Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

CHUYÊN ĐỀ 3: VẬT LÍ VỚI GIÁO DỤC VỆ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG : - Coggle Diagram

- - - - Môi trường gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người. Ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội và sự phát triển của sinh vật.
      - Thành phần môi trường gồm:
        
        Đất
        
        Nước
        
        Không khí
        
        Sinh vật
        
        Âm thanh, ánh sáng,...
      - Cấu trúc môi trường, gồm 3 thành tố chính:
        
        Sinh thái tự nhiên: đất, nước, động vật, thực vật,...
        
        Xã hội – nhân văn: dân cư, phong tục, tổ chức xã hội,...
        
        Hoạt động kinh tế: sản xuất, công nghiệp, phát triển kinh tế.
    - - Ô nhiễm môi trường
        
        Là sự xuất hiện các chất gây hại trong môi trường.
        
        Có 3 dạng chính:
        
        Ô nhiễm đất
        
        Ô nhiễm nước
        
        Ô nhiễm không khí
        
        Tác hại:
        
        Không khí ô nhiễm gây bệnh hô hấp.
        
        Nước ô nhiễm gây bệnh truyền nhiễm, ung thư.
        
        Đất ô nhiễm làm đất cằn cỗi, ảnh hưởng cây trồng.
        
        Nguyên nhân chính:
        
        Khí thải nhà máy, xe cộ.
        
        Nước thải sinh hoạt, chăn nuôi, y tế,...
        
        Rác thải và hóa chất.
      - Biến đổi khí hậu
        
        Nhiệt độ Trái Đất tăng.
        
        Băng tan, mực nước biển dâng.
        
        Nắng nóng, thiên tai xảy ra nhiều hơn.
        
        Nguyên nhân chủ yếu do hoạt động của con người.
      - Gia tăng dân số
        
        Dân số tăng làm nhu cầu:
        
        Thức ăn
        
        Nước
        
        Nhà ở
        
        Năng lượng
        
        Giao thông tăng mạnh.
        
        Gây áp lực lên tài nguyên và môi trường.
        
        Dễ bùng phát dịch bệnh.
  - - - Nhằm phát triển bền vững về:
        
        Môi trường
        
        Xã hội
        
        Kinh tế
      - Các loại phát triển bền vững
        
        Môi trường bền vững: khai thác tài nguyên hợp lí, bảo vệ thiên nhiên.
        
        Xã hội bền vững: nâng cao đời sống, công bằng xã hội.
        
        Kinh tế bền vững: phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.
    - - Các quốc gia ban hành luật bảo vệ môi trường.
      - Một số hoạt động, hiệp ước quốc tế:
        
        Ngày Trái Đất (22/4)
        
        Ngày Môi trường Thế giới (5/6)
        
        Giao thức Montreal
        
        Hiệp định Paris về khí hậu
    - - Ban hành Luật Bảo vệ môi trường 2020.
      - Ưu tiên:
        
        Phòng chống ô nhiễm
        
        Giảm chất thải
        
        Tái sử dụng, tái chế
        
        Bảo tồn đa dạng sinh học
      - Hướng tới:
        
        Kinh tế xanh
        
        Kinh tế tuần hoàn
        
        Môi trường sống trong lành
  - - - Phân loại và giảm rác thải.
      - Xử lí nước thải đúng quy định.
      - Giữ vệ sinh nơi ở và chăn nuôi.
      - Tham gia hoạt động bảo vệ môi trường.
      - Những việc nên làm
        
        Tiết kiệm điện, nước.
        
        Sử dụng năng lượng sạch.
        
        Hạn chế đồ nhựa dùng một lần.
        
        Đi phương tiện công cộng.
        
        Trồng cây gây rừng.
        
        Hạn chế dùng hóa chất độc hại.
      - Người gây ô nhiễm môi trường sẽ bị xử lí theo pháp luật.
- - - - Là nguồn năng lượng từ:
        
        Than đá
        
        Dầu mỏ
        
        Khí thiên nhiên
      - Hình thành từ xác động, thực vật qua hàng triệu năm.
      - Là nguồn năng lượng không tái tạo.
      - Ưu điểm
        
        Dễ sử dụng, có thể dùng mọi lúc.
        
