ทารกแรกเกิดน้ำหนักตัวน้อย(Low Birth Weight) หมายถึง ทารกที่มีน้ำหนักแรกเกิดน้อยกว่า 2,500 กรัม ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของกระบวนการเจริญเติบโตและพัฒนาการของทารกในครรภ์ อันมีสาเหตุมาจากการคลอดก่อนกำหนด หรือการเจริญเติบโตช้าในครรภ์ ส่งผลให้การเพิ่มจำนวนและการขยายขนาดของเซลล์ทารกไม่เป็นไปตามเกณฑ์ปกติ (Cloherty et al., 2012; Kliegman et al., 2020; World Health Organization [WHO], 2023) ในกรณีการคลอดก่อนกำหนด ทารกคลอดก่อนอายุครรภ์ 37 สัปดาห์ ทำให้ระยะเวลาการเจริญเติบโตในครรภ์ลดลง โดยเฉพาะในช่วงไตรมาสที่สามซึ่งเป็นระยะสำคัญของการสะสมไขมัน โปรตีน แคลเซียม และธาตุเหล็ก ส่งผลให้มวลร่างกายโดยรวมต่ำกว่าปกติ แม้การเจริญเติบโตของอวัยวะจะเป็นไปตามอายุครรภ์ก็ตาม ส่วนการเจริญเติบโตช้าในครรภ์เกิดจากการที่ทารกได้รับออกซิเจนและสารอาหารไม่เพียงพออย่างเรื้อรัง ส่งผลให้การทำงานของเซลล์ลดลง อัตราการแบ่งตัวของเซลล์และการสังเคราะห์โปรตีนลดลง ทำให้ขนาดของอวัยวะและมวลกล้ามเนื้อลดลง กลไกสำคัญคือ การไหลเวียนเลือดไปยังรกและทารกลดลงจากความผิดปกติของรกหรือหลอดเลือดมารดา ทำให้การแลกเปลี่ยนก๊าซและสารอาหารบกพร่อง เมื่อเกิดภาวะขาดออกซิเจนและสารอาหาร ร่างกายทารกจะเกิดกลไกการปรับตัวโดยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังอวัยวะสำคัญ เช่น สมอง หัวใจ และต่อมหมวกไต ขณะเดียวกันลดการไหลเวียนเลือดไปยังผิวหนัง กล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อไขมัน ส่งผลให้ทารกมีลักษณะผอม น้ำหนักตัวน้อย และมีปริมาณไขมันใต้ผิวหนังลดลงนอกจากนี้ ความผิดปกติของโครโมโซมหรือความพิการแต่กำเนิดส่งผลให้กระบวนการแบ่งตัวและการเจริญเติบโตของเซลล์ทารกผิดปกติ ส่งผลต่อการสร้างเนื้อเยื่อและอวัยวะต่าง ๆ ทำให้น้ำหนักตัวแรกเกิดต่ำกว่าปกติ จากกลไกดังกล่าว ส่งผลให้ทารกแรกเกิดน้ำหนักตัวน้อยมีความสามารถในการปรับตัวต่อสิ่งแวดล้อมภายนอกมดลูกลดลง และมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนหลังคลอดจากความไม่สมบูรณ์ของระบบต่าง ๆ ของร่างกาย (จุฬาลักษณ์ วัฒนาภิรมย์กุล, 2562; Ricci & Kyle, 2021)
