Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

MATERIA BIZIA - Coggle Diagram

- - - - Ugalketa: Ondorengoak izan, ADNa belaunaldiz belaunaldi pasatzeko eta zelulak birsortzeko
      - Erlazioa: Estimuluak jaso eta erantzun
      - Nutrizioa: Materia eta energia lortzeko
- - - - Zelulen %99 osatu (ugarienak)
      - Biomolekulen oinarrizko osagaiak
      - C, H, O, N, S, P
      - Karbonoaren garrantzia
        
        Biomolekulen oinarria
        
        Tetrabalentziagatik
        
        Lotura bakunak, bikoitzak edo hirukoitzak
        
        Molekula lineal luzeak, adarkatuak edo ziklikoak
    - - %3,9-%0,1
      - Gatz mineralak eratuz ioi moduan agertu gehienetan
      - Hauek dira
        
        Ca ⮕ organismoen oskolen, maskorren, hezurren osaigaia
        
        Na ⮕ zelula barruan ugari (osmosia prozesua eta nerbio bulkadan)
        
        K ⮕ zelulen arteko likidoan ugari (osmosia prozesua eta nerbio bulkadan)
        
        Cl ⮕ anioi garrantzitsuena (osmosia prozesua eta nerbio bulkadan)
        
        Mg ⮕ klorofila molekularen osagaia
    - - <%0,1
      - Ezinbestekoak
      - Gutxiegi daudenean gaixotasunak sortu eta gehiezkoak intoxikazioak
- - - - Elektroiak partekatu
      - Lotura oso sendoak
      - Ez-metal + ez-metal
      - Bi mota
        
        Apolarra: elementu berdina (bi polo berdinak)
        
        Bi atomok berdin partekatu elektroiak
        
        Elektronegatibotasun berdina, karga partzialik ez
        
        Polarra: elementu ezberdinak (bi polo desberdinak)
        
        Elektroiak ezberdin partekatu
        
        Elektronegatibotasun desberdina, karga partziala
    - - Metala elektroiak galdu, katioi bihurtu
      - Ez-metalak elektroiak irabazi, anioi
      - Metal + ez-metal
      - Katioi eta anioia erakarri
  - - - Molekula kobalente polar + ioi bat
      - Molekula disolbatu
      - Adb.: Gatza + ura
    - - Ingurune urtarretan molekula hidrofobikoek antolatzeko modua
      - Zati hidrofobikoa urarekin kontakturik ez
    - - Aurkako karga duten bi talde ionizatuen artean
      - Adb.: lotura peptidikoak
    - - Molekula apolarren artekoa
      - Gasak uretan disolbatuta egoteko arrazoia
      - Erakarpen indar ahula
    - - Van del Waals indar bereziak (atomo elektronegatibo bati hidrogeno atomoa lotu) dipolo molekulen artean
      - Ahulak baina garrantzitsuak
- - - - Ez-organikoak
        
        Materia bizi eta bizigabean agertu. H2O, gatz mineralak eta gas batzu
        
        Ura
        
        Garrantzia
        
        Bizitzaren funtsezko osagaia
        
        Habitata
        
        Egitura: ................
        
        Propietateak
        
        Kohesio indar handia ⮕ H zubiengatik molekulak elkarrekin mugitu. Gainazal tentsio handia eta kapilaritatea
        
        Lurruntze tenperatura handia ⮕ H zubiak apurtzeko tenperatura altua, gorputzeko tenperatura jaitsi
        
        Bero espezifiko altua ⮕ bero kantitate handia xurgatu H zubiak apurtzeko (lurrundu)
        
        Solido egoeran dentsitate txikiagoa ⮕ H zubiei esker, molekulek betetzen duten bolumena handiagoa
        
        Disolbatzaile unibertsala ⮕ Dipoloa denez molekula gehienak disulbatu
        
        Erreaktibotasun handia ⮕ Gorputzeko erreakzio gehienak ura behar, hidrolisatzeko
      - Organikoak
        
        Bakarrik materia bizian. Gluzidoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak