Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Aplastic Anemia - Coggle Diagram

- - - - พบมากที่สุด (> 80%)
        
        • Autoimmune Process: เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายสร้าง Cytotoxic T-lymphocytes (CD8+) ทำลายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือดของตนเอง
        
        • Chemicals & Toxins: สารเคมี เช่น Benzene, ย่าฆ่าแมลง, สารตัวทำละลาย
        
        • Drugs: ยาบางชนิด เช่น Chloramphenicol, Anticonvulsants, NSAIDs
        
        • Post-Viral Infection: หลังการติดเชื้อไวรัส เช่น Hepatitis viruses (Non-A to G), Epstein-Barr Virus (EBV), Cytomegalovirus (CMV), Parvovirus B19
        
        • Radiation: การได้รับรังสีปริมาณสูง
- - - - :ประสิทธิภาพการขนส่งออกซิเจนไปยังเนื้อเยื่อลดลง (Tissue Hypoxia)
    - - อาการ
        
        • อ่อนเพลีย (Fatigue), เหนื่อยง่ายเวลาออกแรง (Exertional Dyspnea)
        
        • ผิวหนังซีด, เยื่อบุตาซีด (Conjunctival Pallor), ริมฝีปากและเยื่อบุช่องปากซีด
        
        • เวียนศีรษะ (Dizziness), หน้ามืด, ปวดศีรษะ
        
        • ระบบหัวใจและหลอดเลือดตอบสนอง: หัวใจเต้นเร็ว (Tachycardia), มีเสียง Systolic Murmur, ในรายที่ซีดรุนแรงอาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลว (Heart Failure)
  - - - ภูมิคุ้มกันร่างกายลดลงอย่างมาก
        ไม่สามารถกำจัดเชื้อโรคได้
    - - • มีไข้สูงหรือไข้ต่ำๆ (Fever), หนาวสั่น (Chills)
        
        • แผลในช่องปาก (Stomatitis / Oral Ulcers), เหงือกอักเสบ (Gingivitis)
        
        • การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ (เช่น ปอดบวม Pneumonia, คออักเสบ Pharyngitis)
        
        • การติดเชื้อที่ผิวหนัง (เช่น เป็นฝี หนอง Skin Abscess)
        
        • เสี่ยงต่อการเกิดภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดรุนแรง (Sepsis / Septic Shock) (Liv Hospital, 2025, p. 3)
  - - - กลไกการแข็งตัวของเลือดบกพร่อง ไม่สามารถสร้างจุกอุดเกล็ดเลือดได้
    - - • เลือดออกตามผิวหนัง: จุดเลือดออกเล็กๆ (Petechiae), จ้ำเลือด/รอยฟกช้ำ (Ecchymosis), เลือดออกใต้ผิวหนัง (Purpura)
        
        • เลือดออกตามเยื่อบุ: เลือดกำเดาไหล (Epistaxis), เลือดออกตามไรฟัน (Bleeding Gums)
        
        • เลือดออกในระบบทางเดินอาหาร/ปัสสาวะ: อาเจียนเป็นเลือด, อุจจาระดำ (Melena), ปัสสาวะมีเลือดปน (Hematuria)
        
        • ภาวะแทรกซ้อนวิกฤต: เลือดออกในสมอง (Intracranial Hemorrhage) ทำให้ปวดศีรษะ ซึม อาเจียนพุ่ง รูรูม่านตาขยายไม่เท่ากัน
- - - - Neutropenia > ร่างกายขาดภูมิคุ้มกัน >
        ติดเชื้อได้ง่ายและรุนแรง
    - - 1. จัดให้อยู่ในห้องแยก (Protective / Reverse Isolation) เพื่อป้องกันเชื้อโรคจากภายนอก
        
        2. เน้นย้ำการล้างมือ 7 ขั้นตอนแก่เจ้าหน้าที่ ผู้ดูแล และตัวเด็กก่อน-หลังสัมผัสผู้ป่วยทุกครั้ง (Liv Hospital, 2025, p. 3)
        
        3. ตรวจวัดสัญญาณชีพและประเมินไข้ทุก 2–4 ชั่วโมง (หาก T > 38.0 °C ให้รายงานแพทย์ทันที)
        
        4. ดูแลอนามัยในช่องปาก โดยใช้แปรงขนนุ่มมาก อมบ้วนปากด้วยน้ำเกลือ 0.9% NSS หลังอาหาร
        
        5. หลีกเลี่ยงการวัดอุณหภูมิทางรูตูด (Rectal Temp) การสวนอุจจาระ และการเหน็บยา
        
        6. ดูแลการได้รับยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) ตามแผนการรักษาตรงเวลา
        
