Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
H11 - Intelligentie en leeftijd - Coggle Diagram
H11 - Intelligentie en leeftijd
Intro
Meer zwarte dan witte intelligente mensen eind deze eeuw --> wit gemidd hogere IQ-scores, maar zwart hogere absolute aantallen (door hogere bevolkingsgroei) + door betere omgevingseffecten zal gemiddelde IQ zwart ook nog stijgen (Flynn-effect) :black_square_button:
Idem wrm China en India meer ingenieurs leveren dan andere landen (absolute aantal populatie overwint gemiddelde) :male-scientist::skin-tone-5:
Prevalentie mensen 65+: wereldniveau 10%, westerse landen en Japan eerder 30%.
Stabiliteit intelligentie
Studie Ronnlund (longit): IQ-batterij + WG getest --> stabiliteit g: r=.90 - g en WG 50j later: r=.60 (kleinere SP, maar betere testen)
Vanaf begin volwassenheid is intelligentie zeer stabiel (rangordestabiliteit)
Schotse studies: met zelfde test hertesten 11j en 70/79j --> r=.73-.78 --> interindividuele verschillen zeer stabiel (bovengrens BH) (grotere SP, maar slechts 1 test)
Zegt niks over absolute verschillen! (bv ongeluk, kansen, hersenplasticiteit)
Verschil cogn capaciteit en psychosoc maturiteit
Cogn capaciteit = IQ
Psycosoc maturiteit = risicoperceptie, sensatiezoeken, weerstand tegen peers, toekomstorientatie
Ontwikkelt op verschillende snelheid: CC stijgend tot 16-17j en dan plateau >< PM plateau 10-15j en dan pas stijgen!
Informatieverwerking :desktop_computer:
Zweedse tweelingenstudie :flag-se: :two_men_holding_hands:
geen daling van g bij controle verwerkingssnelheid (50-65j)
na 65j wel bijkomende daling g
EE en TE, min 50j, IQ + verwerkingssnelheid testen
DUS: genetische effecten veroudering op g vnl via verwerkingssnelheid
Hoe mensen omgeving inrichten heeft effect op intelligentie op latere leeftijd
Relatie intelligentie en executief functioneren
Opzet: 260pp, labo IVT-taken + intelligentietaken,
Systematische leeftijdseffecten op beide taken (bv. stroop-taak, toren van Hanoi, wisconsin card sorting, stop-signaal taak etc én IQ-testen)
Verbale subtesten: hogere score met veroudering, overige subtesten achteruitgang
Executief functioneren: hoogste corr met Gf en minst met Gc --> we meten met executieve taken eigenlijk ook grotendeels intelligentie
Verwerkingssnelheid :runner:
RT-studies, cross-sectioneel --> UK studie met >7400pp
Eenvoudige taak: RT stabiel tot 50 en dan langzame stijging, vanaf 80 stijl sterke stijging
RT complexe taak: al achteruitgang vanaf 20
Toename gemiddelde én variabiliteit met de leeftijd
Gevolgen trager is ook minder verwerken, vnl dubbeltaken grootste effect + beetje afspiegeling werking CZS
50-60jarigen id my
Belangrijke my posities, ervaring
Gc voorspelt beter realistische beslissingen en Gf voorspelt beter nieuwe problemen oplossen
WG en Gv achteruit, Gf begint te verminderen; maar hebben expertise opgebouwd
Methodologische uitdagingen
Cohort/Flynn-effect
Catells hypothese: intelligentie daalt door genetische effecten (meer kinderen met lage SES geboren en verband tss IQ en SES) --> generaties w dommer :arrow_lower_left:
Tuddenham: checken bij militairen (WOII) --> stijging in intelligentie gevonden (1SD)! Ook scholingseffect, maar zonder dat nog steeds slimmere generaties. :arrow_upper_right:
Flynn: verder ond: robuust effect van stijging IQ per generatie
Twee proefopzetten (aantonen Flynn-effect) :male-scientist:
2 testen en 1 cohort
= 1 groep laat je de oude verse ve IQ test en de nieuwe versie doen --> verwachting: terug x=100 en s=15 --> fout: hogere scores op de oude test vs de nieuwe.
Sterke landsverschillen (4-25 IQ-punten verschil)
1 test en meerdere cohorten
= je laat verschillende cohorten/generaties (bv 18j over de tijd heen) 1 IQ-test doen --> gemiddelde score stijgt
Onderkant spectrum grootste flynn-effect
Types onderzoek
Cohort-sequentieel (SLS) :left_right_arrow: :arrow_up_down:
:check:: voorkeur!, cohort- en leeftijdseffect zijn te onderscheiden
:red_cross: duur, veel uitval, selectieve uitval (onderzijde spectrum meer uitval), representativiteit (SP uit ziekenhuis, SP daarna elders etc)
Longitudinaal :left_right_arrow:
:red_cross:moeilijker, selectieve uitval, cohorteffect (1 cohort gevolgd over lange tijd --> wat is cohort en wat ontw?)
