Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

VẤN ĐỀ 3: QUY PHẠM VÀ QHPL HÀNH CHÍNH - Coggle Diagram

- - - - (chung) Là quy tắc sử dụng chung thể hiện ý chí của nhà nước; được nhà nước bảo đảm thực hiện bằng QLNN; là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người về tính hợp pháp
      - Các QPPL HC chủ yếu do các CQHCNN ban hành
        
        Chủ thể lập pháp cũng ban hành nhưng chủ yếu là CQHCNN ban hành
        
        Giải thích:
        
        Thông thường việc ban hành pháp luật của QH, UBTVQH không đủ đáp ứng yêu cầu điều chỉnh các quan hệ QLHCNN một cách linh hoạt và kịp thời
        
        Do không có chức năng chính là QLHCNN nên khó có thể ban hành các QPPL hành chính một cách cụ thể và phù hợp với thực tiễn quản lý của từng ngành, lĩnh vực và địa phương => chủ yếu do CQHCNN hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan đó ban hành trên cơ sở cụ thể hóa, chi tiết hóa các quy định của hiến pháp, luật và pháp lệnh
      - Các QPPL HC có số lượng lớn và có hiệu lực khác nhau
        
        + Do phạm vi điều chỉnh rộng và tính chất đa dạng về chủ thể ban hành => QPPL có số lượng lớn
        
        + Có những quy phạm có hiệu lực pháp lý trên phạm vi cả nước chung cho các ngành, lĩnh vực quản lý nhưng cũng có những quy phạm chỉ có hiệu lực trong phạm vi ngành, lĩnh vực, địa phương nhất định
      - Các QPPL HC hợp thành 1 hệ thống trên cơ sở các ng.tắc pháp lí nhất định
        
        sự phù hợp giữa QPPL CQ cấp trên với cấp dưới; cùng cấp; ng có thẩm quyền trong CQ với tập thể CQ đó; theo thủ tục hình thức nhất định,...
      - Các QPPLHC là phương tiện chủ yếu và là cơ sở của QLHCNN
        
        khi giải quyết khiếu nại, tố cáo, nói chung là căn cứ vào nó để thực hiện thẩm quyền => cơ sở quản lý
        
        CP ban hành nghị định để cụ thể hóa luật do QH ban hành, nói chung là đặt ra các quy tắc xử sự trong lĩnh vực quản lý HC => p.tiện để quản lý
    - - - Xác định thẩm quyền quản lý HCNN
      - - Quy định các quyền và nghĩa vụ pháp lý hành chính của đối tượng quản lý
      - - Quy định cơ cấu tổ chức, MQH công tác của các CQ, TC, CN trong quá trình QLHCNN
      - - Quy định thủ tục HC, VPHC, các biện pháp khen thưởng và cưỡng chế HC
  - - - + QPPL HC do CQQLNN ban hành: QH, HDND các cấp
      - + QPPL HC do CTN ban hành
      - + QPPL HC do CQHCNN hoặc ng có thẩm quyền trong cơ quan HCNN ban hành
      - + QPPL HC do TANDTC, VKSNDTC ban hành
      - + QPPL HC do Tổng kiểm toán NN ban hành
      - + QPPL HC liên tịch
    - - + QPPL HC do 1 CQ hay ng có thẩm quyền độc lập ban hành
      - + QPPL HC liên tịch (do nhiều chủ thể phối hợp ban hành)
    - - QP nội dung
        
        Đc ban hành để quy định nd quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ QLHCNN (địa vị pháp lí của các chủ thể tham gia quản lí HCNN)
        
        VD: quy định về thẩm quyền xử lí VP hành chính của chủ tịch UBND các cấp; quy định về nghĩa vụ quân sự của công dân;...
      - QP thủ tục
        
        đc ban hành để quy định những thủ tục cần thiết mà các bên tham gia quan hệ quản lí HCNN phải tuân theo khi thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình do các QPPL ND quy định
        
