Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah - Coggle Diagram
Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah
Latar Belakang Pemerintahan Tempatan di Sarawak dan Sabah
Sarawak dan Sabah mempunyai sistem pemerintahan yang berkesan sebelum kedatangan kuasa-kuasa luar
Sistem ini membawa kestabilan, keharmonian dan kemakmuran
Sistem Pemerintahan Tempatan
Sistem Pentadbiran Tempatan
Pengaruh Kesultanan Brunei ketara
Wujud pengaruh kesultanan Sulu di Pantai Timur Sabah
Sistem kedatuan di Sarawak
Sistem pemerintahan tradisi masyarakat di Sarawak yng berpusat di sekitar Sungai Sarawak
Diamalakn oleh kerajaan awal yng wujud di Sarawak
Berkuasa mentadbir Sarawak tanpa campur tangan kesultanan Brunei
Sewaktu pengaruh di Kesultanan Brunei, golongan pembesar ini menjadi wakil bagi pihak Sultan Brunei
Kerajaan Sawaku merupakan anatar kerajaan awal yang terletak di sekitar Sungai Sarawak ditadbir oleh Datu Merpati Jepang
Keturunan Datu Merpati Jepang secara turun-menurun menguasai pentadbiran di wilayah ini dengan memakai gelaran Datu Patinggi, Datu Benadahara (Datu Bandar) dan Datu Temenggung
Bertanggungjawab menjalankan pentadbiran dan membangunkan Sarawak
Sistem Pentadbiran di Sabah
Kawasan pantai barat dikuasai oleh Kesultanan Brunei, manakala kawasan pantai timur dikuasai oleh Kesultanan Sulu
Kuasa Kesultanan Brunei di Sabah berasaskan sistem penguasaan tanah
Pentadbiran dijalankan oleh pembesar tempatan yng menjadi wakil sultan atau pembesar (pengiran) yang memiliki wilayah tersebut
Sultan Sulu memiliki semua tanah di bawah pengaruhnya. Pemerintahana diwakilkan oleh Datu
Kuasa golonga Datu bergantung pada milikan bilangan hamba (pengikut) dan kemampuan menghantar ufti secara tetap kepada Sultan
Golongan Datu inilah yang sebenarnya menjalankan pentadbiran di pantai timur Sabah dan sistem ini dikenali sebagi sistem Datu
Sistem Pentadbiran di Sarawak
Pengaruh Brunei menyebabkan pemerintahan di Sarawak dipengaruhi sistem Kesultanan Brunei. Sistem pentadbiran dipecahkan kepada 3 bentuk : Sungai Kerajaan, Sungai Tulis, Sungai Kuripan
Pentadbiran dijalankan oleh pembesar tempatan yng menjadikan wakil sultan atau pembesar yang memiliki wilayah tersebut
Kawasan di Sungai Sarawak ditadbir oleh Datu Patinggi Datu Bandar dan Datu Temenggung sebagai wakil Sultan Brunei
Kawasan pendalamn ditabir oleh Orang Kaya seperti : OK Beti di Padeh, OK Antau di Rimas, OK Jugah di Lundu, OK Gasing di Skrang
Kuasa Kesultanan Burnei di Sarawak adalah berasaskan kepada sistem penguasaan tanah
Sistem Ketua Bebas di Sabah
Sistem ini bergantung pada kemampuan individu utk memerintah kawasan yng dikuasai
Ketua bebas muncul daripada sikap berani dan keperwiraan seseorang tokoh yang mencabar kewibawaan Sultan di kawasannya
Antara ketua bebas ialah Syarif Osman yng berkuasa di daerahh Maruudu antara tahun 1830-1840 dan Datu Kerunding yang berkuasa di daerah Tungku pada akhir abad ke-19
Mereka tergolong atau mempunyai pertalian keluarga dgn Sultan Brunei atau Sultan Sulu
Berkuasa dan bertanggungjawab menjalankan pentadbiran di kawasan masing-masing
Mempunyai undang-undang tersendiri dan tidak mengiktiraf kuasa lain
Sistem Kesukuan
Sabah
Ketua masyarakat = Orang Tua
Pegangan adat menjadi alat kawalan sosiopolitk ygn berkesan
Kaum = Kadazandusun, Murut, dan Bajau
Murut berada di pantai timur Sabah, pemimpin = Matto'a
Sistem pemerintahan mengandungi Majlis Kampung dan Tukang-tukang adat
Tukang Adat pula memastikan setiap upacara adat dilakukan dgn betul bagi mengelakkan bencana
Majlis kampung membantu Orang Tua dalam pengurusan adat dan kehidupan seharian
Sarawak
Ketua masyarakat Melanau = Menteri
Ketua masyarakat Bidayuh = Tua Kampung
Ketua masyarakat Kenyah = Peran Lepo
Ketua masyarakat Kayan = Kelunana Maren
Ketua masyarakat Iban = Tuai Rumah
Penekanan kepatuhan kpd adat
Juga diamalkan kaum Kelabit
Pemilihan pemimpin lebih kepada kebolehan peribadi
Pemimpin menjadi org tengah utk menyelesaikan pertelingkahan dlm kalangan penduduk
Peluasan Kuasa Dinasti Brooke di Sarawak
Peluasan kuasa di lakukan oleh pihak persendirian, James Brooke
Tertarik untuk menguasai Sarawak kerana kaya dengan sagu, antimoni dan emas
Alasan perpecahan politik dan kegiatan pelanunan digunakan oleh James Brooke untuk kuasai Sarawak daripada Kesultanan Brunei
Sarawak Ketika Kehadiran James Brooke
Kawasan Sungai Sarawak merupakan kawasan ekonomi yang penting.
