Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Эмбрионалдық даму кезеңдері: Нейрула h - Coggle Diagram
Эмбрионалдық даму кезеңдері: Нейрула h
Кезеңдері
Нейрула — эмбрионалдық дамудың гаструла кезеңінен кейін жүретін кезеңі. Бұл кезеңде ұрықтың жүйке жүйесі қалыптасып, мүшелердің бастамалары дами бастайды. Нейрула кезеңі әсіресе хордалыларға тән.
1. Нейрула кезеңінің жүруі
Нейрула кезеңінде бірнеше маңызды үдеріс жүреді:
1. Жүйке тақташасының түзілуі.Гаструланың арқа жағындағы эктодерма жасушалары қалыңдап, жүйке тақташасын түзеді. Бұл үдеріс астындағы хорда әсерінен жүреді.
2. Жүйке науасының қалыптасуы.Жүйке тақташасының шеттері көтеріліп, ортасы ойыстайды. Нәтижесінде жүйке науасы пайда болады.
Кезеңі
3. Жүйке түтігінің түзілуі.Жүйке науасының екі шеті бір-біріне жақындап, қосылады. Осылайша жүйке түтігі қалыптасады. Кейін одан ми мен жұлын дамиды.
4. Хорданың қалыптасуы.Ұрықтың арқа жағында орналасатын хорда тірек қызметін атқарады және жүйке жүйесінің дамуына әсер етеді.
5. Мүшелердің қалыптаса бастауы.Мезодермадан бұлшықеттер, сүйектер мен дәнекер ұлпалардың бастамалары дамиды. Эндодермадан асқорыту және тыныс алу жүйелерінің эпителийі қалыптаса бастайды.
Маңызы
3. Нейрула кезеңінің биологиялық маңызы
Жүйке жүйесінің негізі қаланады.
Ми мен жұлынның дамуы басталады.
Ұрықтың дене осьтері қалыптасады.
Болашақ мүшелердің бастамалары пайда болады.
Жасушалар мен ұлпалар мамандана бастайды.
4. Қызықты дерек
Адам эмбрионында жүйке түтігі жүктіліктің шамамен 3–4-апталарында қалыптасады. Оның алдыңғы бөлігінен ми, ал артқы бөлігінен жұлын дамиды. Жүйке түтігінің толық жабылуы қалыпты жүйке жүйесінің дамуы үшін өте маңызды.
Есте сақтау керек
Нейрула кезеңін қалай есте сақтауға болады?
Гаструла → Нейрула → Органогенез
Гаструла — ұрық жапырақшалары қалыптасады.
Нейрула — жүйке түтігі түзіледі.
Органогенез — мүшелер мен мүшелер жүйесі дамиды.
Өзгерісі: Эктодерманың белгілі бір бөлігі қалыңдап, жүйке тақташасын түзеді. Кейін ол иіліп, жүйке түтігіне айналады.
Маңызы: Жүйке түтігінен ми мен жұлын дамиды. Олар ағзаның қозғалысын, сезім мүшелерінің жұмысын және ішкі мүшелердің қызметін реттейді.
2. Хорданың қалыптасуы
Өзгерісі: Ұрықтың арқа жағында мезодермадан хорда қалыптасады. Ол жүйке түтігінің астында орналасады.
Маңызы: Хорда ұрықтың дене осін анықтауға қатысады және жүйке жүйесінің қалыптасуына әсер етеді. Адамда хорда қалдықтары омыртқааралық дискілердің орталық бөлігіндегі пульпозды ядроның түзілуіне қатысады.
Ұрық жапырақшаларының мамандануы
Өзгерісі: Эктодерма, мезодерма және эндодерма жасушалары белгілі бір қызметке бейімделіп, әртүрлі ұлпалар мен мүшелердің бастамаларын түзеді.
Маңызы: Әр ұрық жапырақшасынан белгілі бір мүшелер мен ұлпалар дамиды. Мысалы, эктодермадан жүйке жүйесі, мезодермадан бұлшықеттер мен сүйектер, эндодермадан асқорыту жүйесінің эпителийі қалыптасады.
5. Жүйке түтігінің жабылуы
Өзгерісі: Жүйке науасының шеттері бір-бірімен қосылып, жүйке түтігін түзеді. Адамда бұл үдеріс эмбриондық дамудың алғашқы апталарында жүреді.
Маңызы: Жүйке түтігінің дұрыс жабылуы ми мен жұлынның қалыпты дамуы үшін қажет. Егер бұл үдеріс бұзылса, жүйке түтігінің ақаулары пайда болуы мүмкін. Мысалы, омыртқа жотасының толық жабылмауы — spina bifida.
Болашақта
Болашақ мүшелердің бастамаларының пайда болуы
Өзгерісі: Мезодерма мен эндодерманың бөліктері жіктеліп, болашақ мүшелердің бастапқы құрылымдарын түзеді.
Маңызы: Бұл өзгерістер кейін жүрек, бұлшықеттер, асқорыту мүшелері және басқа да мүшелердің дамуына негіз болады. Алайда олардың толық қалыптасуы нейрула кезеңімен шектелмей, органогенез кезінде жалғасады.
Ғалымдар
Нейрулла кезеңін зерттеген ғалымдар
Вильгельм Гис (Wilhelm His) — эмбрионның жүйке жүйесінің дамуын зерттеген ғалымдардың бірі. Ол XIX ғасырда жүйке қырының жасушалары мен олардың даму ерекшеліктерін зерттеуге үлес қосты.
Ганс Шпеман (Hans Spemann) — эмбриондық даму мен ұрық бөліктерінің бір-біріне әсерін зерттеді. Оның зерттеулері эмбриондағы даму үдерістерін басқару механизмдерін түсінуге көмектесті.
Хильда Мангольд (Hilde Mangold) — Ганс Шпеманмен бірге эмбриондық индукцияны зерттеген ғалым. Олардың тәжірибелері ұрықтың бір бөлігінің басқа бөліктің дамуына әсер ете алатынын көрсетті.