        VD: các QP quy định về thủ tục xử lý VPHC, thủ tục giải quyết khiếu nại HC,...
    - - QP áp dụng lâu dài
        
        là QP trong vb ban hành chúng kh ghi thời hạn áp dụng. VD: Hp 2013, Luật thanh tra 2010,...
      - QP áp dụng có thời hạn
        
        ban hành để điều chỉnh các QH QLHCNN chỉ phát sinh trong những tình huống đặc biệt hay chỉ tồn tại trong khoảng tgian nhất định.
        VD: các QPPL HC trong Quyết định số 37/2013/TTg của TTCP về việc điều chỉnh quy hoạch mạng lưới các trường ĐH, Cao đẳng gdoan 2006 – 2020)
      - QP tạm thời
        
        ban hành để điều chỉnh 1 số loại quan hệ QLHCNN trên 1 phạm vi, trong khoảng thời gian nhất định làm cơ sở tổng kết để ban hành chính thức nếu phù hợp
        
        VD như các nghị định do CP ban hành để quy định vấn đề cần thiết, đáp ứng yêu cầu quản lí NN, k.tế, XH khi QH, UBTVQH ch đủ đ.kiện xây dựng luật hoặc pháp lệnh để đáp ứng (cần sự đồng ý của UBTVQH)
    - - + QP có hiệu lực pháp lí trên phạm vi cả nước: do CQNN hoặc ng có thẩm quyền trong CQNN ở TW ban hành
      - + QP có hiệu lực pháp lí trên phạm vi từng địa phương nhất định: chủ yếu do các CQNN ở ĐP ban hành để đáp ứng nhu cầu cần điều chỉnh các QH QLHCNN phù hợp với đặc thù mỗi ĐP
  - - - Sử dụng QPPL
        
        - Là 1 hình thức thực hiện PL, trong đó các CQ, TC, CN thực hiện những hành vi đc PLHC cho phép
        
        VD: Công dân thực hiện quyền tự do đi lại, cư trú, quyền khiếu nại đối với các quyết định hành chính,...
        
        - Các chủ thể sử dụng QPPL HC tham gia vào quản lý hành chính nhà nước với tư cách là đối tượng quản lý nhằm đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của họ
        
        - Không sử dụng QPPL HC kh phải là hành vi trái PL
      - Tuân thủ QPPLHC
        
        - Là 1 hình thức thực hiện PL, trong đó các CQ, TC, CN kiềm chế kh thực hiện hành vi mà PLHC ngăn cấm
        
        VD: Công dân kh tẩy xóa, sửa chữa CCCD, sổ hộ khẩu; cán bộ, công chức, viên chức kh thành lập, tham gia thành lập hoặc quản lí, điều hành doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, bệnh viện tư,...
        
        Vì sao cấm? Hành vi nguy hiểm cho XH
        
        i mục đích chủ yếu là bảo vệ lợi ích của NN, quyền hoặc lợi ích hợp pháp của CQ, TC, CN khác
        
        - Tuân thủ QPPLHC là yêu cầu pháp lí khách quan đối với chủ thể thực hiện, kh tuân thủ là hành vi trái PL
      - Chấp hành QPPLHC
        
        - Là 1 hình thức thực hiện PL, trong đó các CQ, TC, CN thực hiện những hành vi mà PLHC đòi hỏi họ phải thực hiện (bắt buộc)
        
        VD: thực hiện NVQS, thực hiện nghĩa vụ đăng kí tạm trú, tạm vắng theo quy định của PL,...
        