Sultan Brunei menghantar Pengiran Indera Mahkota ke kawasan ini sebagai pembesar Brunei untuk menguasai ekonomi.
Tahun 1820: Masyarakat Melayu bertumpu di Lidah Tanah yang terletak di sekitar Sungai Sarawak.
Kawasan ini menjadi pusat perdagangan dan pentadbiran kerana strategik.
Mampu mengawal kegiatan prdagangan sungai dan kawasan pedalaman.
Beberapa individu yang terlibat dalam percaturan politik dan pemerintahan di Sarawak antara 1830-an hingga 1840-an:
Pengiran Raja Muda Hashim
Dihantar oleh Sultan Brunei utk menyelesaikan masalah di Sarawak
Merupakan bapa saudara Sultan Brunei
Berusaha memujuk Datu Patinggi Ali dan pembesar Melayu, namun gagal
Beliau meminta bantaun James Brooke
James Brooke
Mencari peluang untuk mendapatkan Sarawak
Pada awalnya, menjalankan aktiviti pengembaraan di antara Sarawak dan SIngapura dgn kapalnya Royalist
Mendapat sokongan pihak British melalui angkatan tentera laut
Menerima pelawaan Pengiran Raja Muda Hashim utk menyelesaikan masalah di Sarawak
James Brooke mengenakan syarat iaitu Pengiran Raja Muda Hashim perlu menyerahkan Sarawak kepada Beliau
Datu Patinggi Ali
Pembesar tempatan di Sarawak
Tahun 1836: Melakukan penentangan terhadap pentadbiran Brunei
Menentang tindakan-tindakan wakil Sultan Brunei yng menjejaskan kehidupan masyarakat tempatan
Bersetuju berunding dengan James Brookie dan menamatkan penentangan terhadap Brunei
Sultan Omar Ali Saifuddin II, Sultan Brunei
Tahun 1827: Sultan Brunei yang mentadbir wilayah Sarawak berhasrat megawal kegiataan perdagangan di Sarawak
Pengiran Indera Mahkota mendirikan pusat pentadbiran di Kuching
Menimbulkan perbalahan dgn pembesar tempatan kerana mengenakan cukai yng tinggi dan kerahan tenaga
Penentangan dipimpin oleh Datu Patinggi Ali yang ingin membebaskan Sarawak daripada cengkaman Pengiran Indera Mahkota
James Brooke Mendapatkan Kuasa Pemerintahan
Ugutan
2 Kali Ugutan Dilakukan oleh James Brooke
Pertama
Terhadap pengiran raja muda hashim yang cuba berdolak-dalik dan tidak bersetuju dengan rundingan yng dilakukan sebelumnya iaitu menyerahkan Sarawak kepadanya
Bagi menyelesaikan masalah ini James Brooke megugut menyerang kedudukan Pengiran Raja Muda Hashim di Kuching
Disebabkan ini Pengiran Raja Muda Hashim bersetuju menyerahkan pemerintahan Sarawak kepada James Brooke
Kedua
Dilakukan secara tidak langsung kepada pemerintah Brunei, Sultan Omar Ali Saifuddin apabila James Brooke hadir ke Brunei diiringi oleh angkatan tentera laut British
Kehadiran James Brooke adalah untuk mengesahkan penyerahan Sarawak
Tindakan James Brooke menyebabkan Sultan bersetuju mengesahkan penyerahan Sarawak tersebut
Perjanjian
Perjanjian 1841
James Brooke dengan Pengiran Raja Muda Hashim
James Brooke memerintah Sarawak dan menguasai hasilnya
James Brooke harus menghormati dan memelihara undang-undang dan adat Melayu
Perjanjian 1842
James Brooke dengan Sultan Brunei, Sultan Omar Ali Saifuddin
Sultan Brunei menyerahkan Sarawak dari kawasan Tanjung Datu ke Sungai Samarahan
Semua hasil pendapatan kawasan diserahkan kepada James Brooke
James Brooke mestilah memberikan ufti tahunan sebanyak 2,500 dolar sepanyol kepada Sultan Brunei
Tidak boleh campur tangan dalam hal adat dan agama penduduk tempatan
Tidak boleh dipindah milk tanpa kebenaran Sultan Brunei
Sultan Brunei mengiktiraf James Brooke sebagai Raja Putih Sarawak
Rundingan
