Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

LIPIDOAK, Dentsitate txikiko molekula organiko hidrofobikoak, Ez dute…

- - - - Usaina
      - Bitaminak
      - Egitura
      - Pigmentuak
    - - E bitamina: mintzen babesa eta antzutasunaren kontra
      - K bitamina: odol-koagulazioa
      - A bitamina: ikusmena
      - Landare-pigmentuak: karotenoak edo xantofilak
      - Landare-esentziak
  - - - D bitamina --> hezurren eta hortzen osasuna.
      - Azido biliarrak --> gibelean sortzen dira eta lipidoak emultsionatzen dituzte.
      - Kolesterola
        
        Animalien mintzen osagaia, mintzaren jariakortasuna erregulatzen du
        
        Dietaren bidez lortzen da edo gibelean sintetizatzen da.
        
        Odolean gehiegi egoteak arteriosklerosia izateko arriskua handitu dezake.
  - - - Azido arakidonikotik eratorriak.
      - Azido arakidonikoak 20 karbono-atomo eta 4 lotura bikoitz ditu.
    - - Ahalmen analgesikoa
      - Odol-koagulazioan parte hartzea
      - Hanturazko prozesuak erregulatzea.
      - Basodilatazioa eragitea
      - Muskulu leunen uzkurdura eragitea
- - - - Gantz azido bat + kate luzeko monoalkohol bat.
      - Ester loturaren bidez elkartzen dira.
      - Argizariak dira.
  - - - Fosfoazilglizeridoak
        
        Glizerola + 2 gantz azido + fosfatoa + aminoalkohola
        
        Zelulen mintz plasmatikoetan.
      - Esfingolipidoak
        
        Esfingosina + gantz azido bat + fosfatoa + aminoalkohola
        
        Bereziki garrantzitsuak nerbio-zelulen mintzetan.
    - - Fosfato taldea duten lipidoak.
  - - - Isolatzaile termikoa
      - Erreserba energetikoa
    - - Ester loturaren bidez elkartzen dira.
      - Glizerola molekula bat + bat, bi edo hiru gantz azido.
    - - Olioak
        
        Gantz azido asegabeak nagusi → likidoak
        
        Adb: oliba, ekilore edo soja olioak
      - Seboak
        
        Gantz azido aseak nagusi → solidoak
        
        Adb: urdaia
    - - Hidrolisia (Lipasaren bidez)
        
        Lipasek ester loturak apurtzen dituzte.
        
        Triazilglizeridoa + ura → glizerola + gantz azidoak.
        
        Digestio-aparatuan gertatzen da
      - Saponifikazioa (base sendoen bidez)
        
        Ester loturak apurtzen dira.
        
        NaOH edo KOH erabiltzen dira.
  - - - Zerebrosidoak: monosakaridoa
      - Gangliosidoak: oligosakaridoa
    - - Mintza babestea
      - Nortasun zelularraz arduratzea, hau da, zelulen ezagutza eta bereizketa ahalbidetzea.
    - - Zelula-mintzaren kanpoaldean kokatzen dira.
      - Zeramida (esfingosina alkohola + gantz azido) + gluzidoz osatuta
  - - - Asegabeak
        
        Karbonoen artean lotura bikoitz bat edo gehiago.
        
        Kate tolestuak.
        
        Urtze-tenperatura baxuagoa → normalean likidoak giro-tenperaturan.
        
        Landare-jatorriko elikagaietan: artoa, soja, ekilorea, oliba, fruitu lehorrak...
        
        Salbuespena: arrain urdina.
        
        Gantz asegabeen barruan
        
        Monoinsaturatuak
        
        Lotura bikoitz bakarra
        
        Poliinsaturatuak
        
        Lotura bikoitz bat baino gehiago.
        
        Ugaztunentzat esentzialak dira, baina batzuk gorputzak ezin ditu ekoiztu eta dietaren bidez hartu behar dira.
      - Aseak
        
        Kate zuzenak, tolesturarik gabe.
        
        Urtze-tenperatura altuagoa → normalean solidoak giro-tenperaturan.
        
        Karbonoen artean lotura guztiak bakunak.
        
        Animalia-jatorriko gantzetan: gurina, urdaia, haragia, esnekiak...
        
        Salbuespenak: kokoaren, palmaren eta kakahuetearen olioak.
    - - Gehiegi kontsumitzea kaltegarria izan daiteke.
      - Batez ere, hidrogenazioa jasan duten produktu industrializatuetan daude
      - Gantz-azido asegabe mota bat.
      - Elikagaiak solidotzeko, testura emateko eta egonkortasuna hobetzeko erabiltzen dira; adibidea: margarina.
      - Odoleko lipoproteinen kontzentrazioa handitzen dute → gaixotasun kardiobaskularren arriskua handitu.
    - - Saponifikagarri gehienen osagaiak dira.
      - Naturan normalean ez dira aske aurkitzen, beste molekulei lotuta daude.
      - Egitura: karbono-kate luzea (pareak) + mutur batean karboxilo taldea (–COOH).
    - - Karboxiloa polarra da → H zubiak era ditzake molekula polarrekin edo ioiekin.
      - Uretan egitura hauek osa ditzakete: monogeruza, geruza bikoitza (mintz plasmatikoan) eta mizelak
      - Molekula anfipatikoak: zati hidrofiloa (karboxiloa) + zati hidrofoboa (karbono-katea)
      - Katea zenbat eta luzeagoa eta aseagoa izan → urtze-tenperatura handiagoa
      - Saponifikazioa: karboxiloa + base sendoa → xaboia (gatz bat) + ura
      - Esterifikazioa: karboxiloa + alkohola → esterra + ura