Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

INMUNITATEA - Coggle Diagram

- - - - Endemia: Eskualde zehatz batean modu iraunkorrean edo ohikoan agertzen den gaixotasuna (adibidez, sukar horia eremu tropikaletan).
      - Epidemia: Gaitza espero baino azkarrago eta jende gehiagori eragiten dionean eremu jakin batean (adibidez, urteroko gripea).
      - Pandemia: Epidemia maila globalera iristen denean, mundu osoan zehar hedatuz (adibidez, COVID-19).
- - - - Alergenoak: Polena, hautsa, animalien ilea, elikagaiak, pozoiak, botikak...
      - Prozesua (3 etapa):
        
        Lehen kontaktuan, T4 linfozitoek IgE antigorputzak sortzeko agindua ematen diete B linfozitoei.
        
        IgE horiek mastozitoen (zelula mota bat) gainean geratzen dira "sentibilizatuta".
        
        Bigarren kontaktuan, alergenoa mastozitoei lotzen zaie eta hauek substantzia su-emaileak askatzen dituzte (histamina, zitokinak, heparina).
      - Shock Anafilaktikoa: Alergiarik larriena. Gorputz osora hedatzen denean gertatzen da (liztor ziztadak, penizilina, fruitu lehorrak).
        
        Ondorioak: Odol-hodiak zabaldu (presio jaitsiera), arnasbideak estutu (itotzea) eta heriotza ekar dezake minutu gutxitan.
  - - - Primarioak (Sortzetikoak): Jaiotzetik dauden akats genetikoak. Hezur-muin transplanteekin tratatu ohi dira.
      - Sekundarioak (Hartutakoak): Inurune faktoreengatik (elikadura txarra, drogak) edo birusengatik. Ezagunena HIESa (GIB birusak eragina) da.
  - - - Erantzuna: Humorala (antigorputzak) edo zelularra izan daiteke. Kasu larrietan gaixoa hil dezakete.
      - Tratamendua: Immunoezabatzaileak (adibidez, glukokortikoideak/kortisona) eta botika biologikoak (inhibitzaile espezifikoak).
      - Motak:
        
        Sistemikoak: Gorputz osoko egiturei eraso (adibidez: Lupusa, Artritis erreumatoidea).
        
        Organo espezifikoak: Organo edo zelula mota jakin bati eraso (adibidez: Esklerosi anizkoitza).
- - - - Naturala: Gaixotasun infekzioso bat pasatzean lortzen da. Gorputzak patogenoa garaitzen du eta oroimena gordetzen du.
      - Artifiziala: Txertoen bidez lortzen da.
  - - - Naturala: Amaren bidez jasotzen da (plazentatik edo amaren esnearen bidez). Haurtxoa babesten du bere sistema propioa garatu arte.
      - Artifiziala: Seroterapia (serumak). Antigorputzak dituen odola edo plasma injektatzen da kutsatze arrisku handia dagoenean (adibidez, suge-hizkaren aurka edo tetanosaren aurka).
  - - - Patogenoa ahulduta dago baina oraindik antigenoak ditu.
      - Txerto kimikoa da. Patogenoaren zati espezifikoekin (proteinak, gluzidoak...) egindakoa. Gorputzak zati horiek ezagutzen ditu eta erantzuna abiarazten du.
    - - Ez da antigenoa sartzen, baizik eta antigeno hori sortzeko argibide genetikoak (RNA mezularia).
      - Gure zelulek mRNA hori irakurtzen dute -> antigenoa (proteina) sortzen dute -> sistema immunitarioak proteina hori detektatu eta antigorputzak zein memoria-zelulak sortzen ditu.
- - - - Babes Primarioa (Barrera kanpokoak):
        
        Fisikoak: Larruazala, mukosak, betileak, sudurreko ileak.
        
        Kimikoak: Lisozima (listuan), mukiak, urdaileko azidoa, pH azidoa (baginan), espermina.
        
        Mikrobiologikoak: Flora normala (bakterio onuragarriak). Patogenoekin lehiatzen dira espazioa eta janaria lortzeko.
        
        Hantura
        
        Defentsa-erantzun azkarra.
        
        Sintomak: Gorritasuna (odol-hodiak zabaltzen direlako), beroa, mina eta hantura.
        
        Prozesua: Histamina askatzen da -> odol-hodiak dilatatu -> neutrofiloak iritsi eta patogenoak "jan" -> zelula hilak eta hondakinak (zorna) sortu.
      - Babes Sekundarioa (Barnekoa): Patogenoa sartu denean aktibatzen da.
        
        Zelulak: Neutrofiloak (lehenak iristen), Makrofagoak (fagozitosia egiten dutenak), Basofiloak (alergiak), Eosinofiloak (parasitoak), eta NK zelulak (infektatutako edo tumoralak suntsitu).
  - - - Linfozitoak:
        
        B linfozitoak: Erantzun humorala. Antigorputzak sortzen dituzte.
        
