Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

สิ่งมีชีวิต - Coggle Diagram

- - - - o กำรย่อยเชิงกล (Mechanical digestion) บด เคี้ยว คลุกเคล้าทำให้อาหารชิ้นเล็กลง
      - o กำรย่อยทำงเคมี (Chemical digestion) เอนไซม์ย่อยสารอาหารเป็นหน่วยย่อย
      - o กำรดูดซึม (Absorption) ลำเลียงสารอาหารเข้าสู่เลือด/น้ำเหลือง
      - o กำรขับถ่าย (Egestion) กาจัดกากอาหารออกจากร่างกาย
    - - ปาก>แป้ง (amylase)
      - กระเพาะ>โปรตีน (pepsin + HCl)
      - ลำไส้เล็ก> ย่อยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน+ ดูดซึมมากที่สุด
      - ลำไส้ใหญ่> ดูดน้ำ/เกลือแร่ + สร้ำงอุจจำระ
    - - • กินอาหารครบ 5 หมู่ เพิ่มผักผลไม้
      - (ไฟเบอร์ช่วยขับถ่าย)
      - • ดื่มน้ำให้พอดี
      - • ล้างมือก่อนกิน เลือกอาหารสะอาด
      - • เคี้ยวให้ละเอียด กินเป็นเวลา
      - • ออกกาลังกายสม่ำเสมอ
    - - • ท้องเสีย/อาหารเป็นพิษ (กินอาหารไม่สะอาด)
      - • ท้องผูก (ขาดน้ำ/ไฟเบอร์ นั่งนานไม่ค่อยขยับ)
      - • กระเพาะอักเสบ/ปวดท้อง (กินไม่เป็นเวลา เครียด กินอาหารรสจัด)
      - • พยาธิ (ไม่ล้างมือ/อาหารสุก ๆ ดิบ ๆ)
  - - - การตกไข่
        
        กลางรอบเดือน
        
        ไข่อยู่ได้ประมาณ 24 ชั่วโมง
      - การปฏิสนธิ
        
        ขั้นตอน
        
        นิวเคลียสรวมกัน →ไซโกต
        
        จกนั้นเกิดการแบ่งเซลล์ →มุ่งสู่มดลูก
        
        อสุจิเข้าถึงไข่ →เอนไซม์ช่วยผ่านชั้นหุ้ม
        
        ที่ท่อนำไข่
      - การสร้างไข่
        
        เริ่มตั้งแต่ในครรภ์
        
        ได้ไข่ 1 เซลล์
      - อวัยวะสืบพันธุ์เพศหญิง
        
        มดลูก = เลี้ยงตัวอ่อน
        
        ช่องคลอด
        รับอสุจิ ทางออกประจำเดือน
        
        ท่อนำไข่ = ปฏิสนธิ
        
        รังไข่ = ไข่ + ฮอร์โมน
        
        ปากมดลูก
        เชื่อมมดลูกกับช่องคลอด
    - - อวัยวะสืบพันธุ์เพศชาย
        
        Epididymis = เก็บอสุจิ
        
        Vas deferens = ลำเลียง
        
        อัณฑะ = สร้างอสุจิ + testosterone
        
        ต่อมน้ำเลี้ยงอสุจิ
      - การสร้างอสุจิ
        
        โครงสร้าง = หัว กลาง หาง
        
        ไมโอซิส → อสุจิ n
    - - สร้างเซลล์สืบพันธ์ุ
      - ปฏิสนธิและพัฒนาตัวอ่อน
  - - - • โกลเมอรูลัส
      - • แคปซูลโบว์แมน
      - • ท่อหน่วยไต
    - - • สมองส่วนไฮโปทาลามัสควบคุม
      - • เหงื่อช่วยระบายความร้อน
      - • เส้นเลือดขยาย/หดตัว
    - - • ไต 2 ข้าง
      - • ท่อไต
      - • กระเพาะปัสสาวะ
      - • ท่อปัสสาวะ
    - - • กรองของเสีย
      - • ควบคุมปริมาณน้ำ
      - • ควบคุมเกลือแร่
      - • รักษาความเป็นกรด–ด่าง
      - • ช่วยควบคุมความดันโลหิต
    - - การกรอง (Filtration)
      - การดูดกลับ (Reabsorption)
      - การหลั่ง (Secretion)
      - ผลลัพธ์ → ปัสสาวะ (น้ำ + ของเสีย + เกลือแร่ส่วนเกิน)
    - - • ขาดน้ำ → ดูดน้ำกลับมาก → ปัสสาวะน้อย/สีเข้ม
      - • น้ำเกิน → ดูดกลับน้อย → ปัสสาวะมาก/สีจาง
    - - ความสำคัญของดุลยภาพ
      - ร่างกายต้องรักษาให้ใกล้ค่าปกติ เช่น
        
