Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ภาวะขาดออกซิเจนของทารกแรกเกิด (birth asphyxia) - Coggle Diagram
ภาวะขาดออกซิเจนของทารกแรกเกิด (birth asphyxia)
ข้อมูลสนับสนุน
1. ค่า Apgar score นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน
2. ทารกต้องได้รับการช่วยเหลือทันทีหลังคลอด ได้แก่ suction ทางเดินหายใจ กระตุ้นด้วย tactile stimulation และให้ออกซิเจน
3. ระหว่างคลอดเกิดภาวะไหล่ติด โดยหลังศีรษะคลอดแล้วศีรษะหดกลับเข้าไปบริเวณฝีเย็บ และต้องใช้วิธี McRoberts maneuver ร่วมกับ suprapubic maneuver ช่วยทำคลอด
4. หลังคลอดทารกมีอัตราการหายใจ 66 ครั้งต่อนาที
5. ทารกถูกส่งไปเฝ้าระวังต่อที่ NICU
ความหมาย
Birth Asphyxia หมายถึง ภาวะที่ทารกแรกเกิดได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอในช่วงก่อนคลอด ระหว่างคลอด หรือทันทีหลังคลอด ส่งผลให้เกิดภาวะกดการหายใจและการปรับตัวของระบบไหลเวียนเลือดหลังคลอดไม่สมบูรณ์ โดยมักประเมินจากค่า Apgar score และความจำเป็นในการช่วยฟื้นคืนชีพ
ในกรณีศึกษานี้ ทารกมี Apgar score นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน และต้องได้รับการ suction กระตุ้น และให้ออกซิเจน แสดงถึงการปรับตัวด้านการหายใจที่บกพร่อง
ชนิด
ในกรณีศึกษานี้จัดอยู่ในระดับ Mild to Moderate Birth Asphyxia เนื่องจาก Apgar นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน และดีขึ้นเป็น 8 คะแนนในนาทีที่ 3 และ 10 คะแนนในนาทีที่ 5
สาเหตุ
สาเหตุสำคัญเกิดในระยะคลอด โดยมีภาวะไหล่ติด (Shoulder dystocia) หลังศีรษะคลอดแล้วศีรษะหดกลับเข้าไปและไหล่ไม่สามารถคลอดได้ ทำให้ระยะเวลาคลอดยืดออก ส่งผลให้ทารกเสี่ยงต่อการขาดออกซิเจนเฉียบพลัน
นอกจากนี้มารดามีภาวะ Severe Preeclampsia ซึ่งทำให้การไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงรกลดลง ส่งผลให้ทารกมีความเสี่ยงต่อภาวะพร่องออกซิเจนอยู่ก่อนแล้ว เมื่อเกิดภาวะคลอดติดไหล่จึงเพิ่มโอกาสเกิดภาวะขาดออกซิเจนมากขึ้น
แผนการรักษาที่ทารกได้รับ
1. ทำการดูดสารคัดหลั่งออกจากทางเดินหายใจ (suction) ทันทีหลังคลอด
2. กระตุ้นทารกด้วย tactile stimulation เพื่อกระตุ้นการหายใจ
3. ให้ออกซิเจน (Oxygen สูดดมทางอากาศห้อง)
4. ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย (keep warm) เพื่อป้องกันภาวะตัวเย็น
5. ประเมิน Apgar score ที่ 1 นาที 3 นาที และ 5 นาที เพื่อติดตามการตอบสนองต่อการช่วยเหลือ
6. ประเมินสัญญาณชีพ ได้แก่ RR, HR และ Oxygen saturation
7. ส่งทารกไปเฝ้าระวังอาการต่อที่ NICU
ภาวะแทรกซ้อน
ด้านทารก
1. ภาวะหายใจลำบากหลังคลอด
2. ภาวะกรดในเลือดจากการขาดออกซิเจน
3. เสี่ยงต่อภาวะสมองขาดออกซิเจน
4. เสี่ยงต่อการบาดเจ็บจากภาวะไหล่ติด เช่น เส้นประสาทแขนบาดเจ็บหรือกระดูกไหปลาร้าหัก
5. เสี่ยงต่อปัญหาการควบคุมอุณหภูมิและระดับน้ำตาลในเลือด
6. จำเป็นต้องเฝ้าระวังใน NICU เพื่อประเมินการทำงานของระบบหายใจและระบบประสาทอย่างใกล้ชิด
ด้านมารดา