        T linfozitoak: Erantzun zelularra. Zelula infektatuak suntsitzen dituzte. T8 (suntsitzaileak) eta T4 (laguntzaileak/koordinatzaileak) daude.
      - Organo Linfoideak, Antigenoak eta Antigorputzak
        
        Organo Primarioak: Linfozitoak sortu eta heltzen diren lekua (Hezur-muina eta Timoa).
        
        Organo Sekundarioak: Linfozitoak antigenoekin borrokan hasten diren lekua (Gongoilak, Barea, Amigdalak).
        
        Antigenoa: Erantzun immunitarioa eragiten duen edozein substantzia arrotz.
        
        Antigorputzak (Immunoglobulinak): B linfozitoek sortutako proteinak. "Y" forma dute.
        
        Motak: IgG (ohikoena, plazenta zeharkatu), IgM (lehena agertzen), IgA (mukietan), IgE (alergietan), IgD (B zelulak aktibatu).
        
        Erreakzioak: Neutralizazioa, prezipitazioa, aglutinazioa (pilaketak) eta opsonizazioa (fagozitosia erraztea).
      - Erantzun inmunologiko zelularra
        
        Erantzun honen helburu nagusia infektatutako zelulak suntsitzea da (birusak barruan dituztenak, adibidez). Hemen protagonista nagusiak T linfozitoak dira.
        
        Antigenoaren aurkezpena: Makrofagoek patogenoa fagozitatu ("jan") ondoren, haren antigenoak erakusten dizkiete T linfozitoei.
        
        Aktibazioa: T linfozitoak antigeno horrekin lotzen direnean, aktibatu eta ugaldu egiten dira.
        
        T8 Linfozitoak (Zitotoxikoak): Zelula infektatuari lotzen zaizkio eta substantzia toxikoak (zitotoxinak) askatzen dituzte zelula hori suntsitzeko.
        
        T4 Linfozitoak (Laguntzaileak): Sistema immunitarioko beste zelula batzuk aktibatzen dituzte (makrofagoak eta B linfozitoak), defentsa orokorra indartzeko.
      - erantzun inmunologiko humorala
        
        Erantzun hau odol-hustuetan eta likidoetan (humoreetan) gertatzen da. Helburua antigorputzak sortzea da, eta protagonista nagusiak B linfozitoak dira.
        
        Aktibazioa: B linfozitoak antigenoarekin kontaktuan jartzen dira. Gehienetan, T4 linfozitoen laguntza behar dute guztiz aktibatzeko.
        
        Ugalketa: Behin aktibatuta, B linfozitoak zatitu eta bi zelula mota sortzen dituzte:
        
        Plasma-zelulak: Antigorputzak kopuru handian ekoizten dituztenak.
        
        Memoria-zelulak: Gorputzean gelditzen direnak, etorkizunean patogeno bera itzultzen bada erantzuna berehalakoa izan dadin.
        
        Antigorputzak askatzea: Odolera eta linfara isurtzen dira patogenoei aurre egiteko.
        
        Antigeno-antigorputz erreakzioak
        
        Antigorputzak antigenoari lotzen zaizkionean, modu desberdinetan joka dezakete patogenoa neutralizatzeko. Zure apunteetan lau mota agertzen dira:
        
        Neutralizazioa: Antigorputzak patogenoaren edo toxinen gainean jartzen dira, haien efektu kaltegarria blokeatuz. Patogenoak ezin du zelula berririk infektatu.
        
        Prezipitazioa: Antigeno disolbagarriak (likidoan daudenak) antigorputzekin elkartzean, multzo disolbaezinak sortzen dituzte eta prezipitatu egiten dira (behera erortzen dira), makrofagoek errazago jan ditzaten.
        
        Aglutinazioa: Antigorputzek hainbat patogeno (bakterioak, adibidez) elkarrekin lotzen dituzte, pilaketa handiak sortuz. Horrela, patogenoak ezin dira mugitu eta errazagoa da haiek suntsitzea.
        
        Opsonizazioa: Antigorputzek patogenoa "estaltzen" dute, nolabait "markatuz". Honek fagozitosia asko errazten du, fagozitoentzat (makrofagoentzat) askoz erakargarriagoa eta errazagoa delako patogeno hori harrapatzea.
      - Memoria inmunologikoa
        
        Gure gorputzak patogeno zehatz baten aurka behin borrokatu ondoren, hura gogoratzeko gaitasuna du. Horri esker, patogeno bera berriro sartzen bada, erantzuna askoz azkarragoa eta eraginkorragoa izango da, gu gaixotu baino lehen suntsituz.
        
        Lehen mailako erantzuna (Primarioa): Gorputzak patogeno zehatz horrekin duen lehen kontaktua da.
        
        Bigarren mailako erantzuna (Sekundarioa): Patogeno bera berriro sartzen denean gertatzen da.
- - - - NK zelula aktibatuak ematea.
      - T linfozito klonatu eta aktibatuak sartzea.
      - Terapia biologikoak: Antigorputz konjugatuak erabiltzea. Antigorputz hauek misilak bezalakoak dira: substantzia toxiko bat daramate lotuta eta bakarrik zelula minbizidunari itsasten zaizkio, substantzia hori zuzenean tumorearen gainean askatuz.