Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Ғаламдық жылыну Ғаламдық жылыну – Жер шарының орташа…
Ғаламдық жылыну
Ғаламдық жылыну – Жер шарының орташа температурасының ұзақ уақыт бойы біртіндеп көтерілуі. Бұл құбылыс негізінен атмосферада парниктік газдардың (көмірқышқыл газы – CO₂, метан, т.б.) көбеюінен болады.
Сюкюро Манабе (1931 жылы туған, Жапония) – жапон-америкалық климатолог, метеоролог. Ол климаттың өзгеруін зерттеуде үлкен үлес қосқан ғалым. 2021 жылы климаттық модельдер жасағаны үшін Нобель сыйлығын алды.
Негізгі себептері
Зауыттар мен көліктерден шығатын зиянды газдар
Көмір, мұнай, газ жағу
Ормандардың жойылуы
Ауыл шаруашылығындағы газдар (метан)
Қалай пайда болады?
Күннен келген жылу Жерге түседі. Жер оны қайта ғарышқа шығаруы керек. Бірақ парниктік газдар сол жылуды ұстап қалып, Жерді қыздырады. Бұл құбылыс парниктік эффект деп аталады.
Салдары
Мұздықтардың еруі
Теңіз деңгейінің көтерілуі
Қуаңшылық пен су тасқындарының көбеюі
Ауа райының күрт өзгеруі
Жануарлар мен өсімдіктердің жойылу қаупі
Еңбектері
Syukuro Manabe – климаттың өзгеруін ғылыми тұрғыда түсіндіруге үлкен үлес қосқан ғалым. Оның негізгі еңбектері Жер атмосферасындағы физикалық процестерді зерттеуге және климаттық модельдер жасауға бағытталған. 1967 жылы ол әріптесімен бірге атмосфераның жылулық тепе-теңдігін зерттеп, көмірқышқыл газының (CO₂) көбеюі Жер температурасының артуына әкелетінін дәлелдеді. Бұл жұмыс ғаламдық жылыну теориясының алғашқы ғылыми негіздерінің бірі болды. Кейін 1969 жылы ол мұхит пен атмосфераны бірге қарастыратын алғашқы біріктірілген климаттық модельдердің бірін жасап, климат жүйесінің күрделі өзара байланысын көрсетті.
1975 жылғы зерттеуінде Манабе атмосферадағы CO₂ мөлшері екі есе артқан жағдайда Жердің орташа температурасы шамамен 2–3°C-қа көтерілетінін болжады. Бұл болжам қазіргі ғылыми нәтижелермен сәйкес келеді және климаттың өзгеруін алдын ала бағалауда маңызды рөл атқарады. Жалпы алғанда, оның еңбектері климатты компьютерлік модельдеу арқылы зерттеудің негізін қалап, қазіргі климат ғылымының дамуына үлкен ықпал етті.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Nobel Prize. (2021). Syukuro Manabe – Facts.
2.Encyclopaedia Britannica. Syukuro Manabe Biography.
3.Princeton University. Climate Modeling Research of Syukuro Manabe.
Syukuro Manabe еңбектерінің тағы бірнеше маңызды ерекшеліктері бар:
:Оның зерттеулерінің басты ерекшелігі – климатты тек бақылау емес, дәл есептеп болжау мүмкіндігін енгізуі. Манабе алғаш рет атмосферадағы температура, ылғалдылық және ауа айналымын бірге қарастырып, оларды бір жүйе ретінде зерттеді. Бұл бұрынғы қарапайым тәсілдерден әлдеқайда нақты нәтиже берді.
Сонымен қатар, ол вертикаль құрылымды (атмосфера қабаттарын) зерттеуге ерекше көңіл бөлді. Яғни, тек жер бетіндегі температураны емес, атмосфераның жоғары қабаттарында не болып жатқанын да есепке алды. Осы арқылы ғалым парниктік газдардың әсері әр қабатта әртүрлі болатынын көрсетті.
Тағы бір ерекшелігі – климат пен мұхиттың байланысын дәлелдеуі. Ол мұхиттар жылуды ұзақ уақыт сақтайтынын және климаттың баяу өзгеруіне әсер ететінін анықтады. Бұл қазіргі климаттық болжамдардың дәл болуына көмектесті.
Манабенің жұмыстарының тағы бір маңызды қыры – ұзақ мерзімді болжам жасау. Ол ондаған жылдарға, тіпті ғасырларға арналған климат өзгерістерін есептей алды. Бұл саясаткерлер мен ғалымдарға болашақтағы қауіптерді алдын ала түсінуге мүмкіндік берді.
Қорытындылай айтқанда, оның ерекшелігі – климатты толық жүйе ретінде қарастырып, оны математикалық және компьютерлік модельдер арқылы дәл болжай алған алғашқы ғалымдардың бірі болуы.
