Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

H17 - Taalperceptie en -begrip - Coggle Diagram

- - - - = alle infobronnen parallel verwerkt (syntax en semantiek) en juiste interpretatie is obv toevoegen beperkingen ad zin tijdens luisteren/lezen zin
      - Connectionistisch model: obv activatiesterkte competitie tss verschillende interpretaties
      - 4 eig om ambiguiteit op te lossen
        
        kennis grammatica beperkt mogelijke interpretaties
        
        verschillende info-vormen met bepaald woord vaak geassocieerd
        
        soort ambiguiteit kan varieren (qua tijd, niet qua grammatica bv)
        
        mogelijke interpretaties verschillen in frequentie en waarschijnlijkheid (ervaring)
      - Verb bias = zinsdelen volgend op bepaald werkwoord gaan we proberen interpreteren als lijdend vw
        
        Invloed semantiek!!
      - Meer moeite met verwerken zinnen waarbij bij homofonen de minst voorkomende betekenis past id zin
      - Exp met ERP: Zowel schending van achtergrondkennis als van semantiek roepen zelfde N400 op --> zins- en woordbetekenis w parallel verwerkt :bullettrain_side:
    - - = alle infobronnen tegelijk gebruikt om syntactische structuur op te bouwen, maar er w maar 1 gekozen en blijft zolang geen conflict
      - Bij conflict 2e analyse nodig
      - Ambigue zinnen werden sneller verwerkt dan niet-ambigue zinnen --> beide syntactische structuren zijn correct bij ambigue zinnen waardoor herinterpretatie nooit nodig is
      - Samenvoegen model 1 en 2
    - - = syntactische analyse voll vooraf aan semantische analyse
      - Ambigue zinnen: 1e analysestap - Meest eenv syntactische structuur w eerst verwerkt en semantiek speelt geen rol bij selectie
      - Assumpties
        
        Minimal attachment
        
        = voorkeur voor zinsstructuur die minst complex is, minste knopen bevat
        
        Late closure
        
        = nieuwe woorden w aan bestaande syntactische structuur toegevoegd
        
        Bij conflict tss beide principes is minimal attachment dominant
      - Conflict met semantiek zin --> 2e analysestap - revisie syntactische structuur
      - Tegenstrijdige evidentie (exp die gn gebruik semantiek lieten zien en die dat wel al in vroeg stadium lieten zien - handdoek appel :apple: )
  - - - Globaal = ambiguiteit blijft bestaan na zinsontleding
      - Lokaal = ambiguiteit lost op na voll zinsontleding
      - Leesgedrag bestuderen bij ambigue zinnen om te zien wnr syntactische en wnr semantiek gebruikt w (ervoor, erna, tegelijk?)
  - - - NVN = noun-verb-noun --> onderwerp is actief en lijdend vw ondergaat actie
      - Bij conflict syntax met achtergrondkennis, zal onze kennis domineren --> vaak oppervlakkige verwerking
      - Wanneer we gedetailleerde vragen verwachten, verwerken we de syntax en semantiek dieper
        
        Ambigue zinnen sneller gelezen bij opp vragen verwacht en trager gelezen wnr diepe vragen verwacht
- - - - = toekennen probabilistische positie ae letter ve woord
    - - LTRS-model (letters in time and retinotopic space)
      - BR-model (Bayesian reader)
      - = info over ID en positie letters accumuleren met tijdsverloop, statistische berekening waarbij ook woordfreq, betekenis en verwachting meewegen
  - - - Woordniveau
      - Letterniveau
      - Eigenschapsniveau
    - - orthografische buren (= alle woorden die slechts 1 letter verschillen vh doelwoord) --> hoe meer buren, hoe meer competitie
      - hoe vaak woord ie taal voorkomt (niet teruggevonden in Engels)
  - - - Semantiek helpt snellere en automatische verwerking kort na aanbieding (250ms)
      - Verwachting helpt snellere verwerking iets later na aanbieden (traag en taakafhankelijk) (700ms)
  - - - Hoe meer fonologische buren, hoe sneller woordherkenning als voldoende distinctieve buren. Anders inferentie
  - - - = woorden herkennen wnr tijd tekort was om afzonderlijke letters te herkennen
      - Pseudowoordsuperioriteitseffect = pseudowoorden brengen dit effect ook al teweeg
      - Rol orthografie
- - - - vnl moeite met onregelmatige woorden --> problemen met verwerken thv intern lexicon
    - - vnl moeite met non-woorden --> beperking regelgebaseerd systeem
  - - - Per niveau is er netwerk met input/tussen/outputlaag waarbij knopen geactiveerd w obv gewicht vd connecties
      - = connectionistisch model met driehoeksverbindingen (=FB-connecties) tss betekenis, orthografie en fonologie ve woord (eerst enkel orthografie en fonologie, later kwam betekenis er pas bij)
      - Gereviseerd model PMSP - realistischere in- en output (ook verklaren wrm we non-woorden kunnen lezen en wrm dyslexie ontstaat)
      - Betekenis geactiveerd via 2 routes
        
