Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Өсімдіктердің тіршілік формаларының классификациясы. Раункиер жүйесі…

- - - - Раункиер жүйесінің негізгі ерекшелігі – өсімдіктің барлық морфологиялық белгілерін бірдей қарастырмай, қолайсыз кезеңде сақталатын жаңару бүршіктерінің орналасуына ерекше мән беруі. Жаңару бүршіктері – келесі қолайлы кезеңде өсімдіктің жаңа өркендерін қалыптастыратын тірі бүршіктер. Олар қысқы суықтан, жазғы құрғақшылықтан немесе басқа қолайсыз жағдайлардан әртүрлі жолдармен қорғанады. Сондықтан бүршіктердің топырақ бетіне, қар жамылғысына немесе су деңгейіне қатысты орналасуы өсімдіктің қоршаған ортаға бейімделу сипатын көрсетеді.
- - - - Терофиттер (Therophyta) – қолайсыз маусымды вегетативтік өсімдік күйінде емес, негізінен тұқым түрінде өткізетін біржылдық өсімдіктер. Бұл Раункиер жүйесіндегі ерекше топ болып саналады. Терофиттердің өмірлік циклі бір вегетациялық кезең ішінде аяқталады. Олар қолайлы маусымда тез өсіп, гүлдеп, жеміс беріп, тұқым түзеді. Өсімдіктің вегетативтік мүшелері кейін қурап, ал жаңа ұрпақтың тұқымдары топырақта сақталады. Келесі қолайлы кезеңде тұқым өніп, жаңа өсімдік пайда болады.
        
        Терофиттер әсіресе құрғақшылық маусымы айқын байқалатын аймақтарда маңызды тіршілік формасы болып табылады. Өйткені өсімдіктің бүкіл тіршілік циклі қолайлы ылғалдылық пен температура кезеңіне сәйкес келеді. Құрғақ немесе қолайсыз кезеңде тұқым тыныштық күйінде сақталып, қолайлы жағдай туған кезде өне бастайды. Терофиттерге көптеген біржылдық шөптесін өсімдіктер, соның ішінде бидай, арпа, күнбағыс, асбұршақ сияқты мәдени өсімдіктердің бірқатары және көптеген жабайы біржылдық шөптер мысал бола алады. Алайда Раункиердің жүйесі өсімдіктерді тек бір жылдық немесе көп жылдық болуына қарап емес, ең алдымен қолайсыз кезеңді қандай күйде өткізетініне қарай жіктейтінін ескеру қажет.
      - Раункиер жүйесінің басты ғылыми маңызы – өсімдіктердің тіршілік формаларын олардың қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына бейімделуімен байланыстыруында. Жаңару бүршіктерінің орналасуы кездейсоқ белгі емес. Ол өсімдіктің қысқы суыққа, құрғақшылыққа, желге және басқа да қолайсыз факторларға төтеп беру мүмкіндігін сипаттайды. Раункиер өзінің жүйесін өсімдіктердің белгілі бір аймақтағы таралуын зерттеу үшін де пайдаланған. Белгілі бір флорадағы әр тіршілік формасының үлесін пайыздық қатынаста анықтау арқылы тіршілік формаларының спектрі, яғни биологиялық спектр құрылады. Мұндай спектр белгілі бір аймақтың климаттық ерекшеліктерін сипаттауға мүмкіндік береді.
        
        Раункиер жүйесінің басқа классификациялардан айырмашылығы
        Өсімдіктердің тіршілік формаларын жіктеудің жалғыз тәсілі Раункиер жүйесі емес. Мысалы, И.Г. Серебряков өсімдіктердің тіршілік формаларын олардың өсу формасына, вегетативтік мүшелерінің құрылысына және тіршілік ұзақтығына негіздеп зерттеген. Серебряковтың «Экологическая морфология растений» атты еңбегі жабықтұқымды және қылқанжапырақты өсімдіктердің тіршілік формаларына арналған арнайы оқу құралы болып табылады.
        
        Раункиер жүйесі негізінен жаңару бүршіктерінің қолайсыз кезеңдегі орналасуына сүйенсе, Серебряков классификациясында өсімдіктің жалпы морфологиялық құрылысы, өсу ерекшелігі, сүректенуі, тіршілік ұзақтығы және басқа белгілері кеңірек қарастырылады. Сондықтан бұл екі классификация бір-біріне қарама-қарсы емес, керісінше өсімдіктердің тіршілік формаларын әртүрлі қырынан сипаттайтын жүйелер ретінде қарастырылады.
- - - - Серебряковтың морфологиялық бағыттағы зерттеулері мен Раункиердің экологиялық жүйесін салыстырғанда, олардың өсімдіктердің тіршілік формаларын әртүрлі белгілер бойынша сипаттайтынын көруге болады. Раункиер жүйесінің басты белгісі – жаңару бүршіктерінің орналасуы және өсімдіктің қолайсыз кезеңді өткізу тәсілі. Ал Серебряков өсімдіктердің тіршілік формаларын олардың морфологиялық құрылымына, сабақтарының сүректенуіне, бұтақтануына, тіршілік ұзақтығына және өсімдіктің жалпы құрылымына байланысты кеңірек қарастырған. Сондықтан өсімдіктердің тіршілік формаларын толық түсіндіру үшін бұл жіктеу тәсілдерін бір-бірін толықтыратын бағыттар ретінде қарастыруға болады.