Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Фармацевтикалық биотехнология: вакциналар, гормондар және рекомбинантты…
Фармацевтикалық биотехнология: вакциналар, гормондар және рекомбинантты ақуыздар
Фармацевтикалық биотехнология — тірі жасушаларды, микроорганизмдерді, ферменттерді және генетикалық инженерия әдістерін пайдаланып, дәрілік заттар мен биологиялық препараттарды өндіретін ғылым саласы.
Оның негізгі мақсаты — аурулардың алдын алуға, оларды анықтауға және емдеуге арналған тиімді әрі қауіпсіз биопрепараттар жасау.
-
-
Вакцина — иммундық жүйені белгілі бір инфекциялық қоздырғышты тануға және оған қарсы қорғаныс қалыптастыруға үйрететін биологиялық препарат.
Вакцина енгізілгеннен кейін иммундық жүйе антигендерді танып, арнайы антиденелер мен иммунологиялық жады жасушаларын қалыптастыра алады. Соның нәтижесінде адам сол қоздырғышпен кейін кездескенде жылдамырақ қорғаныс реакциясын көрсетуі мүмкін.
-
-
Өндіру технологиясы
Рекомбинантты ақуыздар
Рекомбинантты ақуыздар — генетикалық инженерия әдістері арқылы белгілі бір геннің көмегімен жасушада синтезделетін ақуыздар.Бұл технологияда қажетті ақуызды кодтайтын ген арнайы ДНҚ конструкциясына енгізіледі. Конструкция бактерияға, ашытқыға немесе сүтқоректілер жасушасына жеткізіледі. Жасуша генетикалық ақпаратқа сәйкес қажетті ақуызды өндіреді.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Рекомбинантты ақуыздардың мысалдары
Инсулин -Қант диабетін емдеу
Эритропоэтин -Кейбір анемия түрлерін емдеу
VIII қан ұю факторы -Гемофилия А ауруын емдеу
Интерферондар-Кейбір вирустық және онкологиялық ауруларды емдеудің белгілі бір түрлері
Моноклоналды антиденелер-Қатерлі ісіктерді, аутоиммундық және басқа ауруларды емдеу
Маңызды ғылыми жаңалық
1982 жылы рекомбинантты адам инсулині АҚШ-та медициналық қолдануға мақұлданған алғашқы рекомбинантты ДНҚ технологиясымен өндірілген дәрілердің бірі болды. Бұл оқиға дәрілік ақуыздарды жануарлардан бөліп алуға тәуелділікті азайтып, адам ақуызына сәйкес препараттарды өнеркәсіптік жолмен өндіруге мүмкіндік берді.
Гормондар және оларды биотехнологиялық жолмен өндіру
Гормондар — ағзадағы жасушалар мен мүшелердің қызметін реттейтін биологиялық белсенді заттар. Олардың кейбірі ақуыздық немесе пептидтік табиғатқа ие, сондықтан биотехнологиялық әдіспен өндіріледі.
Негізгі гормондық препараттар:
- Инсулин
Инсулин ұйқы безінің бета-жасушаларында өндіріледі. Ол қандағы глюкоза деңгейін реттеуге қатысады. Инсулин жетіспеген жағдайда қант диабеті дамуы мүмкін.Рекомбинантты инсулин өндірісінде адам инсулинін кодтайтын ген микроорганизмдерге немесе басқа қолайлы жасушалық жүйелерге енгізіледі. Өндірілген ақуыз тазартылып, дәрілік препаратқа айналдырылады.
- Өсу гормоны — соматропин
Соматропин — гипофиз гормонының рекомбинантты түрі. Ол белгілі бір өсу гормонының тапшылығы жағдайларында дәрігер тағайындауымен қолданылады.
- Эритропоэтин
Эритропоэтин эритроциттердің түзілуін ынталандырады. Оның рекомбинантты түрлері кейбір созылмалы бүйрек ауруларына байланысты анемияларда қолданылады. Бұл ақуыздың дұрыс гликозилденуі маңызды болғандықтан, өндірісте көбіне сүтқоректілер жасушалары пайдаланылады.
- Фолликулды ынталандырушы гормон (ФЫГ)
Рекомбинантты ФЫГ кейбір бедеулікті емдеу бағдарламаларында аналық бездердің қызметін ынталандыру үшін қолданылады.
-
Қазақстандық зерттеушілердің еңбектері
Қазақстанда фармацевтикалық биотехнологияның дамуына вакциналар әзірлеу, гендік инженерия, рекомбинантты ақуыздар алу және биопрепараттардың сапасын бақылау бағыттарындағы ғылыми жұмыстар үлес қосып келеді.
Қуандық Жүнісов QazVac вакцинасының зерттелуі мен әзірленуіне қатысқан ғалымдардың бірі.
Зерттеу мысалы: Efficacy and safety of an inactivated whole-virion vaccine against COVID-19, QazCovid-in®, in healthy adults атты III фазалық клиникалық зерттеу 2022 жылы EClinicalMedicine журналында жарияланды.Зерттеуде вакцинаның тиімділігі мен қауіпсіздігі ересек еріктілерде бағалан
Александр Шустов және Қазақстан Ұлттық биотехнология орталығы
Александр Шустов — гендік инженерия саласындағы зерттеуші, Қазақстан Ұлттық биотехнология орталығындағы гендік инженерия зертханасының жетекшісі.
-
-
-
-
ақуыздарды бактериялық және сүтқоректілердің жасушалық жүйелерінде өндіру.Бұл зерттеулер фармацевтикалық биотехнологияның тек вакциналармен шектелмейтінін, оның гормондар мен терапиялық ақуыздарды әзірлеуде де маңызды екенін көрсетеді.
Бахытжан Алжанұлы — жасушалық терапия зерттеулері
Қазақстандық ғалым Бахытжан Алжанұлының жұмыстарының бірінде CRISPR геномды редакциялау технологиясы арқылы инсулин синтездейтін ұйқы безі жасушаларының жаңа желісі әзірленгені хабарланғанЗерттеудің мақсаты — I типті қант диабетін емдеуге арналған жасушалық терапия тәсілдерін дамыту. Бұл бағыт әлі де ғылыми зерттеулерді, қауіпсіздікті бағалауды және клиникалық тексеруді қажет етеді; оны қолданыстағы инсулиндік емнің орнына дайын ем деп қарастыруға болмайды..
-
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасы Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты. QazVac және QazCoVac-P вакциналары туралы материалдар. Ресми сайт.
2.Қазақстан Ұлттық биотехнология орталығы. Гендік инженерия зертханасы және рекомбинантты ақуыздар жөніндегі зерттеулер. Ресми сайт.
3.Khairullin B. және т.б. QazCovid-in вакцинасының тиімділігі мен қауіпсіздігі жөніндегі III фазалық клиникалық зерттеу. EClinicalMedicine, 2022. Ғылыми мақала.
4.Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының QazVac вакцинасының әзірленуі туралы материалдары. Ресми ақпарат.
-