Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

GLUZIDOAK, Pantaila-argazkia 2026-09-30 231104, Bi monosakarido edo…

- - - - Fischer proiekzioa
    - - Pentosak eta hexosak disoluzioan daudenean egitura ziklikoak osatzen dituzte.
      - Bi lotura mota
        
        Lotura hemiazetala
        
        Aldehidoa denean.
        
        Aldohexosak ziklatzean eraztuna piranosa deitzen da.
        
        1C-ko aldehido eta 5C-aren hidroxilo artean.
        
        Lotura hemizetala
        
        Zetona denean.
        
        Zetohexosak ziklatzean eraztuna furanosa deitzen da.
        
        2C-ko zetona eta 5C-aren hidroxilo artean.
      - Izaki bizidunetan monosakaridoak normalean disoluzioan daudenez → forma ziklikoan agertzen dira.
      - Karboniloaren eta azkeneko C asimetrikoaren -OH taldearen artean lotura sortzen da.
      - C anomerikoa
        
        Ziklatzean sortzen den C asimetrikoa
        
        Bi forma
        
        α → C anomerikoaren -OH taldea beherantz
        
        β → C anomerikoaren -OH taldea gorantz
      - Izendatzeko
        
        α edo β + D + monosakaridoa + eraztunaren izena
        
        Adibidez: α-D-glukopiranosa
  - - - Kolore zuriko solido kristalinoak dira.
      - Uretan disolbagarriak → molekula polarrak direlako.
      - Gozoak
      - C asimetrikoa → C batek 4 loturak 4 erradikal desberdinekin lotzen dituenean.
      - Isomeria
        
        2 isomeria mota
        
        Enantiomeroak
        
        Isomero bat bestaren ispilua denean, hau da, -OH guztien posizioa aldatzen da.
        
        Uretan, argi polarizatuaren planoa desberdin desbideratzen dute.
        
        Isomeria optikoa
        
        Eskuinera → (+)
        
        Ezkerrera → (-)
        
        Epimeroak
        
        C asimetriko bakar batean -OH taldearen posizioa desberdina duten isomeroak.
        
        Zer da?
        
        Formula kimiko bera dute, baina egitura kimiko desberdina.
        
        Horren ondorioz, ezaugarri fisiko-kimiko desberdinak izan ditzakete.
        
        D eta L isomeroak
        
        Azken C asimetrikoan
        
        -OH ezkerrean → L
        
        -OH eskuinean → D
    - - Ahalmen erreduzitzailea
        
        Aldehido taldea oxidatu daiteke eta ondorioz, karboniloa karboxilo bihurtzen da.
        
        Monosakarido batzuek elektroiak (e⁻) eman ditzakete.
        
        Aldehidoa → azido karboxilikoa.
  - - - Desoxirribosa
        
        DNAren osagaia
      - Erribosa
        
        RNAren osagaia
      - Erribulosa
    - - Galaktosa
        
        Ez dago inoiz bera bakarrik.
      - Manosa
        
        Hainbat glukoproteinen osagaia.
      - Glukosa
        
        Energia-iturri nagusiteako bat eta oso garrantzitsua metabolismoan.
      - Fruktosa
        
        Fruta eta ezti askotan aurkitzen da eta sakarosaren osagaia da.
    - - Gliceraldehidoa
      - Dihidroxiazetona
  - - - C kopuruaren arabera
        
        Triosak (3C), tetrosak (4C), pentosak (5C), hexosak (6C) eta heptosak (7C)
      - Karbonilo motaren arabera
        
        Aldosak
        
        Talde karboniloa muturrean (aldehidoa)
        
        Zetosak
        
        Talde karboniloa molekularen barruan (zetona)
- - - - Zetona (talde karboniloa) + polialkoholak (talde hidroxilo)
    - - Aldehidoa (talde karboniloa) + polialkoholak (talde hidroxilo)
  - - - Izakien egituren osagaiak.
      - Molekuletan → ADN, ARN
        
        Zeluletan → zelulosa
        
        Organoetan → kitina
    - - Energia-erreserba → energia gordetzen da behar denean erabiltzeko, polisakarido moduan.
      - Izaki heterotrofoen oinarrizko energia-iturria → glukosa
- - - - 2-10 monosakaridoz osatuta
        
        Ezaugarriak
        
        Kolore zuriko solido kristalinoak dira.
        
