 4 mm nguy cơ ác tính ~0%; 4 – 7 mm ~1%; 8 – 20 mm ~15%; > 20 mm ~75%.
      - Thời gian nhân đôi thể tích (Doubling time):
        
        < 1 tháng: Bệnh lý nhiễm trùng hoặc di căn tiến triển rất nhanh.
        
        [Hỏi thi] > 2 năm: Chỉ điểm tổn thương lành tính (Hamartoma, Histoplasmoma) hoặc K phổi biệt hóa rất cao/tiến triển rất chậm (Carcinoid, Adenocarcinoma kính mờ). KHÔNG gặp Carcinoma đại bào (Carcinoma đại bào nhân đôi rất nhanh).
      - Mật độ (Attenuation): Nốt đặc một phần (Part-solid) có tỷ lệ ác tính cao nhất (~63%), nốt kính mờ (Ground-glass) ~18%, nốt đặc (Solid) ~7%.
      - Đường bờ (Margin): Bờ tròn đều (lành tính), bờ phân múi/đa cung (trung tính), bờ tua gai (Spiculated / Corona radiata) -> Dấu hiệu gợi ý cao ác tính.
      - Khí trong nốt / Air-bronchogram (+):
        
        [Hỏi thi]: Dấu hiệu Air-bronchogram hoặc các đốm khí bọt nhỏ (Bubbly lucencies) bên trong nốt SPN là gợi ý ác tính cao, đặc biệt là Carcinoma tuyến (Adenocarcinoma).
      - Mức độ bắt thuốc cản quang động (Dynamic Contrast Enhancement):
        
        Bắt thuốc < 15 HU: Độ dự báo lành tính rất cao (99%).
        
        Bắt thuốc > 15 HU: Gợi ý tổn thương ác tính/viêm tiến triển.
    - - [Hỏi thi - Điều kiện KHÔNG áp dụng Fleischner 2017]: KHÔNG áp dụng cho bệnh nhân < 35 tuổi, bệnh nhân suy giảm miễn dịch, hoặc bệnh nhân đã có tiền căn ung thư (ví dụ: ung thư trực tràng đã mổ - phải tầm soát di căn).
  - - - Ung thư tế bào nhỏ (SCLC) (15%): Tiên lượng rất xấu, đáp ứng hóa xạ trị, không có chỉ định phẫu thuật, KHÔNG tạo hang.
      - Ung thư không tế bào nhỏ (NSCLC) (85%): Carcinoma tuyến (Adenocarcinoma - thường gặp nhất), Carcinoma tế bào gai/vảy (Squamous cell - thường tạo hang nhất 10-15%), Carcinoma tế bào lớn.
    - - Giai đoạn T (U nguyên phát):
        
        T1: U <= 3 cm, bao quanh bởi nhu mô phổi.
        
        T2: U > 3 - 5 cm, hoặc xâm lấn phế quản gốc (chưa đến Carina), hoặc xâm lấn màng phổi tạng, hoặc gây xẹp/viêm phổi thùy.
        
        T3: U > 5 - 7 cm, hoặc xâm lấn thành ngực, thần kinh hoành, màng tim ngoài, hoặc có nốt u khác cùng thùy.
        
        [Hỏi thi]: Khối u thùy trên phổi phải 5 cm, tiếp xúc màng phổi 4 cm, hủy xương sườn 2 -> Xếp giai đoạn T3 (do xâm lấn thành ngực/xương sườn).
        
        T4: U > 7 cm, hoặc xâm lấn trung thất, tim, mạch máu lớn, khí quản, Carina, thần kinh quặt ngược, thực quản, thân đốt sống / cột sống, hoặc có nốt u khác thùy cùng bên.
        
        [GV Nhấn & Hỏi thi] U Pancoast (U đỉnh phổi):
        
        U xuất phát từ rãnh đỉnh phổi, gây đau ngực/vai lan tay do xâm lấn đám rối thần kinh cánh tay (rễ C8, T1-T2), gây Hội chứng Horner (sụp mi, co đồng tử, giảm tiết mồ hôi), hủy xương sườn 1 – 2.
      - Giai đoạn N (Hạch vùng):
        
        N1: Hạch quanh phế quản / hạch rốn phổi cùng bên.
        
        N2: Hạch trung thất cùng bên / hạch dưới Carina (nhóm 7).
        
        [Hỏi thi] N3: Hạch thượng đòn (nhóm 1) cùng bên/đối bên, hạch trung thất/rốn phổi đối bên.
        
        [Hỏi thi - Chọn câu SAI]: Hạch góc tâm hoành KHÔNG phải là hạch vùng trong ung thư phổi.