James Brooke berunding dengan Pengiran Raja Muda Hashim apabila diminta untuk menyelesaikan pertelingkahan yang berlaku di Sarawak
Dalam rundingan Pengiran Raja Muda Hashim menawarkan Sarawak kepada James Brooke dan tawaran ini dilakukan sebanyak 2 kali sebelum James Brooke menerimanya
Ketenteraan
James Brooke turut menggunakan kekuatan ketenteraan dalam usahanya untuk mendapatkan kuasa di Sarawak
Bantuan ketenteraan diperoleh melalui sokongan kapal HMS Dido yang dimiliki oleh angkatan tentera laut British
Kapal ini digunakan bagi memerangi ancaman lanun ynag mengganggu pedagangan dan ketenteraman Sarawak
Pengukuhan Kuasa James Brooke
Menentang Kebangkitan orang Tempatan
James Brooke menganggap kebangkitan orang tempatan sebagai lanun
Isu ini menjadi alasan tindak meluaskan kuasa di kawasan orang Iban sebagai tindakan yang sah dan mendapata sokongan British
Memperoleh Sokongan Sebahagian Masyarakat Tempatan
James Brooke berjaya memperoleh sokongan daripada sebahagian orang tempatan termasuklah sebahagian orang Melayu dan Iban
Kekuatan Tentera
James Brooke memperoleh bantuan dan sokongan daripada tentera laut British
Kapal perang HMS Dido berjaya menghancurkan kubu kuat orang Iban di Sungai Saribas dan Sungai Skrang
Mengambil Kesempatan daripada Pertelingkahan yang Wujud dalm Masyarakat Tempatan
Di Mukah, James Brooke menyokong Pengiran Matusin yang berkonflik dengan Pengiran Ersat. Pengiran Ersat dan anaknya Pengiran Nipa lebih dihormati oleh penduduk tempatan. Brooke menyokog membolehkan Brooke memecahkan kekuatan masyarakat tempatan di Mukah
Kronologi Peluasan Kuasa Dinasti Brooke
Tahun 1905
12 Januari : Kerajaan Sarawak memperoleh hak terhadap Lawas yng sebelum itu dimiliki SBUB
Sempadan Sarawak masih dikekalkan hingga kini
Tahun 1883
Orang Kayan yng mendiami kawasan Sungai Baram menentang Kesultanan Brunei
Charles berjaya mendapatkan Baram dan seluruh lembangan Sungai Baran daripada Sultan Brunei dgn bayaran ufti sebanyak 4,300 Dolar Sepanyol setahun
Tahun 1861
Sultan Abdul Mumin menyerahkan Sungai Rajang kepada James Brooke dengan bayaran 4,500 DOlar Sepanyol setahun kerana membantu menghapuskan kebangkitan orang tempatan
Kawasan yng terlibat Oya, Mukah, Tatau dan Bintulu
Tahun 1890
Limbang diperoleh Charles Brooke
Tindakan ini dilakukan apabila penduduk Limbang berseetuju untuk menyertai Sarawak
Bayaran sebanyak 600 Dolar Sepanyol kepada Sultan Brunei
Tahun 1853
Penentangan orang Iban di Saribas dan Batang Lupar berjaya ditumpaskan dengan menggunakan alasan menghapuskan lanun
Sadong, Batang, Lupar, Saribas dan Kalaka berjaya diperoleh oleh James Brooke
Sebagai alasan, separuh daripada hasil pendapatan wilayah ini diberikan kepada Sultan Abdul Mumin
Tahun 1885
Kawasan di Sungai Trusan diperoleh oleh Charles Brooke dgn abayaran 4,500 Dolar Sepanyol yng diserahkan kpd Temenggung kerana kawasan itu dapat diselesaikan
Tindakan diambil bagi membolehkan isu pembunuhan beberapa peniaga Sarawak oleh Orang Murut di kawasan itu dapat diselesaikan
Tahun 1841
James Brooke memperoleh kawasan Kuching, kemudiannya merangkumi kawasan dari Tanjung Datu ke Sungai Samarahan
Sejak tahun 1840, James Brooke berjaya menguasai Batang Lupar dan Sungai Saribas
Peluasan Kuasa Syarikat Borneo Utara British di Sabah
Kemakmuran Sabah Menarik Pemodal Asing
Kekayaan Ekonomi
Hasil Ekonomi Sabah telah lama memasuki pasaran antarabangsa
