Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
INDUSTRIA IRAULTZA eta KLASE GIZARTEA - Coggle Diagram
INDUSTRIA IRAULTZA eta KLASE GIZARTEA
XVIII.mendearen erdialdeko hamarkadetan Historia aldatu zuen prozezu bat hasi ze:
INDUSTRALIZAZIOA
Bi mende inguruko tartean, ekoizpen jarduerak industralizatu ziren, eta horrek goitik behera aldatu zituen ekonomia eta gizartea, eta orudura harte inoiz ez besalako eragina iza zuen ingurumenean. Industralizazioa ez zen herrialde gustietan aldi berean garatu. Ekonomia erritmo ezberdinetan modernizatu zen han eta hemen; horren ondorioz, bi taldetan banatu zen mundua; herrialde garatuak eta garatu gabeak.
INGLATERRA: INDUSTRIA IRAULTZAREN SORBURUA.
Industrializazioaren historian lau fase bereizten dira eta
Lehen Industria Iraultza
Britaina Handian hasi zen, Inglaterran zehazki. Hainbat faktore izan zuten eragina horretan
NEKAZARITZA IRAULTZA
. Britaina Handian hasi zen. Britainiar Parlamentuak herri-lur guztiak deuseztatzeko zeinbat lege onartu zituen (enclosure acts). Ondorioak:
Herri lurrak lurjabe handien esku geratu ziren jabetza pribatua bihurturik, eta hauek lurrak hesitu egin zituzten (
itxiturak
). Latifundista horiek pentsamolde praktikoa zuten: ustiategiak modernizatu egin zituzten, ahalik eta etekin handiena lortzeko, eta etekinaren parte bat fabrika
Herri lurrak pribatizatzeak miseria gorria ekarri zien nekazari zumeei. Ondorioa: hirietara migratu behar izan zuten (landa-exodoa) bizibidea ateratzeko eta industriarako eskulan merkea bihurtu izan ziren.
Nekazaritza lanak mekanizatu egin ziren 8ereiteko makinak, burdinuztuzko goldea). Ondorioak: Laneskua libre geratu zen eta kostuak merketu eign ziren.
DEMOGRAFI IRAULTZA
. XVIII.mendean, demografiaren hazkunde prozesu azkarra gertatu zen. Berriz ere, Britainia Handia izan zen aitzindari iraultza horretan. Eragile nagusiak:
Nekazaritza Iraultza: hari esker ekoizpen handitu egin zen.
Zientzia- eta higiene-aurrerapenak: gaixotasun batzuei aurre egiteko aukera izan zen.
Hazkuneak industrializazioa zablatzen lagundu zuen. Izan ere, jende gehiago izateak bi ondorio onuragarri izan zituen:
Alde batetik, kontsumitzaile gehiago indurstria ekoizpen gero eta handiagorentzat.
Langile kopuru handia eta merkea industriarentzat
AURRERAKUNTZA TEKNOLOGIKOAK
. Industrializazioak ekarritako aldaketa nagusia honako hau izan zen: ekoizpen-prozesuetan gizkiaren lana makinek egitea; hots, lanaren mekanizazioa. Aldaketa hori gertatzeko, ordea, lehrn makinak asmatu behar ziren.
James Wattek
lurrun makina
bat asmatu zuen (1763), aurretiko aparatuak abiapuntu hartuta. Lurrun makina mugimendua sortzea eskatzen zuen edozein jarduerari aplika zekiokeen.
Ehungintzaren industria
izan zen horreta aitzindari. Ehundegi mekanikoak ehunak oso bizkor ekoitzeko aukera ematen zuen.
Siderurgia industria
ere eraldatu zen nekazaritza eta ehungintza sektoreetako burdinazko makinen eskariaren bultzadaz. Labe garaiak.
Makinei esker manufakturen fabrikazioa mekanizatu eta
fabriketan
bildu ahal izan zen. Makinak eta pertsonak toki berean kontzentratuz, merkatu egin zen ondasunen prezioa.
GARRAIOBIDEEN IRAULTZA
. Berrikuntza handienak garraioetan egin ziren. Lurrun makina aplikatu zen garraioetan, lehengaien eta industriako gaien fluxu gero eta handiagoa garraiatzeko. 1829an, George Stephenson britainairrak
lokomotora
asmatu zuen
KAPITAL METAKETA ETA INVERTSIOAK
. Britaina Handiak, bere itsasontzien indarrari esker, ozeanoetako merkataritza-bideak kontrolatu, eta merkataritza kolonialean jatorria zuten kapital handiak metatu zituenKapital horiek nekazaritzan nahiz industrian inbertitu zituen.
LEHEN INDUSTRIA IRAULTZA
Inglaterran hasi zen eta 1780 eta 1850 urteen artean garatu zen.