        • ปริมาณน้ำ
        
        • ความเข้มข้นเกลือแร่ (Na⁺)
        
        • ของเสีย (ยูเรีย)
        
        • อุณหภูมิ
        
        ถ้าเสียสมดุล → เวียนหัว เป็นลม อันตรายถึงชีวิต
  - - - กล้ามเนื้อเพิ่ม
      - หนวดเครา
      - เสียงทุ้ม
      - ฝันเปียก
    - - สิว กลิ่นตัว
      - ขนรักแร้
      - โตเร็ว
      - อารมณ์แปรปรวน
    - - เต้านมโต
      - สะโพกผาย
      - มีประจำเดือน
      - ตกไข่
    - - ต่อมใต้สมองควบคุม
      - อัณฑะ/รังไข่สร้างฮอร์โมน
    - - สิวไม่ได้เกิดจากสกปรกอย่างเดียว
      - โตช้าไม่ใช่ผิดปกติ
    - - นอนให้เพียงพอ
      - กินอาหารครบ 5 หมู่
      - รักษาความสะอาด
    - - ชาย = Testosterone
      - หญิง = Estrogen + Progesterone
  - - - ไต → ท่อไต → กระเพาะปัสสาวะ → ท่อปัสสาวะ
      - การเกิดปัสสาวะ
        กรอง → ดูดกลับ → ขับออก
    - - เหงื่อ = น้ำ + เกลือ
        ระบายความร้อน ควบคุมอุณหภูมิ
      - ตับ
        เปลี่ยนของเสียเป็นยูเรีย
      - ปอด
        ขับ CO₂และไอน้ำ
    - - ตับ
        
        สร้างยูเรียจากของเสียโปรตีน
        
        กำจัดและเปลี่ยนสารพิษ
      - ไต
        
        ควบคุมน้ำ
        
        ควบคุมเกลือแร่
        
        กรองเลือด
        
        ขับยูเรีย(ปัสสาวะ)
      - ผิวหนัง
        ขับเหงื่อ(น้ำและเกลือแร่)
      - ปอด
        ขับCO₂ และไอน้ำ
    - - ดื่มน้ำมาก
      - ไม่กลั้นปัสสาวะ
      - ลดเค็ม
    - - กำจัดของเสียจากเซลล์
      - รักษาสมดุลน้ำเกลือ + กรดด่าง
    - - ไตวาย
      - นิ่วในไต
      - กระเพาะปัสสาวะอักเสบ
  - - - ระบบประสาทส่วนกลาง (CNS)
        
        • สมอง → ศูนย์ควบคุมหลัก
        
        • ไขสันหลัง → ทางผ่านสัญญาณ + รีเฟล็กซ์
      - ระบบประสาทส่วนปลาย (PNS)
        
        • เส้นประสาทรับความรู้สึก (Sensory nerve)
        
