Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

SƠ ĐỒ TƯ DUY: ALKYNE - Coggle Diagram

- - - - Cách gọi
        
        [Số vị trí nhánh] - [Tên nhánh] + [Tên C mạch chính] - [Vị trí C≡C] - in
    - - Cách gọi
        
        [Tên các gốc ankyl đính với C nối ba] + axetilen
  - - - Công thức tổng quát: \(C_nH_{2n-2}\) (\(n \ge 2\))
      - Đặc điểm: Mạch hở, chứa 1 liên kết ba \(C\equiv C\)
      - Chất đầu dãy: Axetilen (\(C_2H_2\))
    - - Lai hóa: 2 nguyên tử C nối ba ở trạng thái lai hóa \(sp\)
      - Góc liên kết: \(180^\circ\), cấu trúc đường thẳng
      - Liên kết \(C\equiv C\): Gồm 1 liên kết \(\sigma\) bền + 2 liên kết \(\pi\) kém bền
    - - Đồng phân mạch cacbon (mạch thẳng, mạch nhánh)
      - Đồng phân vị trí liên kết ba \(C\equiv C\) (ank-1-in và ank-2-in)
    - - Không có đồng phân hình học (do liên kết ba có dạng đường thẳng \(180^\circ\))
  - - - Khí
        
        Từ \(C_2\) đến \(C_4\) (\(C_2H_2, C_3H_4, C_4H_6\))
      - . Lỏng
        
        Từ \(C_5\) đến \(C_{16}\)
      - Rắn
        
        Từ \(C_{17}\) trở đi
    - - Khối lượng riêng: Nhẹ hơn nước (\(d < 1\text{ g/cm}^3\))
      - Độ tan: Ít tan trong nước, tan tốt trong dung môi hữu cơ không phân cực
    - - Tăng dần theo chiều tăng phân tử khối \(M\)
      - Nhiệt độ sôi nhỉnh hơn anken và ankan tương ứng cùng số C một chút (do liên kết \(C\equiv C\) phân cực hơn và phân tử dạng thẳng)
  - - - Cộng (\(H_2\))
        
        Xúc tác \(Ni, t^\circ \rightarrow\) Tạo ankan: \(C_nH_{2n-2} + 2H_2 \xrightarrow{Ni, t^\circ} C_nH_{2n+2}\)
        
        Xúc tác \(Pd/PbCO_3, t^\circ\) (hoặc \(Pd/BaSO_4\)) \(\rightarrow\) Dừng ở anken: \(C_nH_{2n-2} + H_2 \xrightarrow{Pd/PbCO_3, t^\circ} C_nH_{2n}\)
      - Cộng Halogen (\(Br_2, Cl_2\))
        
        Phản ứng 2 nấc: \(C_nH_{2n-2} + 2Br_2 \rightarrow C_nH_{2n-2}Br_4\)
        
        Hiện tượng: Làm mất màu dung dịch \(Br_2\) màu nâu đỏ \(\rightarrow\) Nhận biết ankin
      - Cộng \(HX\) (\(HCl, HBr\))
        
        Tuân theo quy tắc Markovnikov
        
        Ví dụ: \(HC\equiv CH + HCl \xrightarrow{HgCl_2, 150-200^\circ C} CH_2=CH-Cl\) (vinyl clorua)
        
        \(CH_2=CH-Cl + HCl \rightarrow CH_3-CHCl_2\) (1,1-đicloetan)
      - d. Cộng Nước (\(H_2O\)) - Phản ứng Kucherov
        
        Xúc tác: \(HgSO_4 / H_2SO_4, 80^\circ C\)
        
        Với axetilen: \(HC\equiv CH + H_2O \xrightarrow{HgSO_4/H_2SO_4, 80^\circ C} [CH_2=CH-OH] \rightarrow CH_3CHO\) (Anđehit axetic)
        
        Với ankin khác (\(R-C\equiv CH\)): \(R-C\equiv CH + H_2O \xrightarrow{HgSO_4/H_2SO_4, 80^\circ C} R-CO-CH_3\) (Xeton)
    - - Nguyên nhân: Nguyên tử H đính ở C nối ba đầu mạch có tính linh động nhẹ (tính axit yếu)
      - Phương trình tổng quát: \(R-C\equiv CH + AgNO_3 + NH_3 \rightarrow R-C\equiv C-Ag\downarrow\text{ (vàng nhạt)} + NH_4NO_3\)
      - Ý nghĩa: Thuốc thử đặc trưng dùng để nhận biết các ank-1-in
    - - Dimer hóa
        
        \(2 HC\equiv CH \xrightarrow{CuCl, NH_4Cl, t^\circ} CH_2=CH-C\equiv CH\) (Vinylaxetilen)
      - Trimer hóa
        
        \(3 HC\equiv CH \xrightarrow{C, 600^\circ C} C_6H_6\) (Benzen)
    - - a. Oxi hóa không hoàn toàn
        
        Làm mất màu dung dịch \(KMnO_4\) ở nhiệt độ thường
      - b. Oxi hóa hoàn toàn (Phản ứng cháy)
        
        \(C_nH_{2n-2} + \frac{3n-1}{2}O_2 \xrightarrow{t^\circ} nCO_2 + (n-1)H_2O\)
  - - - Thủy phân đất đèn
        
        \(CaC_2 + 2H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + C_2H_2\uparrow\)
      - Nhiệt phân methane
        
        \(2CH_4 \xrightarrow{1500^\circ C, \text{làm lạnh nhanh}} C_2H_2 + 3H_2\uparrow\)
      - Tổng hợp trực tiếp
        
        \(2C + H_2 \xrightarrow{\text{hồ quang điện}} C_2H_2\)
      - Từ muối axetilit
        
        \(AgC\equiv CAg + 2HCl \rightarrow C_2H_2 + 2AgCl\downarrow\)
    - - Dehydro hóa ankan
        
        \(C_nH_{2n+2} \xrightarrow{t^\circ, xt} C_nH_{2n-2} + 2H_2\)
      - b. Đêhiđrohalogen hóa từ dẫn xuất đihalogen
        
        \(C_nH_{2n}X_2 + 2KOH \xrightarrow{\text{ancol, } t^\circ} C_nH_{2n-2} + 2KX + 2H_2O\)