Bv. IQ en levensverwachting man vs vrouw (mannen stierven in WOII, dus geen effect voor IQ gevonden)
Cross-sectioneel :green_cross:
:check: makkelijk, relatief goedkoop
:red_cross: cohorteffecten --> wat is ontwikkelings en wat is cohorteffect?
Wat betekent effect?
Oefeningseffect is er deels, maar niet verklaring --> dan zou voorspellende waarde test (predictieve validiteit) afnemen en is niet zo.
Flynn-effect sterker op niet-verbale subtesten dan op verbale. (Verbale meer afhv SES en scholing) --> dus niet alleen scholings- of welvaarteffect!
Robuust effect (niet te verklaren door populariteit IQ-testen)
NAEP-scores niet toegenomen (test kennis uit scholing in VS, kennis is niet toegenomen, intelligentie wel)
NIET genetisch: we verwachten omgekeerde (hoge scoorders krijgen minder kinderen, dus meer lage intelligentie-genen in in genenpoel = differentiele fertiliteit)
Multicollineariteit: onderlinge samenhang verklarende factoren (bv Kind en Gezin, vaccinaties, leerplicht, voeding,...)
Belang Flynn-effect voor wetenschap
Intelligentie zeer gevoelig voor omgeving
Substantiele cohort-effecten (oudere mensen gemiddeld lager dan jongere)
My gevolgen
Justitie: voor toerekeningsvatbaarheid w intelligentie getest (<70 drempel --> verschil nieuwe of oude versie IQ-test!)
Psychometrische bevindingen
Seatle Longitudinal Study (SLS) :left_right_arrow:
Cogn achteruitgang zet pas later in: alles vrij stabiel tot 50-60j, dan daling (Gf > Gc; snelste verwerkingssnelheid)
Onderschatting cogn achteruitgang want veel selectieve uitval
Beter onderzoeksdesign (cohort-sequentieel)
Woodcock-Johnson testbatterij: meth goede test, obc CHC-model :green_cross:
Algemene trends: intelligentie stijgt tot begin 20 en neemt dan geleidelijk af - voor Gf > g > Gc
Individueel: alle richtingen mogelijk, vooruit, achteruit, stabiel
Daling in intelligentie overschat: want corss-sectioneel ond, hertest binnen enkele jaren (cohort-effect), maar 2 metingen
Stijlste daler is verwerkingssnelheid
Dedifferentiatiehypothese :older_man:
Gezondheid en ongeluk --> veralgemeende achteruitgang cogn V
Hoe testen? Kijken of g-factor meer vd variabileit verklaart in oudere cohorten. --> gemengde evidentie
= structuur intelligentie, hou ouder, hoe belangrijker g-factor w (oudere mensen --> grotere samenhang tss subtesten, differentiatie tss subtesten w minder belangrijk)
MA: >30 000pp, ctrl dementie
60% achteruitgang gedeeld over cogn V (algemene achteruitgang over alle subtesten heen, sterke corr tss subtesten)
Cogn achteruitgang volgens zelfde structuur (dimensie) als cogn ontwikkeling --> globale IQ neemt toe, stabiel en daalt dan weer
Biologische bevindingen
Relatie g, CT (corticale dikte) en CSA (corticale opp)
Testbatterij bij 132 kinderen 6-21j, elke 2j, 3 metingen
CT neemt af met leeftijd en CS neemt ook af, maar met grote indiv verschillen
g neemt toe met leeftijd, maar neg versneld verband
Hoe groter verschil in g, hoe groter verschil in CT en CSA (vnl op jonge leeftijd, niet meer op oudere leeftijd)
Afname CT vnl op jonge leeftijd bij lage g (niet zo bij CSA), latere afname bij hogere g
Cross-lagged relatie g, CT en CSA
430 kinderen, 6-22j, elke 2j, 3 metingen, WISC batterij?
Latente veranderingsscores - zeer dynamische relaties --> uitdagingshypothese?
