Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
BIOTEKNOLOGIA - Coggle Diagram
BIOTEKNOLOGIA
Bioteknologiaren helburuak egitean prosezu batzuk sartzen dira: elikagaiak, ekoizteko hartzidurak, onddoetatik abiatutako antibiotikoak sintetisatzea, insulina ekoiztea...
ELIKAGAIAK
Bakterio eta legamia batzuek azukre eta hartzidura bidez aldatzeko ahalmena dute, produktu organikoak lortuz
Hartzidura alkoholikoa:
Azukreak partzialki oxidatuta. Ondorioz, etanola, karbono dioxidoa eta energia sortu
Laktikoa:
Bakterio batzuek, glukosa edo beste azukre batzuk partialki axidatu, azido laktikoa eta energia sortuz
INGURUMENA
Bioerremediazioan gizakiak zenbait mikroorganismoen biodegradazio ahalmena erabili, subs. kutsatzaileak degradatzeko (hidrokarburo, metal astunak,...). Petrolio isuriak ezabatzeko, hindakin uren tratamendua konposatzekoi,.. erabili.
FARMAZIAN
-
-
-
-
Entzimak: Amilasak, peptidasak, lipasak edo katalasak egiteko bakterio eta onddo batzuk erabili
INGENIERITZA GENETIKOA
- Material genetikoa manipilatzea da, gizakiarentzat baliagarriak diren produktuak lortzeko
- Modu artifizialean organismo desberdin informazio genetikoa konbinatu
- 1973an klonazioa lortu zen
- Erabiltzen diren teknikak DNA birkonbinatzailearen teknologia esaten zaio
ADN BIRKONBINATZAILEA
- DNA birkonbinatzailea, in vitro sortutako DNA molekula artifiziala da, bi organismo edo espezie desberdinetatik eratorritako DNA sekuentzia batuz
- DNA birkonbinatzailea organismo bat sortzean modifikazio genetikoa gertatzen da, organismoari ezaugarri berriak eman edo aldaketak
- DNA brkonbinatzailea sortzeko, entzimak, nukjleotido, bektore eta gene interesgarriak
ENTZIMAK:
Zelularen entzima berdinak erabili informazio genetikoa bikoizteko eta transferitzeko (polimerasa, primasa). Alderantzizko transkriptasa RNAm abiatuta DNA sintetisatzen du, murrizte endonukleasak eta Cas9 proteina geneak aktibatzeko
BEKTOREA:
Geneen transferentzia ahalbidetzen dute eragile edo organismoak dira. Plasmidoak eta birusak erabilenak, hauek erreplikazioa hasteko puntu espezifiko eta ezagunak dituzte
GENE INTERESGARRIA (K):
Transferitu nahi dugun genea (k). Interesatzen zaigun proteina kodetzen duen ARNm isolatu eta atzeratranskriptasa entzima bitartez DNA osagaiak sintetisatu
APLIKAZIOAK
Genoma bildumak, izaki bizidunen genomak ikertu
Helburua:
- Organismoen geneak katalogatzea
- Gene horien egitura, antolamendua eta funtzioa zehaztea
- Elkar eragiteko moduak ikertzea
Aplikazioak:
- Giza jardueraren arlo askotan (medikuntza, naekazaritza...)
- Gizakiaren genomaren sekuentzia giza genoma proiektua. Giza genoma, zelula dipliedeen 23 kromosoma pareetan. Gaur egun encode proiektua
-
-
DNA azterketak
DNA laginak anplifikatu, PCR teknika bidez, gene konparaketak egiteko
Transgenikoak
Organismo eukariotoen genomak DNA arrotza sortzeko teknika.Horren hartzaileari organismo transgenikoa deritzo, gizakiengan transgenesia debekatuta etikoa ez delako
- Teknika berriek genetiko eraldaturiko organismoakahalbidetzen dute ondorioz elikagai transgenikoak
-- Nekazaritza interesekoa
-->Izurriei eta hebiziei aurre egiteko
--> Fruitu eta uzte handiagoak lortzea
- Animalien hobekuntza genetikoak
-->Produkzioan errendimendua hobetu
-->Gaixotasunen aurre egiteko
-->Hazkundeak azkarretako espeziea sortu
-->Txertoak, farmakoak,...