        Giá thành khai thác không quá cao.
        
        Từng đóng vai trò lớn trong cách mạng công nghiệp.
      - Nhược điểm
        
        Trữ lượng có hạn, dễ cạn kiệt.
        
        Gây ô nhiễm môi trường.
        
        Sinh ra khí gây hiệu ứng nhà kính.
    - - Là nguồn năng lượng có sẵn trong tự nhiên, khó cạn kiệt.
      - Gồm:
        
        Năng lượng mặt trời
        
        Có từ bức xạ Mặt Trời.
        
        Dùng để:
        
        Phát điện
        
        Đun nóng nước
        
        Nấu ăn
        
        Năng lượng gió
        
        Sinh ra từ chuyển động của không khí.
        
        Dùng để:
        
        Quay cối xay gió
        
        Phát điện bằng tuabin gió
        
        Năng lượng nước
        
        Tận dụng thế năng của nước ở đập cao để phát điện.
        
        Năng lượng địa nhiệt
        
        Là nhiệt năng trong lòng đất.
        
        Dùng để:
        
        Sưởi ấm
        
        Phát điện
        
        Ổn định, ít phụ thuộc thời tiết.
        
        Năng lượng sinh khối
        
        Tạo từ:
        
        Rơm rạ
        
        Bã mía
        
        Tro trấu
        
        Phân động vật
        
        Rác thải hữu cơ
        
        Có thể tạo:
        
        Điện
        
        Xăng sinh học
        
        Chất đốt
        
        Giúp xử lí chất thải và bảo vệ môi trường.
  - - - Giảm ô nhiễm môi trường.
      - Giảm khí gây hiệu ứng nhà kính.
      - Hạn chế biến đổi khí hậu.
    - - Có trữ lượng gần như vô hạn.
      - Thay thế dần nhiên liệu hoá thạch.
      - Hướng tới nền kinh tế xanh.
    - - Giảm phụ thuộc năng lượng nhập khẩu.
      - Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
      - Phù hợp chiến lược phát triển bền vững.
  - - - Điện mặt trời
        
        Dùng pin mặt trời (pin quang điện).
        
        Hoạt động dựa trên hiện tượng quang điện trong.
        
        Chuyển ánh sáng thành điện năng.
      - Nhiệt mặt trời
        
        Chuyển quang năng thành nhiệt năng.
        
        Ứng dụng:
        
        Bếp năng lượng mặt trời
        
        Máy nước nóng năng lượng mặt trời
    - - Dùng tuabin gió để phát điện.
      - Hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ.
      - Bộ phận chính:
        
        Cánh quạt
        
        Máy phát điện
    - - Dùng để:
        
        Đun nấu
        
        Phát điện
        
        Tạo nhiên liệu sinh học
      - Các phương pháp tạo điện từ sinh khối
        
        Đốt trực tiếp.
        
        Đốt liên kết với than.
        
        Nhiệt phân trong môi trường thiếu oxygen.
    - - Nước ở đập cao có thế năng.
      - Khi chảy xuống làm quay tuabin phát điện.
      - Năng lượng phụ thuộc:
        
        Lượng nước
        
        Độ chênh cao của dòng chảy.
- - - - Than đá
        
        Tập trung nhiều ở:
        
        Quảng Ninh
        
        Thái Nguyên
        
        Bắc Kạn
        
        Dùng cho:
        
        Nhiệt điện
        
        Xi măng
        
        Luyện kim
        
        Hoá chất
        
        Việt Nam đã phải nhập khẩu than từ năm 2013 do nhu cầu tăng cao.
      - Dầu khí
        
        Có nhiều mỏ dầu khí ở thềm lục địa.
        
        Dùng để:
        
        Sản xuất điện
        
        Sản xuất xăng dầu
        
        Đóng góp lớn cho nhu cầu năng lượng quốc gia.
    - - Năng lượng nước
        
        Việt Nam có nhiều sông ngòi, lượng mưa lớn.
        
