Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
H13 - Architectuur vh geheugen - Coggle Diagram
H13 - Architectuur vh geheugen
Architectuur geheugen :classical_building:
Architectuur vs processen
Architectuur = welke hersengebieden geassocieerd zijn met opgeslagen informatie (geheugen)
Geheugenprocessen = betrokken processen bij encoderen, opslaan en ophalen van informatie
KTG en WG (zie H14)
Engram
Onderzoeken met ratten, laesies en doolhoven --> diffuze verspreiding vh geheugen id cortex :rat:
= geheugensporen zijn opgeslagen op spec locaties id hersenen, T door Karl Lashley --> bleek onwaar
Hoe groter de laesie, hoe minder de taakprestatie
Equipotentialiteit = ieder cortexdeel kan gelijkwaardig bijdragen aan opslaan herinnering
Mass action = snelheid leren afhv hvh beschikbare cortex
Patient HM: chx verwijdering HC --> anterograde + deels retrograde amnesie, Brenda Milner, geen declaratieve herinneringen meer, wel nog non-declaratief geheugen werkzaam
Procesmodellen geheugen :new:
Henkes procesmodel :female-scientist::skin-tone-2:
3 geheugenprocessen :three:
Langzame codering rigide associaties
Procedureel geheugen + klassieke conditionering + semantisch geheugen
Basale ganglia (oa striatum) + cerebellum + neocortex
Snelle codering losse eenheden
Familiariteit + priming
Parahippocampale gyrus + neocortex
Snelle codering flexibele associaties
Episodisch geheugen (+ semantisch geheugen)
HC + neocortex
Predicties
Relationeel leren = vormen relaties tss items en context
Gezicht-beroepenparen subliminaal primen: in staat om inkomen ed te voorspellen bij gezichten (impliciet paren gecodeerd) + activatie HC
Meeste amnesiepatienten niet in staat flexibele associaties te vormen (veranderingen ie landschap opmerken), maar uitzonderingen! (verbale associaties)
HC niet per se betrokken bij familiariteit
Amensiepatienten soms nog familiariteitsoordelen maken, recollectie niet meer
Vaker beide aangetast --> wss tgv aantasting gebieden rond HC
Snelle codering flexibele associaties kan bewust en onbewust gebeuren
= geheugenprocessen onderscheiden obv onderliggende neurale processen ipv obv bewustzijn
Componentenmodel v Cabeza en Moscovitch :black_square_for_stop:
Flexibeler dan Henke: veel neurale processen aanw die flexibel gecombineerd w afhv doel --> ad-hoccoalities spec modules obv taak
1 hersengebied kan gerekruteerd worden voor meerdere soorten geheugenprocessen (><klass visie)
= ook benadrukken onderliggende neurale processen ipv klass taxonomie
Componenten/dimensies
Gecontroleerd - automatisch
Relationeel - itemgeheugen
Conceptueel - perceptueel
Vage grens impliciet en expliciet geheugenprocessen
Declaratief: bewuste toegang en HC >< non-declaratief: onbewust en striatum
Nu tegenstrijdige evidentie dat grens niet zo strikt is ...