        Directe route = via orthografie, sneller
        
        Indirecte route = via orthografie naar fonologie en naar betekenis
    - - Grafeem = basiseenheid geschreven taal, letter(s) die overeenkomen met foneem (spraakklank)
      - Basisassumptie: 2 routes waarlangs grafemische info omgezet w nr fonologische
        
        Lexicale route :orange_book:
        
        1a. Route semantisch systeem
        
        1b. Route enkel fonologische en orthografische info
        
        Regelgebaseerde route :memo:
        
        = grafeem-foneem conversieroute - REGELMAAT
        
        Cascadeprincipe = verwerking volgende niveau kan al starten als vorige nog bezig is
      - Verklaring oppervlaktedyslexie (lexicon minder togankelijk) + fonologische dyslexie (schade grafeem-foneemconversieroute)
    - - = 1 proces dat uitspraak woorden bepaalt obv activatie gelijkaardige woorden --> kan onderscheid lexicale en non-lexicale effecten niet verklaren
    - - Schade aan lexicaal systeem --> problemen met onregelmatige woorden lezen - zullen ze regulariseren >< geen problemen met regelmatige non-woorden
      - Oppervlaktedyslexie - schade lexiconroutes
    - - Schade regelgebaseerde route --> moeite met nieuwe woorden en non-woorden die conversieregels volgen, niet met onregelmatige woorden (uitzonderingen)
      - Fonologische dyslexie: schade regelgebaseerde route
      - Diepe dyslexie
        
        = problemen met semantische verwerking, moeite uitspreken onbekende en non-woorden + woorden vervangen door semantisch gerelateerd woord (schip-boot) :boat:
        
        Schade route 1a en 2
        
        Taalfuncties overgenomen door R hemisfeer
    - - Beide modellen convergeren
      - AFB p539 - overlappende hersengebieden beide modellen :!!:
    - - Foute assumptie dat fonologische verwerking langzaam gebeurt met beperkte invloed op woordherkenning
      - Niet universeel (ongeschikt voor langere woorden of Aziatische talen)
      - Model kan leren van woordenschat niet verklaren
      - Te complex (30 vrije parameters)
      - Kan diepe dyslexie niet voll verklaren, semantiek onvoldoende uitgewerkt
- - - - Parafoveale-op-foveale effect = eig vorige woord én volgende woord beinvloeden fixatietijd op huidige woord
        
        Parallelle verwerking meer wss hierdoor
        
        Saccade-generation with inhibition by foveal targets (SWIFT)- model
      - E-Z-Reader: verwacht seriele verwerking woorden
      - SWIFT-model
        
        = alle waargenomen woorden tijdens fixatie krijgen aandacht ipv 1 woord (aandacht is gradient)
        
        Toch lijkt parallelle verwerking bij lezen beperkt
    - - Gefixeerde eerste woord: hoog frequent --> zorgen voor ruimte al verwerken woord 2 --> verklaring spill-overeffect
      - Na frequentiecheck woord wordt planning volgende saccade gestart
      - Activatie semantische en fonologische code vh woord zorgt voor switch aandacht nr volgende niet-gefixeerde woord
      - Aandacht = zoeklicht
      - Korte functiewoorden w vaak overgeslaan omdat ze kort en verwacht zijn en dus al verwerkt bij fixatie vorige woord
- - - - Lipbewegingen helpen spraakinterpretatie :lips:
      - Visuele info beinvloedt spraakinterpretatie
        
        Plaatjes met woorden die leken op uitgesproken woord werden bekeken (behalve wnr voorgaande woorden het gebruik uitsloten) :radio_button:
    - - = contextafhankelijke uitspraak van fonemen (afhv in welk woord ze worden uitgesproken)
      - Doordat motorsysteem spreeksnelheid niet kan volgen, w fonemen parallel geprogrammeerd --> contextafhankelijk
      - +: helpen voorspellen volgende foneem / -: meer variabiliteit spraaksignaal
    - - = complex om continu spraaksignaal correct om te zetten naar gesegmenteerde woorden
      - Onze taal samengesteld uit beperkt aantal fonemen, dus veel gelijkaardige woordklanken
      - Predicitve coding-processen = verwachting volgende woord creeeren dmv motoprocessen (subvocaal mee-articuleren met spraak) of context
    - - We identificeren ze als akoestische varianten
      - We doen aan perceptueel leren = door ervaring leren we ambiguiteiten in perceptuele input herkennen
    - - = iedere factor die zorgt voor verminderde spraakverstaanbaarheid (vglm optimaal)
      - Energetische markering = afleidende geluiden interfereren met spraaksignaal - bottom-up (bv verkeerslawaai)
      - Informationele markering = verminderde verstaanbaarheid door uitvoering 2e aandachtsbelastende taak - top-down (bv koken)
      - Toch spreken en verwerken we makkelijk 10 fonemen/sec
  - - - Obv 3 niveaus
        
        Segmentale cues (bv coarticulatie)
        
        Lexicale cues (woorden, syntax, kennis)
        
        Metrische cues (nadruk, intonatie)
      - Voorkeur voor lexicale cues
    - - = foneem dat vervangen/overstemt w door geluid (bv kuch) is perfect verstaanbaar, w niet opgemerkt (stilte wel)
      - Woorden w wel gehoord die in context en verwachting passen (bv the meal on the table) :green_salad:
    - - Categorische perceptie = we nemen fonemen waar als categorieen en niet als overgangen, tussenvormen w geclassificeerd
      - Lexicale identificatieshift = Ganong-effect = een klank w eerder als woord dan als non-woord geinterpreteerd als het foneem ambigu is
  - - - Segmentatie - zeer complex en gevoelig voor fouten
- - - - = extraheert fonemen en andere geluiden vh spraaksignaal uit alle geluid
      - Pure woorddoofheid = schade aan dit systeem leidt tot verstoring perceptie woorden en non-woorden; andere geluiden en spraakproductie intact
    - - Auditief inputlexicon = bevat de klank van woorden, niet de betekenis (spaak vh spaak- en hubmodel semantisch geheugen) :ferris_wheel:
      - Semantisch systeem = hub ih hub- en spaakmodel, bevat woordbetekenis
      - Spraakoutputlexicon = bevat info over gesproken vorm ve woord
    - - = bevat info over indiv uitspraakeenheden en hoe omzetten nr motorcommando's
    - - Route 2 = Aud inputlexicon --> spraakoutputlexicon --> spraak (zonder sem systeem) (bekende woorden, maar betekenis niet kennen)
      - Route 1 = Aud inputlexicon --> semantisch systeem --> spraakoutputlexicon--> spraak (bekende woorden)
      - Route 3 = Auditief analysesysteem --> Foneemniveau - spraak (voor onbekende woorden en non-woorden)
  - - - = schade aan route 1 + 2, herhalen woorden/non-woorden intact, weinig woordbegrip, sterk verminderde lees- en luistervaardigheid (schade semantisch systeem)
    - - = problemen met spraakproductie en - perceptie, herhalen semantisch verwante woorden, abstract moeilijker dan concreet en weinig herh non-woorden, moeite met rijmwoorden of fonemen weglaten (foneemsubstractietaak)
      - ? Schade alledrie de routes of 3 + semantisch systeem of alg verwerkingsprobleem fonologische info
    - - = schade aan routes 1 + 3 --> woorden correct kunnen uitspreken maar niet begrijpen, geen onbekende of non-woorden reproduceren, wel onderscheiden woord/non-woord
- - - - Alle infobronnen parallel verwerkt om punt v uniekheid te bereiken
      - Exp: punt v uniekheid kan vroeg/laat liggen en N400 ligt dan ook vroeg/laat (100ms verschil)
    - - Exp: Engels 'panda' trekt op NL 'pen'--> werd nr pen gekeken tot laatste deel panda uitgesproken was :panda_face:
      - Ook over meerdere talen
    - - Woorden konden varieren van activatieniveau als ze bij cohort horen (ervoor wel/niet, nu gradueel)
      - Context vnl bij integratie woord in zin (ipv bij woordselectie)
        
        Context pas invloed NA punt v uniekheid
        
        Exp: zonder context én met context even snelle reactie bij geld en schip (activatie kapitaal en kapitein) bij uitspraak 'kap' - viel weg wnr woord verder werd uitgesproken (deactivatie kapitaal), dan bij context wél effect :boat:
        
        Exp: zin afmaken met woord - ERP-effect van betekenis (220ms) en van vorm (250ms)
        
        MAAR: als context sterk genoeg is kan contexteffect WEL optreden voor punt v uniekheid ('mercy')
  - - - 'Knopen' op 3 niveaus (eigenschapsniveau, fonemisch en woordniveau)
      - Connecties tss niveaus zijn stimulerend en binnen niveaus inhiberend --> continue interacties! (verschil cohortmodel) :warning:
      - Activatiewaarde knopen en sterkte connecties zijn doorslaggevend voor output