        Có tiềm năng phát triển thuỷ điện lớn.
        
        Có nhiều công trình thuỷ điện đang hoạt động.
      - Năng lượng gió
        
        Tiềm năng lớn nhờ bờ biển dài.
        
        Phát triển mạnh ở:
        
        Nam Bộ
        
        Nam Trung Bộ
        
        Vịnh Bắc Bộ
      - Năng lượng mặt trời
        
        Việt Nam có nhiều giờ nắng trong năm.
        
        Phát triển mạnh ở:
        
        Miền Trung
        
        Tây Nguyên
        
        Miền Nam
        
        Điện mặt trời mái nhà ngày càng phổ biến.
      - Năng lượng sinh khối
        
        Nguồn từ:
        
        Bã mía
        
        Trấu
        
        Rơm rạ
        
        Rác thải
        
        Dùng để phát điện và tạo nhiệt.
        
        Nhiều ở Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng.
  - - - Than đá
        
        Lợi ích
        
        Thúc đẩy phát triển kinh tế.
        
        Chi phí đầu tư thấp.
        
        Cung cấp phần lớn điện năng.
        
        Tác hại
        
        Gây ô nhiễm môi trường.
        
        Ảnh hưởng sức khoẻ con người.
        
        Làm xói mòn đất, sạt lở.
        
        Phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính.
        
        Góp phần làm biến đổi khí hậu.
      - Dầu khí
        
        Lợi ích
        
        Đáp ứng nhu cầu nhiên liệu và điện năng.
        
        Đóng góp lớn cho kinh tế.
        
        Tác hại
        
        Gây ô nhiễm đất, nước, không khí.
        
        Có nguy cơ tràn dầu.
        
        Phát thải khí CO₂ gây nóng lên toàn cầu.
        
        Ảnh hưởng môi trường biển.
    - - Năng lượng nước
        
        Lợi ích
        
        Tạo ra điện năng lớn.
        
        Ít dùng nhiên liệu hoá thạch.
        
        Tác hại
        
        Làm thay đổi dòng chảy sông.
        
        Ảnh hưởng hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
        
        Làm mất rừng do xây đập.
        
        Có thể phát thải khí nhà kính từ hồ chứa.
      - Năng lượng mặt trời
        
        Lợi ích
        
        Nguồn năng lượng sạch.
        
        Giảm khí thải gây ô nhiễm.
        
        Tác hại
        
        Tấm pin sau sử dụng tạo rác thải công nghệ.
        
        Có chứa kim loại độc hại:
        
        Chì
        
        Thuỷ ngân
        
        Nickel,...
        
        Có nguy cơ ô nhiễm đất và nước.
      - Năng lượng gió
        
        Lợi ích
        
        Giảm ô nhiễm môi trường.
        
        Nguồn năng lượng tái tạo lớn.
        
        Tác hại
        
        Gây tiếng ồn.
        
        Ảnh hưởng chim và sinh vật biển.
        
        Làm thay đổi môi trường sống tự nhiên.
        
        Cánh quạt cũ khó xử lí.
      - Năng lượng sinh khối
        
        Lợi ích
        
        Tận dụng phế phẩm nông nghiệp.
        
        Giảm lượng rác thải.
        
        Tác hại
        
        Khi đốt tạo khí thải và bụi.
        
        Góp phần tăng hiệu ứng nhà kính.
        
        Có thể gây áp lực lên tài nguyên rừng.
- - - - Tác hại của khai thác nhiên liệu hoá thạch
        
        Gây ô nhiễm không khí, đất và nước.
        
        Phá huỷ thảm thực vật, gây xói mòn đất.
        
        Làm mất nơi sống của sinh vật.
        
        Khai thác dầu gây ô nhiễm biển do rò rỉ dầu.
        
