Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
การใช้สารเสพติด (substance abuse) - Coggle Diagram
การใช้สารเสพติด (substance abuse)
ความหมาย
การใช้สารเสพติด (substance abuse) หมายถึง การมีแบบแผนการเกิดซ้ำในการดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้ยาที่นำไปสู่การพร่องของหน้าที่ในบุคคลตั้งแต่หนึ่งด้านขึ้นไป เช่น ครอบครัว อาชีพการทำงาน จิตใจ กฎหมาย สังคม และร่างกาย (Washington State Department of Health, 2012)
สารเสพติด ตามความหมายของพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ หมายถึง สารเคมีหรือยา หรือ วัตถุใดๆ หรือพืช ที่รับเข้าสู่ร่างกาย จะโดยการรับประทาน ฉีด สูบ หรือดม ติดต่อกันชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้วทำให้มีผลต่อร่างกายและจิตใจของผู้ที่ได้รับใน
สาเหตุ
การใช้สารเสพติดส่วนใหญ่มักไม่ใช่เกิดจากสาเหตุเดียว มักเป็นปัญหาที่สลับซับซ้อน ส่วนใหญ่มักพบในกลุ่มที่มีปัญหาด้านจิตสังคม เช่น ไม่สนใจใยดีและไม่มีความรับผิดชอบในชีวิตตนเอง มีภาวะซึมเศร้า มีความภาคภูมิใจในตนเองต่ำ ยากลำบากในการสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่นคู่ของตน และขาดระบบสนับสนุนทางสังคม มีการเจ็บป่วยทางร่างกาย จึงใช้สารเสพติดเพื่อลืมความเจ็บปวดในชีวิตจากความเครียด ความรู้สึกโดดเดี่ยว ซึ่งจะยิ่งทำให้ปรับตัวกับครอบครัว สังคม ความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นและ ชีวิตโดยทั่วไป เป็นปัญหามากขึ้น พบในกลุ่มที่มีการศึกษาน้อย ว่างงาน ยากจน และวัยรุ่น (O' Connor, 2016) ไม่มีความรู้เกี่ยวกับผลกระทบของยา และจะมีความเสี่ยงมากยิ่งขึ้นหากมีประวัติครอบครัวแตกแยก เจ็บป่วยทางจิต ถูกกระทำความรุนแรงด้านร่างกาย/ทางเพศ
วินิจฉัย
การซักประวัติ : พบว่าสตรีตั้งครรภ์ที่ใช้สารเสพติดมีอาการนอนไม่หลับ ไม่มีแรง เฉื่อยชา ง่วงซึม อ่อนล้า วิตกกังวลเพิ่มขึ้น ซึมเศร้า หรืออาจเคลิบเคลิ้มเป็นสุข ขาดความกระตือรือร้น เป็นลม หมดสติ คลื่นไส้ ปวดศีรษะ และคันตามร่างกาย
การตรวจร่างกาย : สัญญาณชีพเปลี่ยนแปลง มีไข้ เหงื่ออก การหายใจถูกกด หัวใจเต้นเร็วความดันโลหิตอาจสูงหรือต่ำ หัวใจเต้นผิดจังหวะ (cardiac arrthymia)ทารกในครรภ์ดิ้นมากหรือดิ้นน้อย หัวใจทารกในครรภ์เต้นช้ากว่าปกติ ตาแดงก่ำเพราะเส้นเลือดฝอยแตก เยื่อบุตาอักเสบ
การตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการ
(1)ระดับของแอลกอฮอร์ในกระแสเลือดเพื่อประเมินสถานการณ์และความรุนแรงของปัญหา
(2) ประวัติ/การคัดกรองการใช้สารเสพติด
(3)การเจาะเลือดตามกิจวัตรของแผนกฝากครรภ์และการตรวจเซลล์มะเร็งปากมดลูก เพื่อการค้นหาความผิดปกติ
(4)การตรวจ CBC น้ำตาลในกระแสเลือดและระดับแคลเซียม เพื่อประเมินภาวะสุขภาพโดยรวม การติดเชื้อและภาวะซีด
(5) ภาวะตับอักเสบบี, Group B Streptococcus, และการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ เพื่อประเมินเกี่ยวกับการติดเชื้อที่มักเกิดร่วมกับการใช้สารเสพติด และเพื่อพิจารณาว่าจำเป็นต้องให้การดูแลมากน้อยเพียงใด
(6)BUN, serum creatinine, total protein, albumin-to-globulin เพื่อประเมินการทำหน้าที่ของไต
(7) Totaliron-binding capacity เพื่อประเมินภาวะโภชนาการและการเกิดภาวะซีด
อาการและอาการแสดง
