Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

SISTEMA INMUNITARIOA - Coggle Diagram

- - - - organismo batetik beste batera zuzenki transmititzen dena, musuak ematean, sexua izatean, plazentaren bidez... (herpes adb)
    - - uraren, elikagaien, animalien edo tresnen bidez. Gertutasuna handia izan behar da mikroorganismoa ez duelako betirako iraunduko (kasu gehienetan) (malaria adb)
      - bektoreak
        
        beste izaki bizidun baten bidez transmititzen denean, bektorea beste izaki bizidun hori da. Bektoreek ez dute gaixotasuna pairatzen (dengue adb)
  - - - endemia
        
        eremu geografiko jakin batean bakarrik gertatzen desean (sukar horia adb)
      - epidemia
        
        eskualde batean ohiko malatik gora azkar hedatzen denean (gripea adb)
      - pandemia
        
        mundu osoko epidemia da (COVID-19 adb)
  - - - kutsabideen kontrol neurriak
        
        leku txikiak desinfektatzea, urak araztea, eskuak garbitzea...
      - bakantzea
        
        gaixoak osasuntsu daudenetatik banatzea
      - koarentena
        
        gaixorik ez egon arren, eramailea izan ahal diren guztiak osasuntsuetik banatzea
      - txertoak
        
        indibiduo bati mikroorganismoa indargabetua edo haren zatiak inokulatzen dira, horrela patogenoa bere gorputzean sartzen bada erantzun inmunitarioa azkarragoa eta eraginkorragoa izango da
  - - - patogenoa gorputzera sartzen denetik sintomak agertzen diren arte da. sintomak ez izan arren patogenoa kutsatu daiteke
    - - gaixotasuna aurrera egiten duenean da, sintomak daude eta batzuetan laguntza medikoa edo farmakologikoa beharrezkoa da . Noski kutsatu daiteke
    - - gaixotasuna gainditzen denetik osasuntsu egoten zaren arte da, fase honen iraupena gaixoaren araberakoa da, eta ezin da kutsatu
  - - - bakterioak eta onddoak hiltzen dituzte (edo haien hazkundea moteldu). modu kontrolatuan hartu behar dira erresistentziak ez garatzeko
    - - onddoak sortzen dituzten gaixotasunak sendatzeko
    - - birusen osagaien eraketa gelditzen du, hau egiteko metabolismoan aldaketak egiten ditu (ostalariaren metabolismoa)
- - - - edozein patogenoaren aurka funtzioatzen da erantzun ez espezifikoa delako
      - fisikoak: larruazala, ilea, mukiak
      - kimikoak: jariatutako substantziak dira; lisozima (listuan), malkoak, urin azidoak...
      - mikrobiologikoak: larruazalean, arnas eta digestio aparatuan bakterio flora dugu (sinbiosian) eta bakterio hauek patogenoen aurka substantziak sortu dezakete hauekin amaitzeko
    - - sistema inmunitarioak antigeno bat antzematean erantzun inmunitatrioa aktibatzen du
      - babes mota hau jaiotzen garenetik dugu, sortzetikoa da
      - antigenoaz jabetzen direnean leukozitoak (neutrofiloak, makrofagoak eta basofiloak) eta zelula hiltzaileak (NK) aktibatzen dira mikroorganismoa suntsitzeko. (NK zelulak minbizia duten zelulen kontran doaz)
        
        4 fagozito mota daude
        
        monozitoak: gero makrofago bihurtuko dira, tamaiona handia dute eta ahalmen fagotiko handia ere
        
        neutrofiloak: erantzun inmunitarioan lehenak dira eta mikrobioen hondakinekin batera zornea (pus) sortzen dute
        
        basofiloak: errakzio alergikoetan daude
        
        eosinofiloak: zelula barneko parasitoen kontran doaz
      - hantura
        
        substantzia arrotz batek gure gorputzean sartzen denean (babes primarioa zeharkatu eta gero) hantura gertatzen da
        
        sintomak
        
        gorritasuna: kapilareak dilatatzen direlako gertatzen da
        
        beroa: monozitoak askatutako zitokinengatik gertatzen da
        
        mina: hantura gertatzean nerbioak ukitzen dira kinada mingarriak sortuz
        
        inflamazioa: kapilarren iragazkortasuna handitzen delako gertatzen da
        
        zornea: neutrofilo asko hiltzen dira infekzioa gertatu den lekuan eta zornea agertzen da
        
        prozesua
        
        1- zauriko zelulek substantziak (histamina, serotonina) askatzen dituzte dilatazioa eragiteko, dilatazioa gertatzen denez neutrofiloak eta mastozitoak pasatzen dira kapilarretik zaurira
        