        • เส้นประสาทสั่งการ (Motor nerve)
    - - • สมองใหญ่ (Cerebrum) → ความคิด ความจำ การเคลื่อนไหวโดยสมัครใจ
      - • สมองน้อย (Cerebellum) → การทรงตัว
      - • ก้านสมอง (Brainstem) → หายใจ เต้นหัวใจ
    - - • การตอบสนองอัตโนมัติ
      - • ตัวอย่าง: ดึงมือเมื่อโดนของร้อน
      - • วงจร: ตัวรับ → ไขสันหลัง → ตัวสั่งการ → ตอบสนอง
    - - รับรู้สิ่งเร้า (แสง เสียง กลิ่น สัมผัส รส)
      - คิด วิเคราะห์ ตัดสินใจ
      - ควบคุมและประสานงานการทำงานของร่างกาย
      - สั่งก่รกล้ามเนื้อและอวัยวะ
    - - • นอนหลับเพียงพอ
      - • ลดความเครียด
      - • ป้องกันการกระแทกศีรษะ
      - • กินอาหารมีประโยชน์
    - - สมอง (Brain)
      - ไขสันหลัง (Spinal cord)
      - เส้นประสาท (Nerves)
  - - - • เบาหวานชนิดที่ 1
      - • SLE
      - • ข้ออักเสบรูมาตอยด์
      - • เกิดจากภูมิแยกไม่ออกระหว่างสิ่งแปลกปลอมกับเซลล์ตนเอง
    - - • ติดเชื้อง่าย
      - • หายช้า
      - • ตัวอย่าง: HIV/AIDS
      - • สาเหตุ: กำเนิด / ได้รับภายหลัง (ยากดภูมิ ขาดสารอาหาร)
    - - • ภูมิแพ้จมูก
      - • หอบหืด
      - • ผื่นภูมิแพ้
      - • ลมพิษ
      - • แพ้รุนแรง (Anaphylaxis)
    - - • นอนหลับเพียงพอ
      - • กินอาหารครบ 5 หมู่
      - • ออกกำลังกาย
      - • ล้างมือ
      - • ฉีดวัคซีน
  - - - ขนของเสียไปกำจัด
      - ควบคุมอุณหภูมิ + สมดุลน้ำเกลือ
      - ลำเลียงสารอาหาร
      - ภูมิคุ้มกัน + ห้ามเลือด
      - ลำเลียงแก๊ส O₂ / CO₂
    - - 2.เลือด
        
        เกล็ดเลือด
        
        เม็ดเลือดแดง
        
        พลาสมา
        
        เม็ดเลือดขาว
      - 3.หลอดเลือด
        
        แดง = ออกจากหัวใจ
        
        ฝอย = แลกเปลี่ยนสาร
        
        ดำ = กลับหัวใจ
      - 1.หัวใจ
        
        มี 4 ห้อง
        
        ห้องบขวา/ซ้าย เอเทรียม
        
        ห้องล่างขวา/ซ้าน เวนตริเคิล
        
        มีลิ้นหัวใจป้องกันการไหลย้อน
        
        ลิ้นระหว่างห้อง
        Tricuspid (RA → RV)
        Bicuspid/Mitral (LA → LV)
        
        ลิ้นออกจากหัวใจ
        Pulmonary valve (RV →หลอดเลือดแดงปอด)
        Aortic valve (LV →เอออร์ตา)
        
        การไหลเวียนเลือด
        
        เลือดดำ (มี CO₂ มาก)→ หัวใจขวา → ปอด
        
        เลือดแดง( มี O₂ มาก) → หัวใจซ้าย → ร่างกาย
        
        หัวใจซ้ายสูบฉีดเลือดแดง
        ไปทั่วร่างกาย
    - - นอนและดื่มน้ำให้เพียงพอ
      - ไม่สูบบุหรี่
      - กินอาหารครบ 5 หมู่ ลดมัน หวาน เค็ม
      - จัดการความเครีนด
      - ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
    - - ความดันสูง
      - หลอดเลือดอุดตัน
      - โลหิตจาง
      - โรคหัวใจ
  - - - • จมูก/โพรงจมูก
      - • คอหอย (Pharynx)
      - • กล่องเสียง (Larynx)
      - • หลอดลม (Trachea)
      - • หลอดลมซ้าย–ขวา (Bronchi)
      - • หลอดลมฝอย (Bronchioles)
      - • ปอด (Lungs) และ ถุงลม (Alveoli)
      - • กะบังลม (Diaphragm)
    - - ➢ เลือด (เม็ดเลือดแดง) รับ O₂ จากปอดไปส่งให้เซลล์
      - ➢ เซลล์ใช้ O₂ สร้างพลังงาน และปล่อย CO₂
      - ➢ เลือดพา CO₂ กลับมาที่ปอดเพื่อหายใจออก
    - - กระบังลมหดตัวและต่ำลงซี่โครงยกขึ้นช่องอกขยายความดันในปอดลดลงอากาศไหลเข้าปอด
    - - กระบังลมคลายตัวและสูงขึ้นซี่โครงลดลงช่องอกแคบลงความดันในปอดเพิ่มขึ้นอากาศไหลออกจากปอด
    - - ที่ถุงลม
        