Woordaanvullingstaak: geleerde woorden vaker gebruikt om woordparen aan te vullen --> impliciet geheugen naast expliciet geheugen een rol, wnr bewust van betere prestatie
Autobiografische herinneringen: expliciet en bewust toegankelijk, ophaling vaak impliciet, onvrijwillig en spontaan
Patronen hersenactiviteit: impliciet geheugen ook soms activatie HC en episodisch (declaratief) geheugen soms activatie striatum, ook interactie tss beide
Amnesie :wind_blowing_face:
= geheugenverlies
Oorzaken: traumatisch hersenletsel, bilaterale beroerte, alcoholmisbruik, neurochx, infectie
Syndroom van Korsakoff :wine_glass:
Amnesie-syndroom: anterograde + retrograde amnesie + KTG ok + V leren ok
Exp liefst bij mensen met syndroom van Korsakoff ipv met traumatisch letsel (meer cogn schade dan enkel geheugen)
= tgv chron alcoholmisbruik, thiamine/B1-deficientie
4 moeilijkheden bij onderzoek: graduele ontw amnesie (onset?) + diffuse schade + indiv verschillen schade + plasticiteit en compensatoire strategieen
Antero- en retrograde amnesie +- zelfde hersengebieden (med temp kwab)
Amnesie in literatuur en film :green_book: :movie_camera:
Kuifje: genezen door opwekken hevige emotie
Enkel retrograad en voll, zonder andere schade = onrealistisch --> meestal anterograad of gemengd
Asterix en Obelix: klap op hoofd veroorzaakt en geneest amnesie
Films Se quen eres (Korsakoff), Memento (anterograde amnesie) en Finding Nemo (Dory, anterograad) wel realistisch
Overzicht langetermijngeheugensystemen :card_file_box:
Declaratief geheugen
Semantisch geheugen = feitenkennis
Locatie: HC + Med temporale lob + diencephalon
Episodisch geheugen = persoonlijke herinneringen
Non-declaratief geheugen
Priming
L: Neocortex
= tijdelijke activatie semantisch netwerk, toegang gerelateerde concepten
Klassieke conditionering
L: Amygdala, cerebellum
Procedureel geheugen = impliciet geheugen, vaardigheden en gewoontes
Locatie: Basale ganglia
Habituatie & sensitisatie
L: reflexbogen
Systemische onderverdeling verklaart niet alles, te simplistisch, wel nog bruikbaar --> nu: obv processen
Episodisch geheugen :couple_with_heart:
Binding of item and context-model
3 processen herkenning
Ontvangen info over spec items - perirhinale cortex --> familiariteitsoordeel
Ontvangen contextuele info - parahippocampale cortex --> noodz, maar onvoldoende voor recollectie
Integratie/binding info over item en context - HC --> recollectie mogelijk
Neuro-imaging
Schade aan HC en amnesiepatienten: verdwijnen recollectie (latere pos complex), familiariteit intact (FN400)
Sterkere activatie PHC cortex en HC bij recollectie dan perirhinale cortex; bij familiariteit net omgekeerd (correlationeel!)
Taakmoeilijkheid verstorende factor: verdwijnen resultaten wnr correctie ervoor!
Patient schade aan perirhinale cortex: verbale familiariteit problematisch, overige familiariteit vrij ok
= model dat onderscheid recollectie en familiariteit kan verklaren
Herinnering - exp 1
Verschil herinnering en herkenning?
3 geheugentesten
Itemherkenningstest (familiariteit)
Associatieve herkenningstest ( recollectie)
Vrije herinneringstest
Taak: kleur en woord plausibel of niet? + dan herkennen of herinneren
Resultaten
Meer activatie HC + ant inf frontale gyrus bij herinnering > recollectie > familiariteit
Verhoogde activatie DLPFC en post parietale cortex bij vrije herinnering (tov herkenning en associatieve herinnering)
Herkenning vs herinnering
3 methodes herinnering
Vrije herinnering = lijst items reproduceren
Seriële herinnering = lijst items reproduceren in juiste volgorde
Gecuede herinnering = items reproduceren obv cue
2 processen herkenning
Recollectie = herkennen item obv opgehaalde contextuele info
Familiariteit = ovb waarnemen relatieve sterkte herinnering, zonder context
Onderscheid: via herinner/weet-procedure = items herinneren gezien te hebben (recollectie) vs weten dat ze item gezien hebben (familiariteit)
Onderscheid is tgv verschillende sterkte herinnering OF tgv verschillende processen (ERP)?
ERP: later optreden van recollectie dan familiariteit
Familiariteit: FN400 = 400-600ms na onset S
Recollectie: late positieve complex = 600-900ms na S
Kritiek: vorming cogn schema ipv permastore = kennisstructuur waarin indiv herinneringen w ingebed
Constructieve geheugen
Episodisch geheugen is niet reproductief, maar constructief --> systematische vertekeningen mogelijk
Waarom?
Te veel verwerkingskracht nodig voor complete herinneringen van alle ervaringen
Evolutionair voordeel bij opslaan essentie herinnering, niet alle details
Episodisch geheugen ook bruikbaar voor toekomstrepresentaties (flexibele combi's herinneringen nodig) --> HC!
