Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

БИОЛОГИЯЛЫҚ ӘРТҮРЛІЛІКТІҢ АЗАЮЫ. ҚАЛДЫҚТАР ЖӘНЕ ЛАСТАНУ ТҮРЛЕРІ - Coggle…

- - - - Қалдықтарды бірнеше түрге бөлуге болады.
      - Тұрмыстық қалдықтар – адамдардың күнделікті өмірінен шығатын қалдықтар. Оларға тамақ қалдықтары, қағаз, картон, пластик, шыны, металл, тоқыма материалдары және басқа заттар жатады.
      - Өнеркәсіптік қалдықтар – өндіріс орындарының жұмысынан пайда болатын қалдықтар. Оларға өндірістік шламдар, күл, металл қалдықтары, химиялық заттар және өндірістің басқа қалдықтары жатады.
      - Ауыл шаруашылығы қалдықтары – өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығынан пайда болады. Мысалы, сабан, өсімдік қалдықтары, мал қиы, ауыл шаруашылық өндірісінің басқа қалдықтары.
      - Құрылыс қалдықтары – ғимараттар салу, жөндеу немесе бұзу кезінде пайда болатын бетон, кірпіш, ағаш, металл және басқа материалдар.
      - Медициналық қалдықтар – медициналық мекемелерде пайда болатын пайдаланылған құралдар, биологиялық материалдар, дәрі-дәрмек қалдықтары және басқа арнайы қалдықтар.
      - Электрондық қалдықтар – жарамсыз болған компьютерлер, телефондар, теледидарлар, батареялар және басқа электрондық құрылғылар. Мұндай қалдықтардың құрамында қайта пайдалануға болатын металдармен қатар қоршаған ортаға қауіпті заттар болуы мүмкін.
      - Қауіпті қалдықтар – құрамында улы, жанғыш, жарылғыш, инфекциялық немесе қоршаған ортаға ерекше қауіпті қасиеті бар компоненттер болуы мүмкін қалдықтар. Оларды жинау, тасымалдау және залалсыздандыру арнайы талаптарды қажет етеді.
- - - - өнеркәсіп кәсіпорындары;
      - автокөлік;
      - жылу электр станциялары;
      - отын жағу;
      - қоқысты жағу;
      - кейбір ауыл шаруашылық процестері.
    - - өндірістік ағынды сулар;
      - тұрмыстық ағынды сулар;
      - мұнай өнімдері;
      - ауыр металдар;
      - пестицидтер;
      - тыңайтқыштар;
      - пластик қалдықтар.
    - - өнеркәсіптік қалдықтар;
      - тұрмыстық қалдықтар;
      - мұнай өнімдері;
      - пестицидтер;
      - ауыр металдар;
      - тау-кен өндірісінің қалдықтары.
  - - - ауыр металдар;
      - пестицидтер;
      - мұнай өнімдері;
      - өнеркәсіптік химиялық заттар;
      - кейбір синтетикалық қосылыстар
    - - патогенді бактериялар;
      - вирустар;
      - паразиттер;
      - кейбір бөгде организмдердің таралуы
    - - радиоактивті материалдармен жұмыс;
      - ядролық энергетикаға байланысты қалдықтар;
      - уран өндіру;
      - радиациялық апаттар
    - - шу ластануы;
      - жылулық ластану;
      - радиациялық әсер;
      - электромагниттік әсер;
      - діріл
  - - - Біріншіден, ластаушы заттар тіршілік ортасының сапасын төмендетеді. Мысалы, су ластанса, судағы балықтар, омыртқасыздар және су өсімдіктері зардап шегуі мүмкін.
      - Екіншіден, ластану ағзалардың физиологиялық процестерін бұзады. Кейбір химиялық заттар ағзалардың өсуіне, көбеюіне немесе дамуына әсер етеді.
      - Үшіншіден, ластаушы заттар қоректік тізбек арқылы таралуы мүмкін. Мысалы, химиялық заттар судағы ұсақ организмдерге түсіп, оларды балықтар жейді, ал балықтарды басқа жануарлар немесе адам пайдалануы мүмкін.
      - Төртіншіден, ластану экожүйенің төзімділігін төмендетеді. Бірнеше фактор қатар әсер еткен кезде экожүйе сыртқы өзгерістерге әлсіз болуы мүмкін. UNEP мәліметтерінде химиялық ластанудың мекен ету орталарын ластау, қоректік тізбектерде биоаккумуляция және түрлерге зиян келтіру арқылы биоалуантүрлілікке қысым жасайтыны көрсетілген
- - - - Биоалуантүрлілікті сақтау үшін табиғи мекен ету орталарын қорғау маңызды. Ол үшін қорықтар, ұлттық парктер және басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ұйымдастырылады.
      - Сонымен қатар:
        
        сирек кездесетін түрлерді қорғау;
        
        табиғи мекендерді қалпына келтіру;
        
        ормандарды қорғау және қалпына келтіру;
        
        су экожүйелерін ластанудан қорғау;
        
        браконьерлікпен күресу;
        
        инвазиялық түрлерді бақылау;
        
        қалдықтарды дұрыс басқару;
        
        ластануды азайту;
        
        табиғи ресурстарды тұрақты пайдалану;
        
        экологиялық білім беру
- - - - Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы: оқу құралы. – Алматы: Бастау, 2010.
      - Молдағалиев Ж.Е., Иштаева Ф.Қ., Костарева Л.Г., Набидоллина Ш.С. Экология: оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2008. Каталогта атмосфераның ластануы, табиғи ресурстар және экожүйелер мәселелері көрсетілген.
      - Акимова Т.А., Хаскин В.В. Экология. Человек–Экономика–Биота–Среда. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.
      - Чернова Н.М., Былова А.М. Общая экология. – 2-е изд. – М.: Дрофа, 2007.
      - Бродский А.К. Общая экология. – 5-е изд., перераб. и доп. – М.: Академия, 2010.
      - Реймерс Н.Ф. Экология: теории, законы, правила, принципы и гипотезы. – М.: Россия молодая, 1994.
      - Горышина Т.К. Экология растений. – М.: Высшая школа, 1979.