        Khai thác khí thiên nhiên có thể gây sụt lún và cháy nổ.
      - Khí thải từ nhiên liệu hoá thạch
        
        Sinh ra:
        
        CO₂
        
        SO₂
        
        NO₂
        
        NO
        
        Bụi mịn
        
        Kim loại nặng
        
        Gây:
        
        Hiệu ứng nhà kính
        
        Ô nhiễm môi trường
        
        Bệnh tim mạch, hô hấp, ung thư
      - Mưa acid
        
        Khái niệm
        
        Là hiện tượng nước mưa chứa các acid như:
        
        H₂SO₄
        
        HNO₃
        
        Xuất hiện khi pH nước mưa < 5,6.
        
        * Nguyên nhân
        
        Do khí SO₂ và NOₓ từ:
        
        Nhà máy
        
        Xe cộ
        
        Đốt nhiên liệu hoá thạch
        
        Núi lửa và cháy rừng cũng góp phần gây mưa acid.
        
        Tác hại
        
        Gây bỏng da.
        
        Làm cháy lá, giảm quang hợp.
        
        Làm chết cây và sinh vật.
        
        Ăn mòn công trình, tượng đá.
        
        Giảm chất lượng đất và nước.
    - - Phóng xạ
        
        Là hiện tượng hạt nhân không bền tự phân rã và phát ra tia phóng xạ.
      - Nguồn phóng xạ
        
        Tự nhiên:
        
        Đất đá
        
        Không khí
        
        Nước
        
        Tia vũ trụ
        
        Nhân tạo:
        
        Nhà máy điện hạt nhân
        
        Vũ khí hạt nhân
        
        Chụp X-quang, CT,...
      - Tác hại của phóng xạ đối với con người
        
        Gây:
        
        Rụng tóc
        
        Viêm da
        
        Buồn nôn
        
        Tổn thương gen
        
        Đột biến nhiễm sắc thể
        
        Ung thư
      - Tác hại đối với môi trường
        
        Ô nhiễm nước.
        
        Ô nhiễm đất.
        
        Ô nhiễm không khí.
        
        Sinh vật dễ bị dị tật và chết.
      - Một số chất phóng xạ nguy hiểm
        
        Iodine-131:
        
        Gây ung thư tuyến giáp.
        
        Cesium-137:
        
        Gây nhiễm xạ nặng, bỏng, tử vong.
        
        Radon:
        
        Là nguyên nhân gây ung thư phổi.
  - - - Chủ yếu do con người:
        
        Đốt nhiên liệu hoá thạch
        
        Phá rừng
        
        Thải khí nhà kính
    - - Nóng lên toàn cầu
        
        Băng tan ở hai cực.
        
        Mực nước biển dâng.
        
        Gây ngập úng và nhiễm mặn.
      - Lượng mưa thay đổi
        
        Mưa thất thường.
        
        Tăng lũ lụt và ngập úng.
      - Khí hậu cực đoan
        
        Siêu bão
        
        Hạn hán
        
        Rét kéo dài
      - Ảnh hưởng hệ sinh thái
        
        Đe doạ sinh vật và đời sống con người.
    - - Giảm khí thải CO₂.
      - Bảo vệ rừng.
      - Các nước tham gia Nghị định thư Kyoto.
  - - - Nằm ở tầng bình lưu, cách mặt đất khoảng 20 km.
      - Có tác dụng hấp thụ tia cực tím từ Mặt Trời.
      - Bảo vệ con người và sinh vật.
    - - Chủ yếu do khí CFC:
        
        Dùng trong điều hoà
        
        Thiết bị làm lạnh
        
        Làm sạch thiết bị điện tử
    - - Tia tử ngoại phân huỷ CFC → giải phóng chlorine (Cl).
      - Cl phá huỷ phân tử ozone.
    - - Tia cực tím chiếu xuống mặt đất nhiều hơn.
      - Gây:
        
        Ung thư da
        
        Đục thuỷ tinh thể
        
        Suy giảm miễn dịch
        
        Hại mùa màng và hệ sinh thái
    - - Xuất hiện nghiêm trọng nhất ở Nam Cực.
    - - Nghị định thư Montreal (1989):
        
        Hạn chế và loại bỏ chất phá huỷ tầng ozone.