Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
CRISPR–Cas технологиясы: геномды дәл редакциялаудың молекулалық негіздері,…
CRISPR–Cas технологиясы: геномды дәл редакциялаудың молекулалық негіздері, эволюциясы және қазіргі клиникалық зерттеулер
Төмендегі материал ғылыми мақалаларға, Nature, Science, Cell, NEJM және PubMed деректеріне сүйеніп құрастырылды. Тарихи деректерден бастап 2026 жылғы ең жаңа клиникалық нәтижелерге дейін қамтылды. Сандық көрсеткіштер мен пайыздар мүмкіндігінше бастапқы зерттеулерден алынды.
-
CRISPR–Cas — нуклеин қышқылдарының белгілі бір нуклеотидтік ретін тануға және өзгертуге мүмкіндік беретін RNA-guided genome editing technology, яғни РНҚ арқылы басқарылатын геномды редакциялау жүйесі.
-
-
қазақша — топталған, бір-бірінен жүйелі аралықпен орналасқан қысқа палиндромды қайталанулар.
Cas — CRISPR-associated proteins, яғни CRISPR-мен байланысты ақуыздар.
Табиғи жағдайда CRISPR–Cas жүйесі бактериялар мен археяларда бактериофагтардан және басқа бөгде генетикалық элементтерден қорғанатын адаптивті иммундық жүйе ретінде қызмет етеді. Кейін зерттеушілер осы табиғи механизмді адамның, жануарлардың, өсімдіктердің және микроорганизмдердің геномын мақсатты түрде өзгертуге бейімдеді.
CRISPR технологиясының қалыптасу тарихы
CRISPR бір ғалымның бір күнде ашқан технологиясы емес. Ол шамамен 25–30 жылдық фундаменталды зерттеулердің нәтижесіCRISPR spacer-лерінің бөгде генетикалық элементтерден шыққаны 2005 жылғы жұмыстарда көрсетілді. 2007 жылғы Barrangou және әріптестерінің эксперименттері CRISPR-дің нақты түрде фагтарға қарсы қорғаныс беретінін дәлелдеді. .
-
-
-
Ғылыми тұрғыдан ең қызықты қорытынды
CRISPR технологиясының эволюциясын бір ғана формуламен көрсетуге болады:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ең маңызды кезең — ДНҚ-ның өзін емес, оның жөнделуін пайдалану
-
-
-
-
ДНҚ ұштарын қайта жалғайды, бірақ бұл процесте:
-
-
-
-
-
-
-
-
Егер зерттеуші донорлық ДНҚ үлгісін берсе, жасуша оны пайдаланып нақты өзгеріс енгізе алады.
-
Пайдаланылған мақалалар
- programmable dual-RNA-guided DNA endonuclease in adaptive bacterial immunity. Science. 2012;337(6096):816–821. DOI: 10.1126/science.1225829.
- Cong L., Ran F.A., Cox D. et al. Multiplex genome engineering using CRISPR/Cas systems. Science. 2013;339(6121):819–823. DOI: 10.1126/science.1231143.
- Mali P., Yang L., Esvelt K.M. et al. RNA-guided human genome engineering via Cas9. Science. 2013;339(6121):823–826. DOI: 10.1126/science.1232033.
- Komor A.C., Kim Y.B., Packer M.S. et al. Programmable editing of a target base in genomic DNA without double-stranded DNA cleavage. Nature. 2016;533:420–424. DOI: 10.1038/nature17946.
- Gaudelli N.M., Komor A.C., Rees H.A. et al. Programmable base editing of A•T to G•C in genomic DNA without DNA cleavage. Nature. 2017;551:464–471. DOI: 10.1038/nature24644.
- Anzalone A.V., Randolph P.B., Davis J.R. et al. Search-and-replace genome editing without double-strand breaks or donor DNA. Nature. 2019;576:149–157. DOI: 10.1038/s41586-019-1711-4.
- Wang J.Y., Pausch P., Doudna J.A. Structural biology of CRISPR–Cas immunity and genome editing enzymes. Nature Reviews Microbiology. 2022;20:641–656.
- Tao J., Bauer D.E., Chiarle R. Assessing and advancing the safety of CRISPR-Cas tools: from DNA to RNA editing. Nature Communications. 2023;14:212. DOI: 10.1038/s41467-023-35886-6.
- Hobbs M.D. et al. Exagamglogene Autotemcel for Severe Sickle Cell Disease. New England Journal of Medicine. 2024;390:1649–1662. DOI: 10.1056/NEJMoa2309676.