Verschillen in CT en CSA hebben predictieve waarde, de getallen zelf niet
Intellectuele en corticale ~ niet voorspeld door vorige niveaus van g, CT en CSA
Hoe groter eerste toename in g, hoe minder toename in g erna + hoe meer afname CT erna
Hoe grotere eerste afname in CT, hoe minder afname in CT nadien
Hoe minder eerste afname in CT en CSA, hoe meer toename in g nadien
Flynn (2018)
Genen gaan meer doorwegen met ouder w voor stabiliteit IQ
Omg verliest predictieve kracht, maar behoudt causale kracht
Relatie IQ 11 en 70j en CT 70j
Pos corr IQ 11 en 70j en CT 73j
Relatie op 70j valt weg bij controle IQ 11j
588 kinderen/volw, schotse studie
DUS: IQ 11j voorspelt heel wat voor hersenstructuur op 73j
MA Tucker-Drob & Briley (2014) - EE en TE :two_women_holding_hands:
Assumpties
TE delen 50% hun genen (fout, assortative mating)
C (gedeelde omg) is idem voor beide personen vd tweeling (fout op)
EE delen 100% hun genen
E = 0, niet-gedeelde omg correleert niet met elkaar
Stabiliteit factoren
= hoe stabiel zijn de 3 factoren en hoe is hun impact op stabiliteit intelligentie?
Gemeten voor de 3 factoren op 2 tijdstippen (+-6j tss)
Fenotypische stabiliteit: laag bij begin en stijgt zeer snel nr plateau (= zeer kleine kinderen IQ niet stabiel, tot 6j, daarna wel) :purple_heart:
Latente factoren A, C en E w geschat
Genetische stabiliteit: laag, sterkte stijging en vanaf 12-13j zeer stabiel :<3:
Gedeelde omgeving-stabiliteit: hoog in begin, vlakt af en stijgt nog beetje doorheen leeftijd :green_heart:
Niet-gedeelde omgevings-stabiliteit: niet stabiel in begin, lineaire toename bij ouder w :blue_heart:
Model: verschil tss additieve genetische effecten (A), gedeelde omgeving (C) en niet-gedeelde omg (E) --> Score IQ-test bepaalt door deze 3 factoren.
Bijdrage stabiliteit fenotypische IQ
Ruw
Gedeelde omgeving: speelt op latere leeftijd geen rol meer :green_heart:
Niet-gedeelde omgeving: in begin geen impact, op latere leeftijd meer verklaring voor stabiliteit intelligentie :blue_heart:
Genen: in begin dragen genen niet bij tot FT IQ, snelle toename en begin volw 0.60, vanaf volw stabiliteit intelligentie vnl door genen :<3:
Proportioneel: Begin vnl gedeelde omg belangrijk (tot 10-15j), daarna genen meeste toename en syst toename v niet-gedeelde omg mbt leeftijd
Resultaten
Uitlokkende gen-omg corr = sommige kinderen lokken meer uitdagende omg uit
Actieve gen-omg corr = sommgie mensen kiezen meer uitdagende omgeving
Passieve gen-omgcorr = coviarianties, ouders zorgen voor genen en omg
Verklaringen
Hoger IQ als kind --> meer uitdagende activiteiten zoeken --> betere integriteit hersenen
Wederzijdse dynamische verbanden, ook levensstijl speelt rol
Zelfde genen bepalen IQ (corticale groei) en CT (behoud)
Uitdovingseffect van interventies IQ: te kort voor een reorganisatie vd cortex
Gezond ouder worden :older_woman:
Ook G dat cogn verouderen beinvloedt heeft genetische invloed; roken, intellectuele activiteiten, drinken en sport, soc activiteiten, voeding --> genen als distale verklaring voor omgevingsinvloed
2 kenm bij gezond ouder worden
Afwezigheid medische aand die effect hebben op cogn functioneren
Intellectueel engagement id my (lager IQ, meer terugtrekking en angst)
3 mechanismen remmen cogn achteruitgang
Onderhouden (herstellen voorgaand niveau, kruiswoordraadsels, sudoku, sporten...) :runner:
Compenseren (hogere intensiteit processen omdat sommige minder werken, selectie processen en extra processen; meer beide hemisferen gebruiken bij taak)
Reserve opbouwen (opleiding, blijven bijleren, voor achteruitgang start) :female-student:
Chronologische en biologische leeftijd kunnen erg verschillen; maar fysieke en cogn veroudering gaan samen (ZR en andere rapportage)
Samenvatting
Alg cogn vertraging: labo vanaf 40j, leven vanaf 70j
Afname systeem WG (efficientie fontaal-parietaal systeem neemt af)
Gf daalt, Gc blijft stabiel of stijgt licht (mate afhv onderzoeksdesign)
Labostudies onderschatten cogn functioneren bij gezond verouderen (expertise bekende situaties, Gc)
