Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Chương 3: PHẦN MỀM MÁY TÍNH VÀ HỆ ĐIỀU HÀNH, Vũ hữu Kỳ Anh - Coggle Diagram

- - - - Điều khiển và duy trì hoạt động của máy tính và thiết bị[cite: 2]
      - Hệ điều hành: Phối hợp phần cứng, giao tiếp người dùng và ứng dụng[cite: 2]
      - Chương trình tiện ích: Bảo trì máy tính, ổ đĩa, thiết bị ngoại vi[cite: 2]
    - - Hỗ trợ công việc chuyên môn hoặc cá nhân[cite: 2]
      - Phần mềm đặt hàng: Thiết kế riêng theo yêu cầu cụ thể[cite: 2]
      - Phần mềm đóng gói: Thiết kế sẵn cho nhu cầu chung[cite: 2]
    - - Phần mềm phát triển ứng dụng: Dùng để tạo ra các phần mềm khác[cite: 2]
      - Phần mềm nhúng: Ghi sẵn trong ROM, dùng cho vi xử lý thiết bị[cite: 2]
  - - - Xác minh (Sản phẩm đúng đặc tả?) vs Thẩm định (Sản phẩm đúng ý người dùng?)[cite: 2]
      - Kiểm thử Tĩnh (Không chạy chương trình) vs Kiểm thử Động (Thực thi chương trình)[cite: 2]
  - - - Mã nguồn không công bố, muốn dùng phải được phép / trả phí[cite: 2]
      - Ưu điểm: Giữ độc quyền công nghệ, bảo mật cao, tạo lợi nhuận[cite: 2]
      - Ví dụ: Microsoft Windows, MS Office, Vietkey, MS SQL Server[cite: 2]
    - - Mã nguồn công khai rộng rãi[cite: 2]
      - Phải tuân thủ điều kiện bản quyền (ví dụ: GPL - GNU)[cite: 2]
      - Ví dụ: Linux, Mozilla Firefox, OpenOffice, Unikey, MySQL, Apache[cite: 2]
- - - - Quản lý và điều phối các thiết bị máy tính[cite: 2]
      - Quản lý thông tin bộ nhớ ngoài và các tiến trình[cite: 2]
      - Cung cấp môi trường giao tiếp và tiện ích cơ bản[cite: 2]
  - - - MS-DOS: Giao diện dòng lệnh, đơn nhiệm[cite: 2]
      - Microsoft Windows: Giao diện đồ họa GUI, đa nhiệm, chiếm khoảng 80% thị phần[cite: 2]
      - Mac OS: Thiết kế riêng cho máy Macintosh (Apple), đa nhiệm, bảo mật cao[cite: 2]
      - UNIX / Linux: Đa nhiệm, đa người dùng, an toàn, thường dùng cho máy chủ[cite: 2]
    - - iOS (Apple), Symbian (Nokia), BlackBerry OS (RIM)[cite: 2]
      - Android OS: Phát triển từ Linux, mã nguồn mở, phổ biến nhất[cite: 2]
      - Windows Phone 7 (Microsoft), HP WebOS (chạy trong trình duyệt)[cite: 2]
- - - - Tập hợp các máy tính hoặc thiết bị xử lý thông tin kết nối qua đường truyền vật lý theo kiến trúc mạng.
      - Cho phép trao đổi dữ liệu và chia sẻ thông tin trực tiếp giữa các thiết bị.
    - - Máy tính (Nút mạng): Thiết bị xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin.
      - Cạc mạng (NIC): Bản mạch cung cấp khả năng kết nối và truyền thông mạng.
      - Đường truyền vật lý: Phương tiện truyền tải dữ liệu, gồm hữu tuyến (dây cáp) và vô tuyến (sóng).
      - Thiết bị kết nối: HUB, Switch, Router... dùng để liên kết các máy tính và các mạng với nhau.
      - Thiết bị đầu cuối: Máy in, máy photo, máy scan, camera, máy tính...
      - Phụ kiện mạng: Giắc cắm, ổ cắm, cáp nối...
      - Hệ điều hành mạng: Phần mềm điều khiển sự hoạt động của toàn bộ hệ thống mạng.
      - Ứng dụng mạng: Email, WWW, Hệ quản trị cơ sở dữ liệu, công cụ tìm kiếm...
      - Kiến trúc mạng (Network Architecture):
        
        Hình trạng mạng (Topology): Cách nối các máy tính lại với nhau.
        
        Giao thức (Protocol): Tập hợp các quy ước truyền thông.
    - - Kiểu điểm - điểm (Point-to-Point):
        
        Các đường truyền nối từng cặp nút, mỗi nút lưu tạm dữ liệu rồi chuyển tiếp.
        
        Dạng chính: Hình sao (Star), Chu trình (Loop), Hình cây (Tree).
      - Kiểu quảng bá (Broadcast / Point-to-Multipoint):
        
        Tất cả các nút dùng chung một kênh truyền vật lý.
        
        Dữ liệu gửi đi sẽ tới tất cả các nút nên cần chỉ rõ địa chỉ đích.
        