        7. จัดอาหารต้มสุกสะอาด งดรับประทานผักสดและผลไม้ที่ไม่ปอกเปลือก (Low-Bacterial Diet)
  - - - เกล็ดเลือดต่ำ > กลไกห้ามเลือดบกพร่อง
        เลือดออกตามอวัยวะต่างๆ
    - - 1. สังเกตและบันทึกสัญญาณเลือดออกตามร่างกาย เช่น จุด Petechiae, รอยฟกช้ำ, เลือดกำเดา, อุจจาระสีดำ
        
        2. หลีกเลี่ยงการฉียดยาเข้ากล้ามเนื้อ (IM Injection) โดยเด็ดขาด
        
        3. กรณีจำเป็นต้องเจาะเลือด ให้ใช้สายรัดเบาๆ และกดตำแหน่งเจาะนานอย่างน้อย 5–10 นาที
        
        4. หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่มีผลต่อการทำงานของเกล็ดเลือด เช่น Aspirin, Ibuprofen, NSAIDs
        
        5. จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย ปูกันกระแทกขอบเตียง
        เพื่อป้องกันอุบัติเหตุและการกระทบกระเทือน
        
        6. ดูแลให้ได้รับเกล็ดเลือด (Platelet Transfusion) ตามแผนการรักษา และเฝ้าระวังอาการแพ้เลือด
  - - - ฮีโมโกลบินต่ำ การนำพาออกซิเจนไปเลี้ยงเซลล์ลดลง เนื้อเยื่อพร่องออกซิเจน/เหนื่อยง่าย
    - - 1. ประเมินภาวะซีด สัญญาณชีพ สภาพผิวหนัง และติดตามค่า Hb/Hct
        
        2. จัดกิจกรรมการพยาบาลให้อยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน (Cluster Care) เพื่อลดการรบกวนและให้ผู้ป่วยได้พักผ่อน
        
        3. ช่วยเหลือในการทำกิจวัตรประจำวันเพื่อลดการออกแรงและการใช้ออกซิเจนของร่างกาย
        
        4. ดูแลให้ได้รับออกซิเจนบำบัด (Oxygen Therapy) เมื่อมีอาการเหนื่อยหอบ
        
        5. ดูแลการได้รับเม็ดเลือดแดงเข้มข้น (Packed Red Blood Cells: PRC) ตามแผนการรักษา
- - - - • Hemoglobin (Hb) และ Hematocrit (Hct) ต่ำลงมาก
        
        • White Blood Cell (WBC) ต่ำ โดยเฉพาะ Absolute Neutrophil Count (ANC < 500 /mm³ ในรายที่รุนแรง)
        
        • Platelet Count ต่ำ (< 20,000–50,000 /mm³)
        
        • Reticulocyte Count ต่ำ (< 1%)
        บ่งบอกว่าไขกระดูกหยุดการสร้างเม็ดเลือด
    - - • พบ Hypocellular Marrow (ความหนาแน่นของเซลล์ไขกระดูก
        < 25% หรือ < 10% ใน Severe Aplastic Anemia)
        • เนื้อเยื่อไขกระดูกถูกแทนที่ด้วยเซลล์ไขมัน (Fatty marrow) เป็นหลัก
  - - - • Hematopoietic Stem Cell Transplantation (HSCT):
        การปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด/ไขกระดูก
        จากผู้บริจาคที่มี HLA ตรงกัน (Matched Related Donor)
        เป็นวิธีรักษาหลักที่ทำให้โรคหายขาดในเด็ก
      - Immunosuppressive Therapy (IST):
        สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถปลูกถ่ายไขกระดูกได้
        
        • Anti-Thymocyte Globulin (ATG) หรือ Anti-Lymphocyte Globulin (ALG) เพื่อยับยั้ง T-cell
        
        • Cyclosporine A (CsA) ยาข่มภูมิคุ้มกันทานต่อเนื่อง
        
        • Corticosteroids (เช่น Prednisolone)
        เพื่อลดปฏิกิริยาแพ้จาก ATG
        
        • Eltrombopag (Thrombopoietin Receptor Agonist) ช่วยกระตุ้นการสร้างเกล็ดเลือดและเซลล์เม็ดเลือด
    - - Blood Transfusion: ให้ Packed Red Blood Cells (PRC) เพื่อรักษา Hb > 7–8 g/dL และให้ Platelet Transfusion เมื่อเกล็ดเลือดต่ำรุนแรงเพื่อป้องกันเลือดออกในอวัยวะสำคัญ (ควรใช้ส่วนประกอบของเลือดที่ผ่านการฉายรังสี Irradiated Blood เพื่อป้องกัน Graft-versus-Host Disease)
      - Antimicrobial Therapy: ให้ยาปฏิชีวนะขอบข่ายกว้าง (Broad-spectrum Antibiotics) ทันทีเมื่อผู้ป่วยมีไข้ (Febrile Neutropenia)