HC meer activatie bij toekomstscenario's, hoe relevanter voor persoon, hoe sterker
HC grotere activatie bij toekomstscenario dan bij opgehaalde herinnering (tgv reconstructie)
Schade HC: naast amnesie, ook moeite met toekomstrepresentaties
Door minder goed ophalen info uit episodisch geheugen voor reconstructie? --> ja, probl met ophalen geheugensporen
Door minder goed scenario's kunnen beschrijven? --> bij beschrijven afb zelfde prestaties als controlegroep, geen probleem
Toename V herinneren essentie met leeftijd en toename gevoeligheid valse herinneringen
Oudere kinderen meer herkennen 'valse zinnen' met zelfde betekenis (cacao is koeler dan thee ipv thee is heter dan cacao) :tea:
Permastore :snowflake:
Foto's middelbare school en namen klasgenoten worden tot decennia later goed herinnerd
= stabiele opslag langetermijn episodische herinneringen
Schoolresultaten: minder correcte herinnering bij toename leeftijd, vnl overschatting eigen prestaties (Ommissiefouten), vervorming vnl kort na afleggen examen
Herinnering - exp 2
Woorden en beantw of woord levend/dood is of groter is dan schoendoos
Resultaten: >50% herinner-antwoorden vs weet-antw - betere reproductie bij herinner-antw --> door ASSOCIATIES met vragen (DUS sterkere binding item en context bij herinnering én recollectie)
Herinner/weet-procedure
Semantisch geheugen :memo:
Aard v concepten
Huidige visie: concepten afhv context, persoon en doel + connectie met sens en mot representaties --> flexibeler
Simulatietheorie van Barsalou :zap:
= perceptuele en mot systemen betrokken bij verwerking concepten
Evidentie perceptueel systeem: activatie visuele cortex bij concrete concepten (niet bij abstracte) :eye:
Evidentie mot systeem: activatie motorcortex bij bewegingswoorden + lagere geheugenprestatie wnr tegelijk arm/been beweging en arm/beenwoord (beide leunen op zelfde motorsysteem) + snellere verwerking armwoorden wnr motorcortex 'arm' gestimuleerd w met TMS :muscle:
Klass visie: abstract en ontkoppeld van sens en mot representaties, stabiel (zelfde concept bij verschillende situaties + bij verschillende individuen) --> Encyclopedie :books:
Hub en spaakmodel :ferris_wheel:
Hubs :ribbon:
= stabiele, modaliteitsonafh repr, abstracte kern ve concept
L: anterieure temporaalkwabben
Semantische dementie
progr degeneratie hubkennis; grenzen tss categorieen vervagen
-> moeite met identificeren concepten obv beschrijving, geluid :dog2:
--> moeite met identificeren atypisch lid ve categorie (bv emoe, atypische vogel) en niet-leden ve categorie die kenm delen (pseudotypische leden) (bv vlinder) :bird: :butterfly:
Spaken :spider_web:
= diverse modaliteitsspec repr, geass met sens en mot repr
Categoriespec deficienties: onderscheid levensloos en levende obj (complexere beweging, visueel, contouren = moeite met modaliteitsspec eig)
Meest moeite met: kleur, smaak, visuele beweging en gebruik obj
Schema's en scripts
Script = info over sequentie van schema's, gebeurtenissen en acties (bv restaurantscript)
Belangrijk in taalbegrip
Schema's = organisatie concepten in chunks van kennis
Leidt soms tot vertekeningen in herinneringen (passend in script, niet werkelijk zo gebeurd) --> fouten oogggetuigen
Semantische dementie: geen concepten meer ophalen, wel nog scripts produceren (= plannen doelgerichte acties) --> halen semantiefouten er niet uit (bloem ipv aas aan vishaak) :sunflower:
Prefrontale schade: moeite scripts, met juiste sequentie plannen v acties, concepten ophalen ok (bv fronto-temporale dementie) --> halen sequentiefouten er niet uit (vis in emmer voor vislijn in water) :fishing_pole_and_fish:
Hierarchie v concepten :tokyo_tower:
Spreading-activation theorie = organisatie concepten obv gerelateerdheid (bv rood sterkere associatie met oranje dan met zonsondergang) :spider_web:
Sterkere activatie dichte concepten en minder van verdere concepten tov primaire geactiveerde concept
Verklaart priming-effecten goed
