Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Өсімдіктердің ыстыққа, суыққа төзімділігі. Жылу жағдайларының әртүрлілігі…

- - - - Өсімдіктердің жылуға қажеттілігін сипаттауда белсенді температуралар жиынтығы маңызды. Белгілі бір өсімдіктің дамуы үшін қажетті температурадан жоғары болған күндердегі температура мөлшері оның вегетациялық кезеңінің өтуіне ықпал етеді. Сондықтан өсімдіктің белгілі бір аймақта толық даму мүмкіндігін анықтауда тек орташа температураны емес, бүкіл вегетациялық кезеңдегі жылу мөлшерін ескеру қажет.
- - - - Ыстыққа төзімді өсімдіктердің тағы бір ерекшелігі – жапырақ бетінің кішіреюі. Жапырақ ауданының аз болуы өсімдік пен атмосфера арасындағы су алмасуды шектеп, судың жоғалуын азайтады. Кейбір өсімдіктерде жапырақтары қабыршақ тәрізді ұсақ болып, ал негізгі фотосинтез қызметін жасыл сабақтары атқарады. Қазақстандағы сексеуіл осындай ерекше құрылымымен сипатталады.
    - - Жусан да Қазақстанның құрғақ және ыстық аймақтарында кездесетін өсімдіктердің бірі. Оның көптеген түрлерінің жапырақтары ұсақ әрі түкті болып келеді. Бұл белгілер өсімдіктің суды сақтауына және ыстық әрі құрғақ ауа жағдайына бейімделуіне мүмкіндік береді.
        
        Изен сияқты шөлейт өсімдіктер де жоғары температура мен ылғал тапшылығына төзімділігімен ерекшеленеді. Мұндай өсімдіктердің экологиялық қасиеттері олардың топырақтағы ылғалды тиімді пайдалануына және құрғақшылық кезінде су жоғалтуды азайтуына мүмкіндік береді.
        Ыстыққа төзімді өсімдіктердің экологиялық ерекшеліктеріне температураның жоғары болуына физиологиялық бейімделу де жатады. Жоғары температура жағдайында олардың жасушаларында қорғаныш механизмдері іске қосылады. Жасушалық құрылымдардың тұрақтылығын сақтауға көмектесетін арнайы ақуыздар мен антиоксиданттық жүйелер өсімдіктің жылулық стресске төзімділігін арттырады.
- - - - Полярлық және субполярлық аймақтарда жылу мөлшері төмен, ал суық кезең ұзақ болады. Өсімдіктердің белсенді өсу кезеңі қысқа мерзімге созылады. Сондықтан бұл аймақтарда суыққа бейімделген, қысқа вегетациялық кезеңде тіршілік циклін аяқтай алатын өсімдік түрлері басым болады.
- - - - С.М. Исмагулова мен Г.З. Мажитованың «Өсімдіктер экологиясы бойынша практикум» еңбегінде өсімдіктердің экологиялық факторларға қатынасы тәжірибелік тұрғыдан қарастырылады. Бұл бағыт өсімдіктердің әртүрлі температуралық жағдайларда тіршілік ету ерекшеліктерін салыстыруға мүмкіндік береді.
- - - - Топырақтың қышқылдығы негізінен топырақтағы сутек және алюминий иондарының мөлшерімен, органикалық заттардың ыдырауымен, жауын-шашынның әсерімен және минералдардың құрамымен байланысты. Жауын-шашын мол аймақтарда топырақтан кальций, магний, калий сияқты негіздік катиондар шайылып кетуі мүмкін. Нәтижесінде топырақ қышқылданады. Ал құрғақ климат жағдайында булану жоғары болғандықтан, суда еріген тұздар топырақтың жоғарғы қабаттарында жиналып, оның сілтіленуіне немесе тұздануына ықпал етуі мүмкін.
- - - - Қышқыл топырақтың өсімдіктерге әсері ең алдымен тамыр арқылы минералдық қоректенуіне, тамыр жүйесінің дамуына және қоректік элементтердің сіңірілуіне байланысты байқалады. Топырақ ерітіндісінің pH көрсеткіші төмендеген сайын өсімдіктің қалыпты өсуіне қажетті химиялық жағдай өзгереді.
      - Қышқыл ортада өсімдікке қажетті фосфор, кальций, магний және молибден сияқты кейбір элементтердің өсімдікке қолжетімділігі төмендеуі мүмкін. Әсіресе фосфордың өсімдікке сіңімді формалары азайып, оның қоректенуі қиындайды. Кальций мен магнийдің жетіспеуі тамыр мен жерүсті мүшелерінің қалыпты қалыптасуына кері әсер етуі мүмкін. Нәтижесінде өсімдіктің өсу қарқыны төмендейді.
- - - - Бейтарап топырақтар көбінесе қара топырақтарда, шалғындық және кейбір орманды-дала топырақтарында кездеседі. Әсіресе қара топырақтардың гумус мөлшері жоғары болып, өсімдіктердің қоректенуіне қолайлы жағдай қалыптастырады. Мұндай топырақтар табиғи өсімдік қауымдастықтарының да, ауыл шаруашылығы дақылдарының да өсуіне қолайлы.
- - - - Сілтілі орта өсімдіктер үшін қоректік элементтердің қолжетімділігіне әсер етеді. Мысалы, pH жоғарылаған кезде темір, мырыш, мыс және марганец сияқты микроэлементтердің өсімдікке қолжетімділігі төмендеуі мүмкін. Әсіресе темірдің жетіспеуі өсімдіктің жапырақтарында хлороз белгілерінің пайда болуына себеп болуы ықтимал.
      - Сілтілі топырақтарда фосфордың да қолжетімділігі өзгеруі мүмкін. Жоғары pH жағдайында фосфор кальциймен байланысып, өсімдікке қиын сіңетін қосылыстар түзуі ықтимал. Сондықтан топырақта фосфордың жалпы мөлшері жеткілікті болғанымен, оның өсімдікке қолжетімді формасы аз болуы мүмкін.
- - - - Тұзды топырақтарды негізгі екі үлкен топқа бөлуге болады: сортаңданған (сорлы) және кебірленген топырақтар. Сор топырақтарда суда еритін тұздардың мөлшері жоғары болады. Мұндай топырақтардың бетінде құрғаған кезде ақшыл тұз қабыршағы пайда болуы мүмкін. Кебір топырақтарда натрийдің топырақ сіңіру кешенінде жиналуы маңызды рөл атқарады. Бұл топырақтардың құрылымына және су өткізгіштігіне әсер етеді.
- - - - Екінші топ – тұзға орташа төзімді өсімдіктер. Олар тұз мөлшері жоғары ортада белгілі бір деңгейге дейін тіршілік ете алады, бірақ өте күшті тұзданған топырақта өсуі шектеледі. Мұндай өсімдіктер тұзданған және тұзданбаған топырақтардың шекаралық аймақтарында кездесуі мүмкін.
        
        :Үшінші топқа галофиттік қасиеті әлсіз өсімдіктер жатады. Олар тұздануға белгілі бір деңгейде төзімді болғанымен, жоғары концентрациядағы тұзды ортада қалыпты өсе алмайды. Бұл топтың өкілдері көбінесе тұздануы әлсіз топырақтарда кездеседі.