Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы, Бластула, Пайдаланылған әдебиеттер,…
-
Бластула
бластоциста
-
-
ішкі жасушалық масса (inner cell mass, ICM) — болашақ эмбрионның негізгі жасушалық бастауы.
-
Трофэктодерма
рофобласттық құрылымдардың, соның ішінде плацентаның ұрықтық бөлігінің қалыптасуына қатысады. Ол сондай-ақ бластоцистаның жатыр қабырғасына бекінуіне және имплантацияға қатысады.
ұрықтанудан кейінгі бөлшектену кезеңінен және моруладан кейін қалыптасады. Сүтқоректілерде бластула арнайы бластоциста (blastocyst) түрінде болады. Адамда бластоциста шамамен ұрықтанудан кейінгі 5-күні қалыптасып, имплантация шамамен 6–7-күндерде басталады
Моруладан кейін жасушалардың орналасуы мен мамандануы өзгеріп, ішкі сұйықтыққа толы қуыс қалыптасады. Осы процесс бластуляция деп аталады.
Кейін ішкі жасушалық масса екі негізгі линияға — эпибласт және гипобласт/примитивті эндодермаға бөлінеді. Осылайша бластоциста үш алғашқы жасушалық линияны қалыптастырады: трофэктодерма, эпибласт және гипобласт.
Бластуланың қарапайым құрылысы
Трофэктодерма
↓
Бластоцель — сұйықтыққа толы қуыс
↓
Ішкі жасушалық масса
→ эпибласт
→ гипобласт
Пайдаланылған әдебиеттер
Rossant J., Tam P. P. L. Early human embryonic development: Blastocyst formation to gastrulation. Developmental Cell. 2022.
Watson A. J. The cell biology of blastocyst development. Molecular Reproduction and Development. 1992.
-
Shahbazi M. N., Zernicka-Goetz M. Deconstructing and reconstructing the mouse and human early embryo. Nature Cell Biology. 2018.
-
-
Burton A., Torres-Padilla M.-E. Epigenome dynamics in early mammalian embryogenesis. Nature Reviews Genetics. 2025.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Rossant J., Tam P. P. L. Early human embryonic development: Blastocyst formation to gastrulation. Developmental Cell. 2022.
- Xu Y. et al. A single-cell transcriptome atlas profiles early organogenesis in human embryos. Nature Cell Biology. 2023;25:604–615.
- Pan J., Lin Z., Zhang G. et al. Charting human organogenesis across the Carnegie stages from a whole-embryo perspective. GigaScience. 2026.
- Recent advances in understanding cell types during human gastrulation. Nature/PMC review.
- Origin and function of the yolk sac in primate embryogenesis.
- Эмбриондық кезеңнің соңғы сатылары және ұрықтық кезең
Адам эмбриогенезінің алғашқы 8 аптасы Carnegie жүйесінде 23 сатыға (CS1–CS23) бөлінеді. 8-аптаның соңына қарай негізгі дене жоспары қалыптасып, көптеген мүшелердің бастапқы құрылымдары пайда болады. Осыдан кейін даму негізінен ұрықтық (fetal) кезең ретінде қарастырылады
-
-
Ж. Б. Сабырбек, С. Б. Байкошкарова
адамның триплоидты эмбриондарының ерте эмбриогенезін зерттеген. Олардың жұмысы ҚРТ бағдарламаларында пайда болатын хромосомалық ақаулары бар эмбриондардың морфологиялық және генетикалық ерекшеліктеріне бағытталған.
-
Эпибласт
болашақ эмбрионның негізгі бастамасы. Кейін гаструляция барысында одан үш ұрық жапырақшасы — эктодерма, мезодерма және эндодерма қалыптасады.
Гипобласт
негізінен ұрықтан тыс құрылымдардың, соның ішінде сарыуыз қапшығының қалыптасуына үлес қосады
Қазіргі эмбриологияда бластула кезеңін зерттеудің жаңа бағыты — stem-cell-based embryo models, яғни дің жасушаларынан алынатын эмбрионға ұқсас модельдер.
2021 жылы Marta N. Shahbazi, Magdalena Zernicka-Goetz және әріптестері адам бластоцистасының кейбір ерекшеліктерін модельдейтін жүйелерді зерттеді. Сонымен қатар басқа зерттеушілер blastoids деп аталатын бластоцистаға ұқсас құрылымдарды дің жасушаларынан алуға болатынын көрсетті.
Қазіргі біржасушалы РНҚ-секвенциясы зерттеулері осы кезеңде әртүрлі жасушалардың қандай гендерді белсендіретінін анықтауға мүмкіндік берді. Yichi Xu және әріптестері 2023 жылы адам эмбрионының ерте органогенез кезеңіне арналған біржасушалы транскриптомдық атлас жасап, әртүрлі жасушалық типтердің пайда болуы мен дифференциациясын зерттеді.
-
-
-
-