Fabrikazio mekanikoko lehen makina agertu zen, ur-lurrunezko energiaz baliatuta. Itsasoz bestaldeko merkataritza kolonial aktiboari esker, industria ereduaren aldaketa bultzarzeko behar ziren kapitalak pilatu ahal izan ziren.
ENERGIA-ITURRIA
: Ikatza, Lurruna
MAKINAK
: Lurrun makina (
James Watt
). Ehungintza: "Jenny" ehungailua, lehen ehungailua mekanikoa.
OINARRIZKO INDUSTRIA
:
Ehungintza
(kotoia) eta
Siderurgia
(burdina)
LAN-ANTOLAKETA
: Lantegiak desagertu eta
FABRIKAK
sortzen hasi ziren. Horrietan langeileek makinak erabiltzen zituzten lana egiteko. Lanaren antolaketa aldatu egin zen; langile bakoitzak ekoizpen prozesuko atal bakar batean espezializatu zen, hau da,
LANAREN-BANAKETA
garatu zen. Ordutegi finkoa izango zuten eta makinak jarritako erritmoan jardu behar zuten (
MAKINISMOA
). Fabriketako langileek protagonismoa galdu zuten. Lantegietan eskulangileek ekoizpen prozesu osoa kontrolatzen zuten bitartean, industriako langileek produktuaren zati bat baino ez zuten egiten.
GARRAIOA
: Trena, lurrun-ontzia
ENPRESA MOTAK
: Txikiak eta familiakoak
MERKATUA
: Nazionala eta nazioartekoa, Europa
KLASE GIZARTEA
. Biztanleria estamentuetan bereizten zuten pribilegioak abolitu zirelarik, norabanakoen aberastasuna bihurtu zen gizartea antolaketarako irizpide bakarra. Izugarrizko berdintasuna eza nagusitu zen, fortuna handiak sortu baitziren gaizki ordaindutako soldataoeko langile masen aurrez aure.
KLASE ABERATZA
Nortzuk:
-Nobleen estratu txiki bat -Goi burgesia oso dirudun bat
Jabeen klasea:
latifundioak, bankuak, zerbitzu enpresak, fabrikak, merkataritza eta garraioen konpainiak
Luxuzko bizimodua
ERDI MAILAKO KLASEA
Nortzuk:
Nekazaritza jabegoa edo enpresa txikien jabeak
Funtzionarioak
Irakakleas
Bulegoetan enplegatutako soldatapekoak
LANGILEEN KLASEA
Nortzuk: Langile klasea eta proletalgoa
Ondasunen oso jabetza txikia zuten.
Lan indarra eskaintzen zuten soldataren truke.
Txiroak ziren.
Jornalariak: Jabetzarik ez edo odo jabetza txikiak zituzten nekazariak ziren, nekazaritzan jornalaren truke lan egiten zutenak.
Industriako eskulana. Proletalgoa: Fabrikan makinak erabiltzen zitztenak ziren (emakumeak, gizonak eta haurrak). Haren lanak ez zuen eskatzen aparteko trebetasunik, eta hala, erraz ordezkatzeko modukoak ziren.
Etxeko langileak eta dendako saltzaileak
Langileak euren egoera penagarria eta bidegabeza ohartzen hasi ziren eta, era berean, burges kapitalistek lanaren horrela esplotatzen bidegabea zela ere konturatu ziren. Lan-egoerak langileak elikartu zituen; elkartasunezko jokaerak agertu zituzten eta
klase kontzientzia
hartu zuten
Bizi- eta lan baldintzak hobetzeko helburuarekin, langileak antolatu egin ziren
langile mugimendua
ri hasiera emanez
Lehen elkarteak Ingalaterrako proletarioek eratu zituzten, han sortu baitzen Industria Iraultza
LUDISMOA
Mugimendu honek gizakiaren lana ordezkatzen zuten makinak suntsitzea aldarrikatu zuen.
Ned Lud langile ehulean oinarritutako izena.
Kideak ezkutuko taldeetan antolatzen ziren bere ekintzak gauzatzeko
ELKARRI LAGUNTZEKO ELKARTEA
Mugimendu honek gizakiaren lana ordezkatzen zuten makinak suntsitzea aldarrikatu zuen.
Ned Lud langile ehulean oinarritutako izena.
Kideak ezkutuko taldeetan antolatzen ziren bere ekintzak gauzatzeko
SINDIKATUAK
Britainiar Trade Unions (“lanbideen elkarteak”)
1820ko hamarkadan sortu ziren.
Lanorduak gutxitzea eta soldatak igotzea eskatzen zuten negoziazioaren bidez.
Greba baliatu zuten enpresariak lan arloko hobekuntzak egitera behartzeko.
1871. urtera arte klandestinitatean egon ziren