Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
EUSKAL LITERATURAREN MODERNIZAZIOA - Coggle Diagram
EUSKAL LITERATURAREN MODERNIZAZIOA
TESTUINGURUA:
Noiz
: Euskal literaturaren modernizazioa XX.mendearen bigarren erdian, bereziki 1960ko hamarkadatik aurrera.
Gai nagusiak:
: Subjetuaren barne-mundua, existentziaren zentzu, nortasunaren krisia eta konpromiso soziala ziren gai nagusi.
Forma:
Hizkera zuzena, esperimentazio narratiboa eta egitura tradizionalaren haustura.
Idazleak:
Gabriel Aresti:
Poesia sozial eta berritzailea
Txilardegi:
Eleberri existentzialistaren oinarriak ezarri.
Ramon Saizarbitoria:
Narratiba modernoa eta esperimentala finkatu.
Haien lanek, euskal literatura modernitate literariora eraman zuten.
EXISTENTZIALISMOA:
Zer da:
XX.mendeko pentsamendu eta literatura joera da.
Ezaugarriak:
1
.Gizakia eta haren existentzialismoa erdian
jartzen ditu.
2.
Gizakia ez da aurrez definitua jaio, bere erabakien bidez eraikitzen du bere burua.
3
.Gizakiak bere buruari egiten dizkion galdera sakonak aztertzen ditu.
Lana:
Txilardegiren egunkari ezkutua (1957) lehen obra existentzialista.
Eleberri ohikoak baztertu eta pertsonaia baten barne mundua, zalantzak eta bizitzaren zentzuari buruzko kezkak kontakizun erdian jarri.
Ordezkari nagusia
Lan nagusiak:
Leturiaren egunkari ezkutua, Peru Leartzako (1959) eta Elsa Scheelen(1969)
Ez dago neutraltasunik, euskaldun izatea, konpromisoa hartzea edo isilik geratzea hutuak dira.
Gaiak:
norbanakoaren askatasuna, hautua ardura eta bakardadea dira.
Pertsonaia baten barne mundua, zalantzak eta bizitzaren zentzuari buruzko galderak egin ziren.
Euskal eleberri modernoaren sortzailea eta 1957an leturiaren egunkari ezkutua idatzi zuen.
Obra literarioa:
Euskara batuaren aldeko lanetan lagundu eta 1964an, Baionan euskara batuaren oinarriak finkatzen lagundu zuen.
1957an, Euskaltzaindiko euskaltzain ugarzale izendatu zuten eta Euskaltzaindiaren Laguntzaileak taldeko idazkari.
Euskalduntasun hautu kontzientea izan zen.
Euskararen aldeko lanak:
1967an, ETA utzi eta irakasle bihurtu zen, hiru unibertsitatetan.
Zer egin zuen:
1952 an Ekin taldea sortu zuen, gero ETA bihurtu zela. Frankismoaren jazarpenarengaitik, erbesteratua izan zen Frantziara eta Belgikara.
Hizkuntza:
Ez zioten euskara irakatsi, Francoren diktaduran bizi izan zelako eta bere kabuz ikasi zuen euskara.
Jaiotze-data:
1929ko irailaren 27an, Donostin.
TXILARDEGI:
POESIA SOZIALA:
Gizarte injustiziak, zapalkuntzak eta desberdintasunak salatzeko sortua.
Poesia ez da edertasuna sortzeko, baizik eta kontzientzia pizteko eta gizartea eraldatzeko.
Kolektibo baten
ahotsa
du, ''gu'' erabiltzen du.
Hikuntza:
zuzena eta ulerterraza.
Gabriel Aresti da ordezkari nagusiena.
Ordezkari naguia
GABRIEL ARESTI:
Noiz:
Francoren testuinguruan jaio eta hazi.
Hinkuntza:
Euskara debekatuta zegoen eskolan, espazio publikotan. Ez zuen etxean ikasi euskara, bere kabuz ikasi zuen 12 urterekin.
Obra nagusiak:
Maldan behera, Harri eta Herri,Euskal Harria eta Harrizko Herri hau.
Bere testu asko musikatu egin zituzten eta esukal gizartearen imajinario kolektiboan txertatu dira.
Euskaltasuna
:
Euskaltzalea izan zen , euskararen aurrerabidea bere ikuspegi politiko eta sozialetik ulertzen zuen eta euskaldunen jarrera tradizional eta erreakzionaren aurka borrokatu zuen.Euskal munduak tradizionalismoa eta apaizkeria gainditu eta modernizazioari ekin behhar zion.
Poesia soziala
:
Poesia ez zen edertasuna sortzeko, baizik eta errealitate soziala salatzeko eta gizartea eraldatzeko tresna.
Funtsezkoa zen bere lana herriarentzat ulergarria izatea
KRITIKAK:
1.Abertzale eta euskaldun burgesen kontra.
2.Euskal zakurra edo euzko hienak hitzak erabiltzeagaitik
3.Bere euskaldutasuna dudan jarri zuen.
RAMON SAIZARBITORIA
:
Lanak:
Ehun metro eta Egunero hasten delako
Narratiba-teknika modernoaren bitartez, literatura tradizionaletik urrundu eta eleberri garaikidea sendotu.
Lantzen:
Norbanakoaren barne mundua, harreman pertsonalak eta gizarte garaikideko gatazkak.
Euskal eleberri modernoaren garapenean funtsezko eginkizuna.
Euskal narratzaile garrantzitsuenetako bat.
EMAKUMEEN PRESENTZIA EUSKAL LITERATUTAN:
Emakumeen presentzia oso urria izan da euskal literaturan.
Emakume egile
oso gutxi: Bizenta Mogel...
Emakume idazleek
sanarren izenean
edo
modu anonimoan
argitaratzen zituzten lanak.
LIteratura lanetako protagonistak
gizonak
izan dira beti: Existentzialismoan, Txilardegiren 'Elsa Scheelen' eta Saizarbitoriaren 'Egunero hasten delako'-n
lehen emakume protagonistak
agertu ziren: Elsa eta Gisele
MARIA ETXABE ALDAI:
Noiz:
1903an jaio zen Zarautzen eta 1993an hil zen Zarautzen 90 urterekin.
Zer izan zen:
Idazle politikari eta kultur egilea.
Bidea:
1929an Gipuzkoako aurrezki kutxaren ''Juventud'' aldizkariaren literatura saria irabazi zuenean Itziarko ama antzerki-lanarekin egin zen ezaguna.
Emakume Abertzale Batzako kide bihurtu zenez geroztik, hitzaldiak ematen zituen hainbat ekitalditan.
JULENE AZPEITIA:
Noiz:
1888ko urtarrilaren 8an jaio zen Zumaian eta 1980ko otsailaren 5 ean hil zen Bilbon.
Zer izan zen:
Euskal idazlea eta andereñoa izan zen. Lehen ikastolak sortzeko eta mugimenduan ibili zen eta bertako irakaslea izan zen. Ipuin-idazlea eta artikulugilea izan zen eta garaiko aldizkari askotan idazti zuen. (Argia,Ekin...)
Lanak:
Amandriaren altzoan, Umien Adiskidea eta Zuentzat.