Barangan tersebut didagangkan oleh masyarakat tempatan dgn pedagang asing yng datang ke Sabah
Sarang Burung mendapat permintaan yng tinggi dalam pasaran di China
Keadaan ini menyebabkan pedagang Barat yng berminata mendapatkan barangan China menjadikan sarang burung sebagai barang dagangan yng penting utk dibawa ke China
Di Kawasan Dataran dan Lembah Tanaman seperti indigo dan kapas hidup subur
Hal ini membolehkan pertanian komersial dijalankan dengan giat
Kedudukan Strategik
Sabah berada di tengah-tengah laluan perdagangan di antara China dan Singapura
Berhampiran dengan laluan Pulau Palawan
Merupakan laluan maritim bagi kapal-kapal dagang utk berlayar ke China atau Jepun
Sabah penting dalam aktiviti perdagangan yng melibatkan kepulauan Sulu hingga New Guinea dan Australia
Pelabuhan di sepanjang pantai barat dan timur Sabah merupakan pelabuhan semula jadi yang strategik
Kapal boleh berlabuh dengan selamat daripada tiupan angin monsun. Antara pelabuhan utama
Sabah Sebelum Penguasaan SBUB
Pulau Labuan
James Brookes berusaha meluaskan daerah kekuasaan dgn mengadakan perjanjian dgn Sultan Brunei berhubung dgn Pulau Labuan
18 Disember 1846: Sultan Brunei menyerahkan Labuan kepada pihak British melalui perjanjian
Pihak British bertanggungjawab menumpaskan lanun di kawasan tersebut serta melindungi perdagangan
James Brooke dilantik sebagai Gabenor yng pertama
Pulau Balambangan
Tahun 1763 : Alexander Dalrymple yng membuat perjanjian dengan Kesultanan Sulu telah mengibarkan bendera British di Pulau Balambangan yng menandakan pulau tersebut menjadi milk British
Penempatan British menghadapi pelbagi masalah termasuk serangan lanun
November 1805 : British meninggalkan pulau
Pertapakan SBUB
Sultan Brunei > Charles Lee Moses menyewa Sabah daripada Sultan Brunei pada tahun 1865 selama setahun > Moses menjual haknya kepada J.W. Torey dan T.B. Harris dan menjadikan Kimanis sebagi pusat kegiatan dan perdagangan > Alfred dan Edward Dent memajak pantai timur Sabah daripada Sultan Sulu pada tahun 1878 > Baron Gustavus von Overbeck bekerjasama dgn Alfred dan Edward Dent memajukan Sabah > Torey menjual haknya kepada Gustavus von Overbeck > Alfred Dent dan adiknya menubuhkan British North Borneo Provisional Association Ltd. dan mendapat status piagam pada 1 November 1881 > Borneo Utara menjadi negeri naungan British. Pihak SBUB berupaya memerintah Borneo utara hinga tahun 1942
Peluasan Kuasa SBUB
Syarat SBUB untuk menerima piagam diraja
SBUB menerima penaihat British
SBUB perlu memelihara adat resam, agama dan undang-undang penduduk tempatan. SBUB hendaklah memerintah Sabah dgn adil dan saksama
SBUB mesti melantik Pegawai Tadbir daripada pegawai yng diperakui British
SBUB tidak dibenarkan meyerahkan Sabah kpd pihak lain tanpa kebenaran
Dua Matlamat Utama SBUB
Pembangunan Ekonomi melalui eksploitasi sumber yang terdapat di Sabah
Melindungi serta mempetahankan hak-hak masyarakat tempatan
Melalui piagam ini, SBUB mempunyai kuasa mentadbir Sabah
Sir Rutherford Alcock menjadi presiden prtama, manakala Alfred Dent dilantik sebagai pengarah urusan
Kuasa sebenar syarikat terletak di tangan kalangan pemodal di London
Di Sabah, sistem birokrasi yang diterajui oleh Gabenor dibentuk bagi memastikan usaha syarikat untuk mengaut keuntungan
Gabenor pertama William Hood Treacher (1881-1887)