        Dạng chính: Bus, Vòng tròn (Ring), Vệ tinh/vô tuyến.
    - - Khái niệm: Tập các quy tắc, quy ước về cú pháp, ngữ nghĩa, thủ tục truyền nhận và xử lý lỗi.
      - Cú pháp (Syntax): Định dạng dữ liệu, phương thức mã hóa, mức tín hiệu.
      - Ngữ nghĩa (Semantics): Thông tin điều khiển, điều khiển lưu lượng và xử lý lỗi.
    - - Theo khoảng cách địa lý:
        
        Mạng cục bộ (LAN): Phạm vi nhỏ như trong cơ quan, trường học.
        
        Mạng đô thị (MAN): Phạm vi một thành phố hay trung tâm kinh tế (hàng trăm km).
        
        Mạng diện rộng (WAN): Phạm vi vượt qua biên giới quốc gia, khu vực.
        
        Mạng toàn cầu (VAN): Trải rộng trên khắp các lục địa.
        
        Thực tế: Thường gộp chung thành 2 loại chính là LAN và WAN.
      - Theo quan hệ giữa các máy:
        
        Mạng bình đẳng (Peer-to-Peer): Các máy ngang hàng, có thể yêu cầu dịch vụ lẫn nhau.
        
        Mạng khách/chủ (Client/Server): Máy chủ (Server) chuyên cung cấp dịch vụ cho máy khách (Client).
  - - - Nguồn gốc: Bắt đầu từ dự án ARPANET (Bộ Quốc phòng Mỹ, năm 1969).
      - Bản chất: Hệ thống thông tin toàn cầu nối các mạng máy tính bằng giao thức TCP/IP.
      - Sở hữu: Không thuộc sở hữu của riêng ai, quản lý bởi các ủy ban kỹ thuật phi lợi nhuận.
      - Máy chủ (Server) & Máy khách (Client):
        
        Server: Cung cấp tài nguyên/dịch vụ (File, Print, App, Mail, Web, Database...).
        
        Client: Máy sử dụng các tài nguyên/dịch vụ do máy chủ cung cấp.
      - Địa chỉ IP:
        
        IPv4: 32 bit (4 byte), phân cách bằng dấu chấm, giá trị từ 0 - 255 (Gồm Class Bit, NetID, HostID).
        
        IPv6: 128 bit (8 nhóm x 2 byte), viết bằng hệ hexa, rút gọn cụm 0000 bằng ký hiệu ::.
      - Hệ thống tên miền (DNS):
        
        Thay địa chỉ IP bằng tên dễ nhớ phân tầng bằng dấu chấm.
        
        Tên miền địa lý: .vn (Việt Nam), .jp (Nhật Bản), .fr (Pháp)...
        
        Tên miền lĩnh vực: .com (thương mại), .edu (giáo dục), .gov (chính phủ), .org (phi lợi nhuận), .net (mạng), .mil (quân sự).
      - Trang web & Website:
        
        Trang web (Web page): Tài liệu HTML chứa nội dung văn bản, hình ảnh, âm thanh.
        
        Website: Tập hợp các trang web liên kết do cá nhân/tổ chức quản lý.
    - - Có thiết bị kết nối: Modem (Dial-up, ADSL) hoặc Card mạng.
      - Có hợp đồng thuê bao đường truyền kết nối.
      - Có tài khoản được cấp bởi Nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP như VNPT, FPT, Viettel...).
      - Có phần mềm chuyên dụng: Trình duyệt web (Chrome, Firefox...), phần mềm mail/chat.
  - - - Dịch vụ thông tin đa phương tiện kết hợp văn bản, hình ảnh, âm thanh, video.
      - Sử dụng Trình duyệt Web (Web browser) ở phía Client và Web Server ở phía Máy chủ.
    - - Các công cụ tìm kiếm: Google, Yahoo, MSN, Altavista, Lycos...
      - Kỹ thuật tìm kiếm với Google: Dùng toán tử +, "" để thu hẹp và (-) để loại trừ.
      - Hỗ trợ tìm kiếm nâng cao (bộ lọc) và tìm kiếm bằng hình ảnh.
    - - Khái niệm: Phương tiện trao đổi tin nhắn, tài liệu, hình ảnh nhanh chóng.
      - Cấu trúc địa chỉ: <Tên tài khoản><Tên miền>.
      - Dịch vụ Webmail phổ biến: Gmail, Yahoo Mail, Hotmail, Mail nội bộ (.edu.vn...).
    - - Khái niệm: Lưu trữ và sao lưu dữ liệu trên hệ thống máy chủ của nhà cung cấp qua Internet.
      - Ưu / Nhược điểm: Giảm rủi ro mất dữ liệu vật lý, truy cập mọi nơi; tuy nhiên lệ thuộc vào kết nối Internet.
      - Mediafire: Miễn phí 10 GB, giới hạn dung lượng tệp tải lên tối đa 200 MB.
      - Google Drive: Miễn phí 15 GB, dung lượng tệp tải lên tối đa 1 GB, đồng bộ đa thiết bị.
      - OneDrive: Miễn phí 15 GB, dung lượng tệp tải lên tối đa 10 GB, tích hợp sâu vào hệ điều hành Windows/Mac.
      - Dropbox: Miễn phí 2 GB, dung lượng tệp tải lên tối đa 10 GB, lưu 30 ngày lịch sử để khôi phục tệp bị xóa/sửa.