        - Chủ thể: bất kì cá nhân, TC nào
        
        - Biểu hiện hành vi hành động hoặc kh hành động
        
        - Kết quả: có thể hoặc kh làm PS, TD, CD QHPLHC cụ thể
        
        - Chấp hành và Tuân thủ QPPLHC có nhiều điểm tương đồng về chủ thể và mục đích thực hiện PL
        
        Điểm khác biệt: việc chấp hành là việc thực hiện hành vi nhất định (xử sự tích cực) còn tuân thủ là kiểm chế kh thực hiện những hành vi nhất định
      - Áp dụng QPPLHC
        
        - Là 1 hình thức thực hiện PL, trong đó các CQ, TC, CN có thẩm quyền căn cứ vào QPPLHC hiện hành để giải quyết các công việc cụ thể phát sinh trong quá trình quản lí HCNN
        
        - Biểu hiện bằng hành vi hành động
        
        - Chủ thể có thẩm quyền theo quy định của PL
        
        - Kết quả: luôn làm PS, TD, CD QHPLHC cụ thể
        
        - Khi áp dụng, các chủ thể QLHCNN đơn phương ban hành các quyết định HC hay thực hiện các hành vi HC để tổ chức việc thực hiện PL 1 cách trực tiếp đối với các đối tượng quản lí thuộc quyền => đây cũng chính là sự kiện pháp lí trực tiếp làm phát sinh, thay đổi, chấm dứ 1 số QHPL cụ thể
        
        Yêu cầu của việc áp dụng QPPLHC*
        
        + Phải đúng với ND, mục đích của QPPL đc áp dụng
        
        + Phải đc thực hiện bởi các chủ thể có thẩm quyền. Tùy thuộc vào quy định cụ thể của PL, mỗi chủ thể chỉ có thẩm quyền áp dụng 1 số QPPLHC, trong TH cụ thể và đối với những đối tượng nhất định
        
        VD: Chánh thanh tra bộ có thẩm quyền áp dụng QPPLHC để ra quyết định xử phạt VPHC nhưng bộ trưởng lại kh có thẩm quyền này
        
        + Phải đc thực hiện theo đúng thủ tục do PL quy định (thủ tục hành chính).
        
        Tùy vào từng loại việc sẽ có các thủ tục HC khác nhau, như: thủ tục g.quyết khiếu nại, tố cáo; thủ tục xử lí VPHC, thủ tục ĐKKH,...
        
        + Phải đc thực hiện trong thời hạn, thời hiệu do PL quy định
        
        + Kết quả áp dụng QPPLHC phải đc thông báo công khai, chính thức cho các đối tượng có liên quan và phải đc thể hiện bằng VB (trừ TH PL quy định khác)
        
        + Quyết định áp dụng QPPL HC phải đc các đối tượng có liên quan tôn trọng và đc bảo đảm thực hiện trên thực tế
        
        + Trong nhiều TH, việc sử dụng, tuân thủ hay chấp hành QPPLHC là tiền đề hoặc là căn cứ cho việc áp dụng QPPLHC
        
        VD: việc công dân khiếu nại đúng với quy định của PL về ĐK, thủ tục khiếu nại; thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết khiếu nại là tiền đề pháp lí cần thiết để ng có thẩm quyền ra quyết định giải quyết khiếu nại
        
        + Trong phần lớn các TH kh tuân thủ hoặc kh chấp hành đúng QPPLHC sẽ dẫn đến việc áp dụng QPPLHC
        
        + Việc áp dụng QPPLHC đều là cơ sở cho việc sử dụng, tuân thủ hay chấp hành các QPPLHC của các CQ, TC, CN có liên quan
- - - - + Là QHXH
      - + Phát sinh trong h.động QLHCNN
      - + Đc QPPLHC điều chỉnh
  - - - VD: mình làm mất CCCD, và yêu cầu cấp lại => phát sinh; mình làm đơn khiếu nại
    - - VD: 1 bên có quyền đưa ra yêu cầu 1 bên phải có nghĩa vụ thực hiện yêu cầu). Chủ thể thường có nghĩa vụ đồng thời có 1 số quyền như quyền yêu cầu, đề nghị, khiếu nại, tố cáo,...
    - - ý chí chủ quan => bị xâm hại về Q+LI hợp pháp => có quyền bảo vệ...
  - - - QHPLHC nội bộ
        
        phát sinh giữa các chủ thể có quan hệ lệ thuộc về mặt tổ chức (do yêu cầu về tính thống nhất và hiệu quả hoạt động của NN).
        