1. เสี่ยงต่อการฉีกขาดของช่องทางคลอดจากการช่วยคลอดในภาวะไหล่ติดและการตัดฝีเย็บ
2. เสี่ยงต่อการตกเลือดหลังคลอดจากการคลอดยืดเยื้อและการทำหัตถการช่วยคลอด
3. เสี่ยงต่อการติดเชื้อหลังคลอดจากการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อช่องทางคลอด
4. เกิดความเครียดและวิตกกังวลจากการคลอดฉุกเฉินและภาวะผิดปกติของทารก
พยาธิ
พยาธิสภาพของ Birth Asphyxia ในกรณีศึกษานี้เกิดขึ้นจากภาวะไหล่ติดในระยะคลอด ซึ่งหลังจากศีรษะทารกคลอดแล้วไหล่ไม่สามารถคลอดได้ทำให้ระยะเวลาคลอดยืดออก ส่งผลให้การไหลเวียนเลือดระหว่างรกกับทารกลดลงและอาจเกิดการกดสายสะดือร่วมด้วย ดังนั้นปริมาณออกซิเจนที่ส่งไปยังทารกจึงลดลงอย่างเฉียบพลัน เมื่อทารกเกิดภาวะขาดออกซิเจนจะมีการคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดและเกิดภาวะกรดจากการหายใจ ต่อมาร่างกายจะเปลี่ยนกระบวนการสร้างพลังงานจากแบบใช้ออกซิเจนไปเป็นแบบไม่ใช้ออกซิเจน ส่งผลให้เกิดการสะสมของกรดแลคติกและเกิดภาวะ metabolic acidosis ภาวะ hypoxia ร่วมกับ acidosis นี้จะกดการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง โดยเฉพาะศูนย์ควบคุมการหายใจ ทำให้ทารกหายใจอ่อนหรือไม่สม่ำเสมอ กล้ามเนื้ออ่อนแรง และตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นลดลง นอกจากนี้ร่างกายทารกยังพยายามชดเชยโดยเพิ่มอัตราการหายใจเพื่อขับคาร์บอนไดออกไซด์ออก ส่งผลให้พบอัตราการหายใจ 66 ครั้งต่อนาที หลังคลอดจึงปรากฏค่า Apgar score นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน และจำเป็นต้องได้รับการ suction กระตุ้น และให้ออกซิเจนทันที
อาการและอาการแสดง
1. มีภาวะกดการทำงานของร่างกายหลังคลอด โดย Apgar score นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน
2. มีความผิดปกติของระบบหายใจ ได้แก่ Respiratory effort ได้ 1 คะแนน หายใจอ่อนหรือไม่สม่ำเสมอ และมีอัตราการหายใจ 66 ครั้งต่อนาที
3. มีการไหลเวียนเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงไม่เพียงพอ เห็นได้จาก Color ได้ 1 คะแนน มีเขียวปลายมือปลายเท้า
4. มีการตอบสนองและการทำงานของระบบประสาทลดลง ได้แก่ Muscle tone ได้ 1 คะแนน กล้ามเนื้ออ่อนแรง และ Reflex irritability ได้ 1 คะแนน ตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นลดลง
5. ไม่สามารถปรับตัวได้เองทันทีหลังคลอด ต้องได้รับการ suction กระตุ้นด้วย tactile stimulation และให้ออกซิเจน
6. ต้องส่งเฝ้าระวังอาการต่อที่ NICU
การวินิจฉัย
1. ทารกมีค่า Apgar score นาทีที่ 1 เท่ากับ 6 คะแนน ซึ่งต่ำกว่า 7 คะแนน แสดงถึงภาวะกดการหายใจระดับปานกลาง
2. ทารกต้องได้รับการช่วยเหลือทันทีหลังคลอด ได้แก่ suction ทางเดินหายใจ กระตุ้นด้วย tactile stimulation และให้ออกซิเจน
3. มีอัตราการหายใจ 66 ครั้งต่อนาที ซึ่งสูงกว่าปกติ แสดงถึงการปรับตัวของระบบหายใจที่ผิดปกติ
4. มีประวัติการคลอดติดไหล่ (shoulder dystocia) ทำให้ระยะคลอดยืดออกและเสี่ยงต่อการขาดออกซิเจนระหว่างคลอด