        O₂ แพร่จำก ถุงลม → เลือด
        CO₂ แพร่จำก เลือด → ถุงลม
      - ที่เนื้อเยื่อ
        
        O₂ จำก เลือด → เซลล์
        CO₂ จำก เซลล์ → เลือด
  - - - • ไวรัส
      - • แบคทีเรีย
      - • เชื้อรา
      - • โปรโตซัว / พยาธิ
    - - • ผิวหนัง
      - • เมือกในทางเดินหายใจ
      - • น้ำลาย / น้ำตา
      - • กรดในกระเพาะอาหาร
    - - • ป้องกัน (Prevent)
      - • ตรวจจับ (Detect)
      - • ทำลาย (Destroy)
      - • จดจำเชื้อ (Memory)
    - - • กระตุ้นภูมิแบบจำเพาะ
      - • ลดความรุนแรงของโรค
      - • สร้างภูมิคุ้มกันหมู่
    - - ระบบที่ป้องกันและกำจัดเชื้อโรค/สิ่งแปลกปลอม
    - - 1) แบบไม่จำเพาะ (Innate)
        
        • ตอบสนองเร็ว
        
        • การอักเสบ
        
        • เม็ดเลือดขาวกินเชื้อ
      - 2) แบบจำเพาะ (Adaptive)
        
        • จำเพาะต่อเชื้อ
        
        • มีความจำ
        
        • B cell → สร้างแอนติบอดี
        
        • T cell → ทำลายเซลล์ติดเชื้อ
- - - - ไข่/ตัวอ่อน > วัยอ่อน > ตัวเต็มวัย >สืบพันธุ์ > กลับไป ไข่/ตัวอ่อน
    - - แบบเปลี่ยนแปลงรูปร่าง
        
        แบบสมบูรณ์
        
        แบบไม่สมบูรณ์
      - แบบไม่เปลี่ยนแปลงรูปร่างมาก
    - - • อาหาร
        
        • อุณหภูมิและฤดูกาล
        
        • แหล่งที่อยู่อาศัย (น ้า/บก)
        
        • ผู้ล่าและโรค
        
        • การกระทำของมนุษย์ (มลพิษ ท าลายถิ่นอาศัย)
  - - - ปฏิสนธิภายนอก
        
        เกิดนอกตัวแม่ ส่วนมากเกิดในน้ำ
        
        ตัวเมียปล่อยไข่ ตัวผู้ปล่อยอสุจิในเวลาใกล้กัน
        
        ปลา กบ
      - ออกไข่ (Oviparous)  นก ไก่ เต่า ผีเสื้อ
      - ออกลูกเป็นตัว (Viviparous)  คน สุนัข แมว วัว
      - ออกไข่เป็นตัว/ไข่ฟักในตัวแม่ (Ovoviviparous)
      - ปฏิสนธิภายใน
        
        อสุจิเข้าไปผสมกับไข่ในตัวเมีย
        
        สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน แมลง
    - - ⚫ แตกหน่อ (Budding) ไฮดรา ปะการังบางชนิด
      - ⚫ แบ่งตัว (Fission) สัตว์เซลล์เดียวบางชนิด (เช่น อะมีบา)
      - ⚫ งอกใหม่/ขำดแล้วงอก (Regeneration) ดาวทะเลบางชนิด
      - ⚫ พำร์ทีโนเจเนซิส (Parthenogenesis) ผึ้ง มด บางชนิด
    - - อาหารและพลังงาน
        ฤดูกาล อุณหภูมิ ปริมาณน้ำ
        ที่อยู่อาศัยและความปลอดภัยจากศัตรู
        จำนวนคู่ผสมพันธุ์ในพื้นที่