        Một bên là CQ, TC hoặc cán bộ, công chức có thẩm quyền quyết định với bên kia về việc thành lập, giải thể, tổ chức hoặc bầu, bãi,miễn, bổ nhiệm,cách chức cán bộ, công chức
        
        VD: QH giữa CP với Bộ, CQNB;
      - QHPLHC liên hệ
        
        là loại QHPLHC phát sinh giữa các chủ thể kh có quan hệ lệ thuộc về mặt tổ chức => rất đa dạng, phát sinh trên nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống XH
        
        VD: giữa chủ thể trong với ngoài BMNN (công an-công dân), quan hệ ngang cấp giữa các CQ, TC, cán bộ, công chức trong BMNN với nhau (Bộ Tài chính với Bộ tư pháp trong việc ktra việc sử dụng ngân sách NN của Bộ TP)
    - - QH nội dung
        
        Là loại QHPLHC được thiết lập để trực tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ đó => do quy phạm nội dung điều chỉnh
        
        VD: quan hệ giữa chủ tịch UBND cấp tỉnh phát sinh khi cá nhân này được chủ tịch quyết định bổ nhiệm làm chánh thanh tra tỉnh
      - QH thủ tục
        
        Là loại QHPLHC Hình thành trong quá trình các chủ thể thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết giúp cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của họ trong quan hệ nội dung được nhanh chóng và đúng đắn => do quy phạm thủ tục điều chỉnh
        
        VD: quan hệ giữa TTCP với BT, TT CQNB phát sinh khi BT, TT CQNB kiến nghị với thủ tướng đình chỉ việc thi hành nghị quyết của hội đồng nhân dân cấp tỉnh trái với hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên về ngành, lĩnh vực chịu trách nhiệm quản lý
    - - QHPLHC Về quản lý kinh tế, văn hóa, an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội,... Về xử lý vi phạm pháp luật, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, giải quyết tố cáo,...
  - - - - Rất đa dạng có thể là lợi ích của nhà nước hay quyền lợi chính đáng của các cá nhân, tổ chức. Tuy nhiên, các lợi ích đó chỉ được bảo đảm nhớ chúng phù hợp với các trật tự quản lý HCNN
      - - Khách thể chung của các QHPLHC là trật tự quản lý HCNN
      - - Tùy thuộc vào từng lĩnh vực phát sinh, các QHPLHC sẽ có những khách thể là trật tự QLHCNN tương ứng với lĩnh vực đó.
        
        VD: các QHPLHC về giải quyết khiếu nại, tố cáo đều có chung khách thể là trật tự quản lý HCNN về giải quyết khiếu nại, tố cáo
    - - KN: Là các CQ, TC, CN có năng lực chủ thể tham gia vào QHPLHC, mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính
      - Bao gồm
        
        NLCT của CQNN
        
        phát sinh khi CQNN được thành lập
        
        chấm dứt khi cơ quan đó bị giải thể.
        
        VD: Do có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính nên các cơ quan thanh tra chuyên ngành mới có khả năng tham gia vào QHPLHC về xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính
        
        NLCT của cán bộ, công chức
        
        phát sinh khi cá nhân được nhà nước giao đảm nhiệm một công vụ, chức vụ nhất định trong BMNN
        
        chấm dứt khi không còn đảm nhiệm công vụ, chức vụ đó
        
        Đc PLHC quy định phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của CQ và vị trí công tác của cán bộ, công chức đó
        
        VD: UBND là cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung nên thẩm quyền xử phạt các vi phạm hành chính phát sinh trên các lĩnh vực của quản lý hành chính nhà nước ở địa phương (tuy nhiên kh phải mọi chủ thể đều có thẩm quyền này)
        