        2- neutrofiloak patogenoa fagozitatzen dute hau suntsitzeko
        
        3- neutrofiloak hiltzean zornea sortzen da
        
        4- makrofagoak zitokinak askatu erantzun inmunitarioa erregulatzeko. makrofagoa ez da hiltzen eta antigenoa linfozitoei erakusten die erantzun espezifikoa martxan jartzeko
  - - - erantzun espezifikoa eta konplexua da, erantzun zelularra eta humorala aldi beran gertatzen dira (linfozitoak eta antigorputzak)
      - ornodunek bakarrik dugu mekanismo hau
      - erantzun espezifikoak zelula propioak dituzte (linfozitoak adb) eta molekula propioak ere (antigorputzak)
      - erantzun hau gertatzeko denbora gehiago behar da
      - oroimena du (patogeno berdina berriro sartzen bada erantzun hau martxan jartzen da azkarrago)
      - toleratnzia inmunologikoa dute, hau da, zelula arrotzak eta propioak ezberdintzen dituzte
      - sistema inmunitairioaren antolaketa
        
        organo linfoideak
        
        primarioak: organo hauetan linfozitoak sortzen eta heltzen dira
        
        hezur muin gorria: linfozito guztiak sortzen dira eta B motatakoak heltzen dira ere
        
        timoa: Tlinfozitoak heltzen dira
        
        sekundarioak: organo hauetan metatuko dira linfozitoak
        
        gongoil eta hodi linfatikoak: B eta T linfozitoak antigenoarekin kontaktuan jartzen dira
        
        barea: zelula hilak zirkulaziotik kendu
        
        linfozitoak: leukozito mota bat dira, erantzun inmunologikoan parte hartzen dutenak
        
        B linfozitoak
        
        erantzun humorala gauzatzen dute. antigorputzak sintetizatzen dituzte antigenoarekin errakzionatzeko
        
        T linfozitoak
        
        zelula arrotzarekin edo gorputzarena ez der edozerekin elkartzen dira gero oroimen zelulak lortzeko
        
        antigeno kontzeptua: gorputzean sartu eta erantzun inmunologikoa eragin dezakeen edozein substantzia da
        
        mikroorganismo zein makromolekula askok antigenoak izaten dituzte. antigenoa eta antigorputza elkartzen diren tokia epitopoa deitzen da, eta honek erantzun humoral eta zelularra eragingo ditu (antigenoak epitopo bat baino gehiago izan dezakete)
        
        antigorputz kontzeptua
        
        B linfozitoek sintetisatzen eta jariatzen dituzten glukoproteinak dira, antigenoarekin modu espezifiko batean konbinatzen dira.
        
        lau kate proteikoz (Y itxurarekin) osatuta daude, bi arinak (L) eta bi astunak (H), guztia disulfuro loturaz elkartua. Y horretan paratopopa dago, epitopoarekin elkartuko den zatia
        
        inmunoglobulina motak
        
        Ig G: garrantzitsuena da, odolean naguzi eta plazenta zeharkatu dezake
        
        Ig M: sortzen den lehena da, handia da. odolean bizitza laburra du
        
        Ig A: kanpoko jariakinetan dago (listua-malko-muki), muskuloak babesten ditu
        
        Ig E: alergiekin erlazionatuta dago, eta oso bizitza laburra du
        
        Ig D: kopuru gutxi dago odolean, eta B linfozitoen aktibazioarekin lotuta dago
      - hartutako erantzun inmunologiko zelularra
        
        infektatutako zelulak suntsitzea patogeno berriak es sortzeko dute helburu
        
        T linfozitoek parte hartzen dute, hau da prozesua
        
        1- makrofagoek agente patogenoa fagozitatzen dute eta haren zatiak gordetzen dituzte
        
        2- T linfozitoek antigenoarekin lotzen dira, hauen aktibazioa (ugaritzea) eraginduz. T8 eta T4 linfozitoak aktibatuko dira
        
        3- T8 linfozitoek patogenoari lotzen dira eta entzimen bidez (zitotoxinak) suntsitzen dituzte
        