กลุ่มกระตุ้นประสาท (เช่น แอมเฟตามีน)
ใจสั่น ความดันสูง
นอนไม่หลับ
น้ำหนักลด
หงุดหงิด ก้าวร้าว
แอลกอฮอล์
กลิ่นแอลกอฮอล์ตับโต
ตัวเหลือง (ในรายเรื้อรัง)
ภาวะขาดสารอาหาร
บุหรี่
ไอเรื้อรัง
เหนื่อยง่าย
เสี่ยงภาวะหลอดเลือดผิดปกติ
พยาธิสรีรภาพ
ฝิ่นและอนุพันธ์ฝิ่น (มอร์ฟีน โคเคน เฮโรอีน เมทาโดน)
กดระบบประสาท ทำให้ทารกน้ำหนักน้อย เสี่ยงรกลอกตัวก่อนกำหนด ถุงน้ำคร่ำแตกก่อนกำหนด และทารกอาจมีอาการขาดยาหลังคลอด
กัญชา (Marijuana)
สัมพันธ์กับทารกน้ำหนักแรกเกิดน้อย และอาจมีผลต่อพัฒนาการด้านระบบประสาท
ยาบ้า/แอมเฟตามีน
ทำให้ทารกน้ำหนักน้อย เสี่ยงหัวใจพิการแต่กำเนิด เลือดออกในสมอง ศีรษะเล็ก และมีผลต่อพฤติกรรมและการเรียนรู้ระยะยาว
แอลกอฮอล์
ทำให้เกิด Fetal Alcohol Spectrum Disorder ส่งผลให้ทารกเจริญเติบโตช้า ใบหน้าผิดปกติ และสมองพัฒนาผิดปกติ
การสูบบุหรี่
ทำให้เลือดไปเลี้ยงรกน้อยลง ทารกขาดออกซิเจน น้ำหนักแรกเกิดน้อย และเพิ่มความเสี่ยงการเสียชีวิตทารก
แอมเฟตามีนและอนุพันธ์ (ยาไอซ์ ยาอี)
ทำให้ทารกน้ำหนักน้อย หัวใจพิการ เลือดออกในสมอง สมองถูกทำลาย ศีรษะเล็ก ส่งผลต่อสมาธิ ความจำ และพฤติกรรมระยะยาว รวมทั้งทารกอาจมีอาการขาดยาและเสี่ยงเสียชีวิตเฉียบพลัน
คาเฟอีน
ผ่านรกได้ แต่หากบริโภคไม่เกิน 200 มก./วัน ยังไม่พบหลักฐานชัดเจนว่าเพิ่มความเสี่ยงต่อแท้งหรือคลอดก่อนกำหนด อย่างไรก็ตามควรจำกัดปริมาณ
ภาวะแทรกซ้อน
ภาวะแทรกซ้อนต่อมารดา
ครรภ์เป็นพิษ / ความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์
แท้งบุตร และการตั้งครรภ์ไม่สมบูรณ์
รกลอกตัวก่อนกำหนด (Placental abruption) พบมากในผู้ใช้โคเคนและบุหรี่
ตกเลือดก่อนคลอดและหลังคลอด
การติดเชื้อ เช่น HIV, ตับอักเสบ B/C จากการใช้เข็มร่วมกันและจากการใช้เข็ฒจากสารเสพติดโคเคน
ภาวะแทรกซ้อนต่อทารก
ทารกเจริญเติบโตช้าในครรภ์ (IUGR)
น้ำหนักแรกเกิดน้อย (Low birth weight)
คลอดก่อนกำหนด
ทารกขาดออกซิเจนในครรภ์ จากการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงรกลดลง
ทารกเสียชีวิตในครรภ์
กลุ่มอาการถอนยาในทารกแรกเกิด (Neonatal Abstinence Syndrome: NAS) ร้องกวน สั่น ดูดนมไม่ดี ชัก
แผนการรักษา
การใช้ยาเพื่อรักษาการใช้สารเสพติด และลดอาการถอนยาในคนปกติทั่วไปนั้นจะเป็นข้อห้ามในการใช้กับสตรีตั้งครรภ์ เพราะเกิดผลที่ไม่พึงประสงค์ (teratogenic effects)
ประเมินอาการแสดงของภาวะแทรกซ้อนเกิดจากการใช้สารเสพติด
มีการวางแผนเกี่ยวกับแผนการรักษาและการให้คำปรึกษาในสตรีตั้งครรภ์ที่ใช้สารเสพติด
การดูแลควรคครอบคลุมไปถึงครอบครัวเพื่อให้การดูแลเอาใจใส่ ที่จะช่วยให้หลีกเลี่ยงการใช้สารเสพติดซ้ำอีก
การคัดกรองการใช้ยาและสารเสพติดทุกครั้งที่มาฝากครรภ์ ทั้งนี้ในแต่ละพื้นที่จะมีการระบาดสารเสพติดแตกต่างกัน ควรเน้นการคัดกรองเฉพาะเพิ่มขึ้น การซักถามควรเป็นไปด้วยใจเป็นกลาง ไม่มีอคติ
ประเมินความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับผลของบุหรี่ ยา และแอลกอฮอล์ และเพิ่มเติมความรู้ในส่วนที่ขาดเพื่อกระตุ้นให้สตรีตั้งครรภ์ลดความเสี่ยงจากการเสพยาเมื่อวางแผนมีบุตร
ถ้ามีการตั้งครรภ์หรือวางแผนจะตั้งครรภ์ ควรแนะนำให้หยุดการใช้ยาหรือสารเสพติดทุกชนิดเพราะจะทำให้ทำลายเนื้อสมอง การดูแลเพื่อช่วยให้สตรีตั้งครรภ์เลิกสารเสพติดนั้นเป็นสิ่งที่ซับซ้อน