-
TEKNIKAK
Teknika berriengatik aukera gehiago daude aplikazioak oso eremu anitzetan garatzeko: terapia genikoak, giza proteinen sintesia bakterioetan, gaixotasun detekzioetarako, genoken sekuentzia
-
-
KLONAZIO MOLEKULARRA
Birkonbinatutako DNA, errekonbinatutako dagoen plasmidoa, bakterioan sartu eta bakterioa ugaltzean interesatzen zaigun plasmidoa interteseko genea klonatu
MIKROORGANISMOAK
Bakarrik mikroskopioz ikusi ditezke. Ikusten ez direnak mikroskopioz zelularrak (baketrio, arkeoak, protistoak eta onddoak) eta azelularrak
ZELULARRAK
BAKTERIOAK
- Prokarioto zelulabakarrak
- Preta zelularra peptidoglunakozkoa (edo mereina)
- Ugalketa asexuala, erdibitze bidez
- Material genetikoa trukatu ahal (konjugazioa)
- Gram positiboa edo negatiboak daude tindaketetan ikusi
ARKEOBAKTERIOAK
- Primitiboenak
- Ez dute mureinazko pareta, eta fosfolipidoa ez da mintzeko osagai nagusia
- Muturreko egoeratan bizi
- Termofiloak, tenperatura handiko lekuetan
- Halifiloak, gatz kontzetrazio handiko lekuetan
PROTISTAK
- Ehunik ez, aerobio zelulabakar heterotrofoak (protozooak)
- Organismo zelulabakar edo zelulanitz autotrofoak (algak)
Protozoo heterotrofoak (aerobuo gehienak):
Bakteriak baino handiago, ez dute egiazko ehunik. Zilio, flagelo eta pseudopodo bidez mugitu
Algak:
Urtarrak, autotrofo aerobio unizelulartrak edo plurizelularrak, ez dute ehunik (TALO), zelulosa pareta fotosintesia egiteko, pigmentu desberdinak
ONDDOAK
- Eukarioto heterotrofoak
- Aerobio edo anaerobio (legamiak hartzidura)
- Zelulabakarak edo zelulaniztunak (talofiloak)
- Kitinazko pareta zelularra
- Zelulaniztunen gorputz begetatiboei mizelio deitu eta milaka filamentuz (hifak) osatuta dago
AZELULARRAK
Ez dira izaki bizidunak ez dituztelako haien kabuz bizi funtzioak betetzen, betste bat behar horregatik parasitoak dira, gaixotasunak sortu (biroideak, prioiak, birusak)
BIROIDEAK
- Landareen parasitoak, kate bakarreko RNAz
- Biroideen RNA-k ez du proteinarik kodetzen, infektatutako zelularen transkripzioa sistema erabili bere burua erreplikatzeko
PRIOIAK
- Proteina kate txiki batez osatuta
- Nerbio ehunak kaltetu, gaixotasun neurologiko transmitigarriak eragin (behi eroak)
- Proteina konformazioa aldatzena prioi proteina infekziozo bihurtu
BIRUSAK
- Parasitatutako zelularen metabolismoa behar bizi funtzioak betetzeko
- Bizidunen eta bizigabeen arteko muga kokatu
- Kapside itxura arabera: helikoidal, ikosaedriko eta konplexuak
- Brioi partikula oso batek brioi deitu
EGITURA
- Azido nukleiko bat (DNA zein RNA) inguratzen duen estalki proteiko batez osatuta
- Estalki proteikoa kapside deitu, kapsomeroz osatuta
- Batzuk kapsidea inguratzen duen lipidozko beste biilgarri bat dute
UGALKETA
2 ugal ziklo
ZIKLO LITIKOA
- Finkapena: gainazalean finkatu birusa ostalarian barneratu endozitosi bidez, genoma infektatu
- Ostalarien metabolismoa erabili: entzimak erabiliz erreplikatu, azido nukleikoak eta birus proteikoak sintetisatu
- Muntaketa: azido nukleikoa eta kapsidea paketatu
- Birusa askatu: birus berriak askatu zelulak infektatzeko prest, hostalatia hil ahal da
ZIKLO LISOGENIKOA
- Ostalaria finkatu eta xurgatu
- Azido nukleikoa ostalarian txertatu
- Denbora mugagabean egon egoera horretan
- Zelula eramaileak normal funtzionatu eta ohiko eran erreplikatu, baina birusaren informazio genetikoa eraman
- Baldintza batzuetan probirusa aktibatu eta lisogenia egoeratik atera, ziklo litikoa burutuz
- Diziplina artekoa da, zientzia eta ingenieritza artekoa nagusiki
- Izaki bizidunen osagai molekularren edo funtzio biologikoekin lan egiten du
- Teorian helburu nagisua gizakiarentzat erabilgarria den produktua (elikagai, sendagai) edo zerbitzua (terapia, arazketa) lortzea da. Hala ere, etekin ekonomikoa egotean beste helburu batzuk izateko arriskua dago
- Askotan erabiltzen dira mikroorganismoak 3 arrazoigatik
-->Eskala handian hazi eta manipulatu ahal
-->Ezagugarri metaboliko egokiak dituzte, eta substantzia erabilgarri asko sortu eta azkar
-->Ingenieritza genetikoko teknikak aplikatzeko errazagoak direlako