        4- T4 linfozitoek zelula inmunitarioen ekintza aktibatzen dute
      - hartutako erantzun inmunologiko humorala
        
        B linfozitoek dira erantzun inmunologikoaren eragileak. antigorputzak sintetizatuko dituzte eta odolean eta linfan zeharkatuko dira antigenoa neutralizatu arte
        
        1- B linfozitoaren errezeptoreak T4-rekin lotu hauen aktibazioa eraginduz
        
        2- B linfozito aktibatuak ugalduko dira antigorputz espezifikoak eta memoria zelularra sortuz
        
        3- memoria zelulak antigeno berdina berriro sartzen bada antigporputzak sortuko dituzte erantzuna azkarrago ematen
        
        antigeno-antigorputz errakzioa: antigorputzak haien agertzea eragin duen antigenoa aurkitzen dutenean berarekin lotu eta erreakzioa hasten da antigenoa suntsitzeko (antigeno antigorputz loturak ahulak dira (H zubiak) eta erreakzio oso espezifikoa da)
        
        Neutralizazio erreakzioa: antigenoaren efektu kaltegarriak ezabatzen dira
        
        preziptazio erreakzioa: antigenoak makromolekula disolbagarriak direnean hauspeatzen dira koplexu disolbaezinak eratuz
        
        aglutinazio erreakzioa: antigorputzekin lotzean erraz sedimentatn diren agregatuak eratzen dituzte
        
        opsonizazio erreakzioa: antigorputzek agente antigenoak estaltzen dituzte fagozitoen azalerako itsaspena erraztuz, fagozitosia erraztuz
        
        memoria inunologikoa
        
        gorputzak izandako mikroorganismoen aurrean epe luzerako memoria da, antigenoarekin lehen kontaktuan erantzun primarioa gertatzen da, baina berriro antigeno berdina sartzen bada erantzun azkarragoa eta tertziarioa emango zaio
        
        memoria zelulak ez dira zuzenean infekzioan egoten, baina denbora luzez egon daitezke odolean eta linfan
      - inmunitate motak antigorputz sintesiaren arabera
        
        inmunizaizio aktiboa: antigeno batentzat antigorputzak sintetizatzea
        
        naturala: gaixotasun bat gainditu ostean
        
        artifiziala: txertoen bidez antigenoaren suspentsio bat inokulatzea
        
        inmunizazio pasiboa: aktiboki inmunizatutako beste baten antigenoak erabili
        
        naturala: jaioberriek plazenta eta esnearen bidez
        
        artifiziala: seroterapia bidez, antigenoa duen seruma erabiliz
        
        txertoak
        
        prestakin antigenikoak dira, ez dute patogenorik baina bai gaitasun inmunogenoa (erantzun inmunitarioa eragiten dute baina ez gaixotasuna). horrela organismoa babestuta geratzen da hurrengo kasuetarako :
        
        antigeno txertoa: txerto normalena da, antigenoekin eginda. inokulatu zaion indibiduoa erantzun primarioa izango du eta antigorputzak sortuko ditu, oroimen inmunologikoa ere
        
        RNAm txertoa: antigenoaren RNAm inokulatzen da gero zelulak hori itzultzeko, antigenoak sintetizatuz. erantzun primarioa abiarazten da eta antigprputzaik zein oroimen linfozitoak sortzen dira
- - - - inmunoeskasi primario edo sortzetikoak
        
        akats genetikoen eraginduak dira, miuna transplatzen tratatzen da
      - inmunoeskasi sekundarioa edo hartutakoa
        
        ingurumenak eragindua da, primarioak ugariagoak dira (hiesa adb)
  - - - sintomak
        
        kapilarrak zabaldu iragazkortasuna handitzeko
        
        arterien presioa murriztea
        
        arnasketa azkartua
  - - - hori sahiesteko transplantea egin baino lehenago histobaliagarritasun probak eigten dira
        
        transplantearen ondoren inmunoezabatzaileak (erantzun inmunologikoa blokeatzeko) eta antigorputz monoklonalak (laborategian sortutako antigenoa) erabiltzen dira
  - - - tumoreetan dauden zelulak odolera joaten badira tumorea zabaldu dezakete, hau metastasia da
    - - NK zelulak aktibatutak eman
      - Tlinfozitoen klon aktibatutak eman
      - terapia biologikoa egitea antigorputz inmunokonjukatuekin; antigorputz hauek minbizi zelula batera lotu eta substantziekin hil