Toch basishierarchie aanw in concepten en categorieen (gegradieerde structuur) - 3 niveaus
Ordinaat = basisniveau (bv. stoel) :person_with_pouting_face::skin-tone-3:
Grootste distinctiviteit (onderscheidend vermogen)
Meest naar gerefereerd
Delen motorische acties die niet met andere objectnamen w gedeeld (bv stoel = zitten vs tafel niet)
Subordinaat (bv bureaustoel) :male-teacher:
Experten refereren vaker op dit niveau
Gezichten ook voorkeur dit niveau, idem bekende bezienswaardigheden
Superordinaat (bv meubelstuk) :silhouettes:
Categoriseren snelste bij superordinaat > basis > subordinaat --> lagere niveaus gedetailleerdere verwerking (idem patienten met dementie)
Hierarchisch-netwerkmodel van Collins = concepten op hierarchische wijze gerepresenteerd in semantisch geheugen --> niet flexibel genoeg, kon niet alles verklaren
Semantisch netwerk = netwerk van gerelateerde concepten --> activatie ene concept activeert ook verbonden concepten
Declaratief geheugen :eyes:
Verklaren retrograde amnesie - 3T :three:
Episodic-to-semantic shift theorie :arrow_right:
= episodische herinneringen w langzaam omgevormd tot semantische = semanticisatie
Robuustere herinneringen (bv bezoek pretpark details waar/wnr/hoe w enkel nog 'bezoek pretpark')
Evidentie: exp foto's na 3d en na 3m opnieuw zien en context werd na 3m minder herinnerd
Multiple trace theorie :twisted_rightwards_arrows:
Pointer of index = hoe vaker ophalen, hoe sterker verbinding tss HC en temporaalkwabben, hoe robuuster herinnering
Semantische geheugensporen >> episodische sporen opgehaald dus robuuster
= HC nodig bij vastleggen én ophalen info/herinneringen
Consolidatietheorie :compression:
Kan temporele gradient verklaren, maar jarenlange duur is implausibel
= langdurig proces consolidatie episodische herinneringen id HC, na jaren nr cortex (beschermd tegen schade HC dan)
Semantische dementie
= verlies conceptuele kennis, episodische herinneringen en cogn functies intact
Details rapporteren van 24u geleden idem als controlegroep
Degeneratie anterieure temporaalkwabben :star:
= geheugen waartoe we bewust toegang hebben, episodisch + semantisch
Episodisch
later ontw + sneller verval, gevoeliger voor schade
Alledaags + autobiografisch --> persoonlijke ervaringen
Tijd- en plaatsgebonden
Vnl HC
Semantisch
Kennis over de wereld --> conceptueel, abstract en gegeneraliseerd (meer en meer los v ervaringen door beter te leren kennen)
Episodisch en semantisch beinvloeden elkaar (bv door scripts)
Niet plaats- of tijdgebonden
Verschillende cortexgebieden en gyrussen betrokken
Perirhinale en entorhinale cortex = formatie kennis
Anterieure temporaalkwabben = opslag kennis :star:
Retrograde én anterograde amnesie: episodisch > semantisch
Oude herinneringen intact, recentere weg
Non-declaratieve geheugen :bike:
Amnesiepatienten: moeite met declaratieve geheugen, niet met non-declaratieve geheugen
Pursuit rotortaak bij amnesiepatienten: gn verschil met controlepp, idem voor autorij-taken, hendelbedieningstaken etc. :car:
= alle V (motorisch, patroonherkenning, ...)
Toch geen voll scheiding tss beide soorten geheugen (declaratief geheugen soms gebruikt bij non-decl)
: Korsakoff-patienten meestal intact impliciet geheugen, maar niet altijd :wine_glass:
Seriele reactietijdtaak (verborgen sequentie achter in te duwen toetsen) - controlepp beetje bewuste kennis over sequentie, amnesiepatienten niet, maar wel intacte prestatie (sneller reageren)
Weersvoorspellingstaak :partly_sunny_rain:
Enkeltaakconditie: activatie med temporaalkwab (declaratief)
Dubbeltaakconditie (+ andere taak doen): activatie striatum (impliciet geheugen)
Gebruikte strategie/hersengebieden ook afhv stressniveau (hoog is striatum en laag is temp kwabben/HC)
Mate waarin impliciet geheugen gebruikt w afhv externe en interne factoren!
Onderscheid te simplistisch: leren V is striatum én HC (verkrijgen en opslaan procedurele herinneringen) --> functionele connecties tss impliciet en expliciet geheugen