        C anomerikoko -OH askea badute → ahalmen erreduktorea
        
        Uretan disolbagarriak→ molekula polarrak direlako.
        
        Hidrolizatu daitezke.
        
        Lotura O-glukosidikoen bidez elkartuak
        
        Gozoak dira.
        
        Garrantzitsuenak
        
        Laktosa
        
        Galaktosa + glukosa
        
        Erreduzitzailea
        
        Ugaztunen esnean aurkitzen dugu.
        
        Bere lotura β (1→4) da.
        
        Sakarosa
        
        Ez da erreduzitzailea
        
        Glukosa + fruktosa
        
        Mahaiko azukrea da.
        
        Bere lotura α-β (1→2) da
        
        Maltosa eta isomaltosa
        
        Glukosa + glukosa
        
        Almidoiaren eta glukogenoaren hidrolisiz lortzen da.
        
        Erreduzitzailea
        
        Maltosaren lotura α (1→4) da, eta isomaltosarena, α (1→6).
      - POLISAKARIDOAK
        
        Bi mota
        
        Homopolisakaridoak
        
        Funtzioaren arabera
        
        Erreserba funtzioa
        
        α loturak → ahulagoak
        
        Adibideak
        
        2 more items...
        
        Egitura funtzioa
        
        Adibideak
        
        2 more items...
        
        β loturak → sendoagoak
        
        Monosakarido mota bakarra.
        
        Digestioa
        
        Ez dugu β loturak apurtzeko entzimarik → ezin dugu zelulosa digeritu
        
        Gizakiok α loturak apurtzeko entzimak ditugu → adibidez: amilasa
        
        Heteropolisakaridoak
        
        Monosakarido mota bat baino gehiagoz osaturik.
        
        Adibidez
        
        Hemizelulosa + pektina
        
        Landareen pareta zelularrean.
        
        Agar-agar
        
        Mikrobiologian → laginak egiteko.
        
        Elikagaien industrian → gelatina egiteko.
        
        Alga gorrietan.
        
        Ezaugarriak
        
        Lotura O-glukosidikoen bidez elkartuak.
        
        Ez dira uretan disolbatzen.
        
        Ez dira gozoak.
        
        Hidrolizatu daitezke.
        
        Ez dira kristalizatzen.
        
        Pisu molekular handia.
        
        Dispertsio koloidalak eratzen dituzte.
        
        Ez dute ahalmen erreduzitzailerik.
  - - - Glukolipidoak
        
        Prokariotoen mintzean.
      - Glukoproteinak
        
        Hormonetan
        
        Mintz plasmatikoan.
        
        Odoleko antigenoetan
  - - - Lotura O-glukosidiko monokarbonilikoa
        
        Monosakarido baten karbono anomerikoa eta beste monosakarido baten hidroxilo talde batek eratzen dute.
        
        Bigarren monosakaridoaren C anomeriko askea → erreduktorea
      - Lotura O-glukosidiko dikarbonilikoa
        
        Elkartzen diren bi monosakaridoen karbono anomerikoak parte hartzen dute.
        
        Bi monosakaridoen C anomerikoek loturan parte hartzen badute → ez-erreduktorea
    - - C–O–C lotura kobalentea sortzen da.
      - Bi monosakaridoen hidroxilo taldeen arteko erreakzioa → H₂O galtzen da
      - Monosakarido baten C anomerikoaren -OH eta beste monosakarido baten -OH arteko lotura.
  - - - -OSA → bigarren C anomerikoak ez du loturan parte hartzen.
      - -OSIDO → bi C anomerikoek parte hartzen dute.
    - - Maltosa → α-D-glukopiranosil (1→4) α-D-glukopiranosa
      - Sakarosa → α-D-glukopiranosil (1→2) β-D-fruktofuranosido