Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Плазмидтерді, рестрикциялық ферменттерді және рекомбинантты ДНҚ…
Плазмидтерді, рестрикциялық ферменттерді және рекомбинантты ДНҚ технологиясын зерттеу.
Рекомбинантты ДНҚ (рДНҚ) технологиясы — бөгде генді иегер клеткаға енгізіп, оның өнімін (ақуыз, фермент, гормон) өндіруге немесе геннің функциясын зерттеуге мүмкіндік беретін гендік инженерияның негізгі әдісі.
Схемада көрсетілгендей, бұл процесс нысаналы генді (Foreign DNA) векторға (Плазмид) рестрикциялық ферменттер мен лигаза көмегімен кірістіру арқылы жүзеге асады: 
Рестриктазалар — ДНҚ тізбегіндегі белгілі бір нуклеотидтер тізбегін (палиндромды сайттарды) танып, оны нақты орнынан кесетін эндонуклеазалар.
Тану сайты: Әдетте 4–8 нуклеотидтен тұратын симметриялы (палиндром) тізбектер (мысалы, EcoRI үшін: 5'-GAATTC-3').
-
Жабысқақ ұштар (Sticky ends): Тізбекті сатылы (асимметриялы) кеседі. Нуклеотидтер бір-бірімен сутектік байланыс арқылы оңай комплементарлы жабысады (мысалы, EcoRI, HindIII).
Төртбұрышты/Тұйық ұштар (Blunt ends): ДНҚ-ның екі тізбегін де бір деңгейде туар кеседі (мысалы, SmaI).
Плазмидтер — бактерияларда кездесетін, хромосомадан тыс өз бетінше репликациялана алатын сақиналы ДНҚ молекулалары.
Гендік инженерияда қолданылатын вектор-плазмидтерде 3 міндетті элемент болады:
.
-
2. Маркерлік гендер: Түрленген (трансформацияланған) бактерияларды іріктеуге арналған антибиотикке төзімділік гендері (мысалы, Amp^R, Tet^R).
3. Полиликер немесе MCS (Multiple Cloning Site): Әртүрлі рестриктазалар кесе алатын бірегей сайттардың жиынтығы.
-
Қолданылу салалары
-
-
3. Ғылыми зерттеулер:
Гендердің функциясын зерттеу: Генді нокаут жасау немесе экспрессиясын бақылау арқылы олардың ағзадағы атқаратын рөлін анықтау.
Генетикалық модельдеу: Адам ауруларын (ісіктер, тұқым қуалайтын аурулар) зерттеу үшін зертханалық жануарларды генетикалық түрлендіру.
Ғалымдар: Е. Раманқұлов, А. Сарбасов, К. Мукантаев (Ұлттық биотехнология орталығы).
Мақала тақырыбы: «Конструирование рекомбинантной плазмиды для экспрессии интерферона человека в E. coli»
Не туралы жазылған: Адамның альфа-интерферон генін бактериялық плазмидтік векторға (pET жүйесі) клондау жолдары сипатталған. Рестриктазалармен кесу, ДНҚ-лигазамен жалғау және E. coli бактериясына трансформациялау арқылы вирустарға қарсы препараттардың негізін алу технологиясы көрсетілген.
,
-
Ғалымдар: Н. Айтхожина, С. Рахимбаев, Р. Омаров (Молекулалық биология және биохимия институты, ЕҰУ).
-
Не туралы жазылған: Бидайдың стресске (құрғақшылыққа, тұздылыққа) төзімділігін арттыратын гендерді бөліп алып, оларды Agrobacterium tumefaciens плазмидалары арқылы өсімдік геномына енгізу (агробактериалды трансформация) процесі баяндалған.
Ғалымдар: Қ. Орынбаев, А. Сансызбай (Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты — QazBioPharm).
Мақала тақырыбы: «Разработка рекомбинантного диагностикума для выявления бруцеллеза сельскохозяйственных животных»
Не туралы жазылған: Мал бруцеллезін тез әрі дәл анықтау үшін бруцелла бактериясының ерекше белок гендерін рекомбинантты плазмидаға орналастыру және одан тест-системалар (ИФА/ELISA) жасау жолдары жазылған.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Айтхожина Н. А. Молекулярные механизмы устойчивости зерновых культур к биотическому и абиотическому стрессу / Н. А. Айтхожина, Р. Омаров. — Алматы : Институт молекулярной биологии и биохимии им. М. А. Айтхожина, 2015. — 180 с.
2. Раманкулов Е. М. Конструирование рекомбинантных плазмидных векторов для экспрессии интерферона человека в Escherichia coli / Е. М. Раманкулов, К. К. Мукантаев, А. А. Сарбасов // Биотехнология. Теория и практика. — 2018. — № 2. — С. 45–52.
3. Сансызбай А. Р. Разработка рекомбинантного диагностикума на основе белковых антигенов для выявления бруцеллеза / А. Р. Сансызбай, М. Б. Орынбаев, К. Д. Жугунисов // Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. — 2019. — № 4. — С. 34–41.
4. Айтхожин М. А. Молекулярная биология и генная инженерия растений : Избранные труды / М. А. Айтхожин. — Алматы : Гылым, 1996. — 240 с.
5. Абдурасулова Ш. К. Использование рестрикционного анализа (RFLP) и SSR-маркеров в оценке генетического разнообразия пшеницы Казахстана / Ш. К. Абдурасулова, С. Т. Рахимбаев // Известия НАН РК. Серия биологическая и медицинская. — 2020. — № 3. — С. 12–19.