Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ KHOA HỌC, NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN…

- - - - Tri thức khoa học: Tích lũy có hệ thống qua nghiên cứu; có kế hoạch, mục tiêu, phương pháp; tổng hợp số liệu rời rạc thành lý thuyết logic tất yếu; có căn cứ xác đáng, được khảo nghiệm và kiểm chứng; tổ chức trong các bộ môn khoa học cụ thể.
      - Tri thức kinh nghiệm: Tích lũy từ hoạt động thường ngày; giúp con người ứng xử, quản lý thiên nhiên; mang tính rời rạc, ngẫu nhiên; có giới hạn hiểu biết nhất định (Ví dụ: Trăng quầng thì hạn, trăng tán thì mưa)
  - - - Khoa học tự nhiên: Nghiên cứu vật thể, hiện tượng, quy luật tự nhiên; tính chính xác cao, rõ ràng, không phụ thuộc người quan sát.
      - Khoa học xã hội: Nghiên cứu con người, hành vi, hoạt động tập thể; ít chính xác hơn, sai số đo lường cao, ít đồng thuận tuyệt đối, phản ánh tính biến động xã hội.
    - - KHOA HỌC SỨC KHỎE
      - KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP
      - KHOA HỌC KỸ THUẬT VÀ CÔNG NGHỆ
      - KHOA HỌC XÃ HỘI
      - KHOA HỌC TỰ NHIÊN
      - KHOA HỌC NHÂN VĂN
    - - Khoa học cơ bản (thuần túy): Giải thích vật thể, lực cơ bản, định luật chi phối (Vật lý, Sinh học, Hóa học).
      - Khoa học ứng dụng: Áp dụng kiến thức cơ bản vào thực tiễn (Kỹ thuật áp dụng Vật lý/Hóa học; Y học áp dụng Sinh học); không thể tồn tại độc lập.
    - - Toán học, logic học, xác suất thống kê, lý thuyết hệ thống; quan tâm đặc tính hệ thống tư duy trừu tượng dựa trên định nghĩa/quy luật; không dựa vào quan sát thực nghiệm nhưng làm tiền đề cho khoa học thực nghiệm.
  - - - Quy luật: Liên kết giả định mang tính nhân quả giữa các khái niệm (Nếu X thì Y); tất yếu, ổn định, lặp lại; gồm liên hệ hữu hình (sơ đồ hóa được: nối tiếp, song song, hình cây, mạng lưới, hỗn hợp, biểu thức toán) và liên hệ vô hình (chức năng, hành chính, tình cảm)
      - Logic: Chất keo kết nối các khái niệm lý thuyết; giúp các mối quan hệ có ý nghĩa, tránh sự bột phát tùy tiện.
      - Khái niệm: Hình thức tư duy trừu tượng cao để gọi tên/nhận dạng bản chất; gồm Nội hàm (thuộc tính định nghĩa) và Ngoại diên (đối tượng thỏa mãn nội hàm); nội hàm rộng thì ngoại diên hẹp; chia làm đơn hướng (tuổi, cân nặng) và đa hướng (nhân cách).
      - Giả định điều kiện biên: Giới hạn về giá trị, thời gian, không gian, văn hóa chi phối phạm vi áp dụng lý thuyết.
    - - Tiêu chí nhận diện bộ môn khoa học: Có đối tượng nghiên cứu; Có luận điểm xuyên suốt; Có hệ thống khái niệm/phạm trù; Có hệ chuẩn mực.
- - - - Nghiên cứu mô tả : Cung cấp bức tranh bao quát, hệ thống về đặc điểm trạng thái (Ví dụ: điều tra dân số, sở thích người dùng).
      - Nghiên cứu giải thích : Làm rõ vì sao và bằng cách nào hai khía cạnh có quan hệ với nhau (quan hệ nhân quả).
      - Nghiên cứu giải pháp : Đề xuất phương án giải quyết vấn đề công nghệ, quản lý, tổ chức.
      - Nghiên cứu tương quan : Thiết lập mối quan hệ tương thuộc giữa các biến số, KHÔNG khẳng định quan hệ nhân quả.
      - Nghiên cứu dự báo : Dự đoán trạng thái tương lai (Ví dụ: nhu cầu nhân lực 10 năm tới).
      - Nghiên cứu khám phá : Tiến hành ở lĩnh vực mới/ít thông tin nhằm kiểm tra bản chất, ý tưởng hoặc xem xét tính khả thi (nghiên cứu thử nghiệm - pilot).
    - - Nghiên cứu cơ bản : Khám phá bản chất quy luật; gồm Thuần túy (bổ sung tri thức, trừu tượng cao, không ứng dụng tức thời) và Định hướng (dự kiến đích ứng dụng gồm nghiên cứu nền tảng và nghiên cứu chuyên đề).
      - Nghiên cứu ứng dụng: Vận dụng kết quả nghiên cứu cơ bản tạo ra nguyên lý giải pháp cụ thể nhưng chưa đưa trực tiếp vào thực tiễn ngay được.
      - Nghiên cứu triển khai (triển khai thực nghiệm) : Vận dụng để đưa ra vật mẫu và công nghệ sản xuất, trải qua 3 giai đoạn:
        Tạo mẫu
        Tạo quy trình
        Sản xuất thử
    - - Nghiên cứu quy nạp: Từ dữ liệu quan sát thực tế để xây dựng/suy luận ra lý thuyết (Theory-building)
      - Nghiên cứu diễn dịch: Từ lý thuyết có sẵn, dùng dữ liệu thực nghiệm mới để kiểm tra/cải tiến lý thuyết (Theory-testing).
    - - Nghiên cứu định lượng: Lượng hóa sự biến đổi; các khía cạnh được xác định trước; dùng biến số định lượng và phép tính thống kê.
      - Nghiên cứu định tính:
        1.Mô tả tình huống,
        2.Khám phá bản chất đa dạng,
        3.Quy trình linh hoạt,
        4.Dùng thang đo thứ tự hoặc định danh,
        5.Phân tích nội dung không lượng hóa.
  - - - Các luận điểm được chứng minh và bác bỏ (định luật, nguyên lý...),
        Các luận cứ (sự kiện khoa học kiểm nghiệm)
    - - Phát minh:
        Khám phá quy luật, tính chất thế giới vật chất tồn tại khách quan, chưa ứng dụng trực tiếp, không có giá trị thương mại, không cấp bằng sáng chế
      - Sáng chế:
        Giải pháp kỹ thuật mới về nguyên lý, có tính sáng tạo, áp dụng trực tiếp được; có giá trị thương mại, được cấp bằng sáng chế và bảo hộ sở hữu công nghiệp.
      - Phát hiện:
        Khám phá vật thể hoặc quy luật xã hội đang tồn tại khách quan; đặc điểm pháp lý giống phát minh; tác phẩm viết về phát hiện được bảo hộ quyền tác giả.