        ?? Vì sao cán bộ, công chức lại tách ra thành một chủ thể riêng trong chủ thể QHPLHC
        Bởi vì khi xem xét năng lực chủ thể của các cán bộ, công chức ta không cần xét đến cả 2 phương diện như của cá nhân (khả năng thực tế của cán bộ công chức đó) vì khả năng này đã được nhà nước thừa nhận khi bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm, tuyển dụng cán bộ công chức; mặt khác việc tham gia vào QHPLHC của các cá nhân không chỉ phụ thuộc vào quy định của pháp luật hành chính và có phụ thuộc vào nhiều khả năng thực tế của mỗi cá nhân
        
        Năng lực chủ thể của tổ chức (tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế, đơn vị vũ trang,...)
        
        phát sinh khi tổ chức đó được thành lập và chấm dứt khi tổ chức đó bị giải thể
        
        Thường tham gia vào các QHPLHC với tư cách là chủ thể thường (kh có chức năng quản lý NN)
        
        Năng lực chủ thể của cá nhân = năng lực pháp luật hành chính+ năng lực hành vi hành chính
        
        NLPLHC của cá nhân
        
        là khả năng của cá nhân được hưởng các quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý hành chính nhất định do nhà nước quy định. Đây là thuộc tính pháp lý hành chính phản ánh địa vị pháp lý hành chính của các cá nhân
        
        _Do năng lực này hoàn toàn tùy thuộc vào những quy định cụ thể của pháp luật nên có thể sẽ thay đổi khi pháp luật thay đổi và bị NN hạn chế trong một số trường hợp nhất định.
        
        VD: người phạm tội có thể bị tòa án áp dụng hình phạt bổ sung: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định
        
        NLHVHC của cá nhân
        
        là khả năng của cá nhân được NN thừa nhận mà với khả năng đó họ có thể tự mình thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý hành chính, đồng thời phải gánh chịu hậu quả pháp lý nhất định do những hành vi của mình mang lại
        
        _Tùy thuộc vào tính chất, nội dung của từng loại QHPLHC cụ thể mà nhà nước đòi hỏi cá nhân phải đáp ứng được những điều kiện nhất định: về độ tuổi, tình trạng sức khỏe để biết và điều khiển hành vi, trình độ đào tạo, khả năng tài chính,...
        
        _Ngoài ra năng lực này không chỉ phụ thuộc vào khả năng thực tế của cá nhân mà nhiều khi còn phụ thuộc vào cách thức nhà nước thừa nhận khả năng thực tế đó.
        
        VD: NN quy định người đủ 18 tuổi trở lên được lái xe mô tô 2 bánh có dung tích xi lanh từ 50cm khối trở lên; nhưng NL này không mặc nhiên phát sinh khi đủ 18 tuổi mà chỉ được nhà nước thừa nhận khi họ được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép lái xe phù hợp với loại xe
  - - - + Sự biến: Là những sự kiện xảy ra theo quy luật khách quan không chịu chi phối của con người.
        
        VD: sự kiện thiên tai, dịch bệnh, sự cố kỹ thuật,...
      - + Hành vi: là sự kiện pháp lý chịu sự chi phối bởi ý chí của con người, mà việc thực hiện hay không thực hiện chúng được PLHC gắn với việc làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt các QHPLHC
        
        VD: hành vi khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi HC là sự kiện pháp lý hành chính là phát sinh QHPLHC giữa người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại đối với người khiếu nại và người bị khiếu nại
      - Việc phân biệt này có tính chất tương đối vì sự kiện pháp lý hành chính chỉ là một bộ phận của sự kiện pháp lý nói chung và có nhiều sự kiện pháp lý hành chính đồng thời là sự kiện pháp lý của một quan hệ pháp luật khác
        
        VD: sự kiện cấp giấy chứng nhận kết hôn không chỉ là sự kiện pháp lý làm chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính về việc đăng ký kết hôn mà còn là sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ vợ chồng giữa 2 người được cấp giấy chứng nhận kết hôn theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình