Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
(Тарихы, Жасанды ұоықтандыру, Бағыттары, Бағыттары, Қазақ ғалымдары,…
Тарихы
-
XVIII ғасыр. 1796 жылы ағылшын дәрігері Эдвард Дженнер шешек ауруына қарсы алғашқы вакцинаны қолданды. Бұл жаңалық кейінгі иммунобиотехнологияның дамуына негіз болды.
XIX ғасыр. 1865 жылы Грегор Мендель тұқым қуалау заңдылықтарын сипаттады. Оның еңбектері жануарлар селекциясы мен генетикасының дамуына ықпал етті.
XX ғасырдың басы. Жануарлардың жасанды ұрықтандыру әдістері жетілдіріліп, мал шаруашылығында кеңірек қолданыла бастады. Бұл бағалы аталық жануарлардың генетикалық қасиеттерін көп ұрпаққа таратуға мүмкіндік берді.
1950–1970 жылдар. Жасушаларды зерттеу, эмбриондарды қолдан өсіру және эмбриондарды бір жануардан екіншісіне көшіру әдістері дами түсті.
1982 жыл. АҚШ-та гендік инженерия арқылы алынған адам инсулині медициналық қолдануға мақұлданды. Бұл өнім жануарлардан тікелей алынбағанымен, рекомбинантты ДНҚ технологиясының биотехнологиядағы маңызын көрсетті.
1996 жыл. Шотландияда Долли атты қой дүниеге келді. Ол ересек жануардың дене жасушасынан ядро көшіру әдісі арқылы алынған алғашқы кеңінен танылған сүтқоректі болды. Бұл жаңалық жануарларды клондау зерттеулерінде маңызды орын алды.
XXI ғасыр. Геномды секвенирлеу, геномдық селекция, CRISPR-Cas9 технологиясы, дің жасушаларын зерттеу және жасанды эмбрион модельдерін жасау бағыттары қарқынды дамыды.
Қазіргі уақытта жануарлар биотехнологиясы ауыл шаруашылығында ғана емес, адам ауруларын зерттеу, жаңа дәрілік препараттарды жасау және биоәртүрлілікті қорғау салаларында да қолданылады.
Жасанды ұоықтандыру
-
Эмбриондық биотехнология — жануарлардың ұрықтануы, эмбрионның дамуы және оны көбейту мақсатында қолдану үдерістерімен байланысты әдістер жиынтығы.
-
-
Жасанды ұрықтандыру. Аталық жануардың ұрығын арнайы әдіспен алып, аналық жануардың жыныс жолына енгізеді. Бұл әдіс бағалы аталықтардың генетикалық қасиеттерін кеңінен пайдалануға мүмкіндік береді.
Эмбриондарды көшіру. Жоғары генетикалық құндылығы бар аналық жануардан алынған эмбрион басқа аналықтың жатырына орналастырылады. Нәтижесінде бағалы аналықтан қысқа мерзімде көбірек төл алуға мүмкіндік туады.
Эмбриондарды қолдан өсіру. Ұрықтанған жұмыртқа жасушасы зертханалық жағдайда арнайы ортада дамытылады. Белгілі бір даму кезеңіне жеткен эмбрион кейін аналық ағзаға көшірілуі мүмкін.
Мысал: Жоғары сүт өнімділігімен ерекшеленетін сиырдан бірнеше эмбрион алынып, олар басқа сиырларға көшіріледі. Осылайша, бағалы генетикалық қасиеттері бар бұзаулардың санын көбейтуге болады.
Бағыттары
-
-
Гендік инженерия — жануарлардың генетикалық материалын зерттеу және мақсатты түрде өзгерту технологияларының жиынтығы.
Бұл бағытта ғалымдар белгілі бір геннің қызметін анықтайды, генетикалық өзгерістердің әсерін зерттейді немесе қажетті қасиеті бар жануарларды алуға тырысады.
Мысал: CRISPR-Cas9 технологиясы геномның белгілі бір бөлігін нысанаға алып, оны өзгертуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс шошқалардың кейбір вирустық ауруларға төзімділігін зерттеуде және тұқым қуалайтын ауруларды модельдеуде қолданылады.
Алайда генді өзгерту жануардың денсаулығына, қоршаған ортаға және биоқауіпсіздікке қатысты тәуекелдерді ескеруді талап етеді.
Бағыттары
-
-
Жасушалық инженерия — жануарлардың жасушаларын бөліп алу, өсіру, зерттеу және олардың қасиеттерін мақсатты түрде өзгерту әдістерін қамтитын сала.
Зертханалық жағдайда жануар жасушаларын арнайы қоректік ортада өсіруге болады. Мұндай ортада жасушалардың тіршілігі мен көбеюіне қажетті қоректік заттар, аминқышқылдары, минералдар, дәрумендер және басқа компоненттер болады.
Мысал: Кейбір вирустарды зертханалық жағдайда жануар жасушаларында көбейтіп, сол вирустарға қарсы вакциналар жасауға қажетті материал алуға болады.
-
Қазақ ғалымдары
-
-
-
Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің ресми мәліметіне сәйкес, Генетика және физиология институтының зерттеушілері Алматы облысында алынған бес будан түйенің толық геномдық секвенирлеуіне негізделген зерттеуін Genes ғылыми журналында жариялаған.
-
-
Криобиотехнология
-
Криобиотехнология — жасушаларды, ұрықты, жұмыртқа жасушаларын және эмбриондарды өте төмен температурада сақтау әдістерін зерттейтін бағыт.
Криоконсервация кезінде биологиялық материалдың тіршілік қабілетін мүмкіндігінше ұзақ уақыт сақтау көзделеді.
Мысалы, сирек кездесетін жабайы жануарлардың ұрығын немесе жасушаларын арнайы биобанктерде сақтау олардың генетикалық қорын болашақта зерттеуге мүмкіндік береді.
Жалпы ұғым мәні
Жануарлар биотехнологиясы — жануарлардың жасушаларын, ұлпаларын, генетикалық материалдарын және биологиялық үдерістерін пайдаланып, ауыл шаруашылығын, медицинаны, ветеринарияны және өнеркәсіпті дамытуға бағытталған ғылым саласы.
Бұл ғылым жануарлардың өнімділігін арттыруға, тұқымдық қасиеттерін жақсартуға, тұқым қуалайтын ауруларды зерттеуге, дәрілік препараттар өндіруге және сирек кездесетін жануарлар түрлерін сақтауға мүмкіндік береді.
Мысалы, биотехнологияның көмегімен сиырлардың сүт өнімділігін арттыруға, жоғары сапалы ет өндіруге, жануарлардың жұқпалы ауруларына қарсы вакциналар жасауға және жойылып бара жатқан түрлердің генетикалық материалын сақтауға болады.
Қазақстандағы маңызы
-
Қазақстанда жануарлар биотехнологиясы ауыл шаруашылығын дамытуда, мал тұқымын жақсартуда және ветеринариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.
-