Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก - Coggle Diagram
ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก
ความหมาย
ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในสตรีตั้งครรภ์
สตรีตั้งครรภ์มีอาการ คลื่นไส้ อาเจียนมาก ทำให้รับประทานอาหารได้น้อย รับประทานได้เพียงข้าวต้มขาวใส่เกลือ ส่งผลให้ได้รับธาตุเหล็กไม่เพียงพอ ร่วมกับมี น้ำหนักลดจาก 46 เหลือ 44 กิโลกรัม
มีประวัติแท้งบุตร 3 ครั้ง และตั้งครรภ์รวม 5 ครั้ง ทำให้ร่างกายสูญเสียธาตุเหล็กสะสมอย่างต่อเนื่อง และไม่มีระยะเวลาฟื้นฟูธาตุเหล็กเพียงพอ นอกจากนี้เคยผ่าตัดเนื้องอกรังไข่ซ้าย และปฏิเสธการรับเลือด
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
พยาธิสภาพ
สตรีตั้งครรภ์มีการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาของระบบไหลเวียนโลหิต จะมีการสร้างปริมาณของ น้ำเลือดในร่างกายเพิ่มขึ้นเพื่อใช้ในการขนส่งอาหารไปเลี้ยงทารกและรก แต่ปริมาณของเม็ดเลือดแดงจะมีการเพิ่มปริมาณไม่มากเท่ากับปริมาณของน้ำเลือด จึงทำให้สตรีตั้งครรภ์เกิดภาวะโลหิตจางได้ ธาตุเหล็กเป็นส่วนประกอบหนึ่งของเม็ดเลือดแดง โดยปกติธาตุเหล็กอยู่ในร่างกายได้ 3 รูปแบบ คือ จับกับ Transferrin (Transport form), Ferritin (Storage form) และฮึม (Heme) เหล็กที่จะนำไปสร้างชีโมโกลบินจะรวมอยู่กับ Transferrin ถ้าจำนวนโมเลกุลของ Transferin มีปริมาณต่ำกว่าร้อยละ 15 การสร้างเม็ดเลือดแดงในไขกระดูกจะลดลง เม็ดเลือดแดงที่ถูกสร้างขึ้นมาจะมีขนาดเล็ก และมีสีจางลง จึงทำให้เกิดโรคโลหิตจาง
รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอ มังสวิรัติ ไม่รับประทานเนื้อสัตว์/เลือด/ตับ/หรือรับประทานผักที่มีสารต่อต้านการดูดซึมของธาตุเหล็กเป็นปริมาณมาก เช่น นมถั่วเหลือง ชา กาแฟ เป็นต้น
2.การดูดซึมธาตุเหล็กผิดปกติ อาจเกิดจากการมีกรดในกระเพาะอาหารลดลง เช่น รับประทานยาลดกรดในกระเพาะอาหารนานๆ หรือผู้ที่ได้รับการผ่าตัดเอาลำไส้เล็กส่วนต้นออก
การสูญเสียธาตุเหล็กมากกว่าปกติ มักเกิดจากการเสียเลือดเรื้อรัง ได้แก่ เลือดประจำเดือนมากและนานกว่าปกติในหญิงวัยเจริญพันธุ์ เลือดออกในทางเดินอาหาร (แผลในกระเพาะอาหาร ริดสีดวงทวาร มะเร็งลำไส้ พยาธิปากขอ)
แผนการพยาบาล
ข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล ที่ 1
มีภาวะโลหิตจางเนื่องจากการขาดธาตุเหล็ก
และการเป็นพาหะธาลัสซีเมีย
ข้อมูลสับสนุน
มีชาตามปลายมือปลายเท้าเล็กน้อย
Hb 10.14 g/dL, Hct 30.1%, MCV 76 fL, Serum feritin 12 ug/L, DCIP positive
ทั้งมารดาและบิดา
ริมฝีปากซีดเล็กน้อย อ่อนเพลีย
การวิเคราะห์ข้อมูล
สตรีตั้งครรภ์รายนี้มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กร่วมกับการเป็นพาหะธาลัสซีเมีย โดยปกติการตั้งครรภ์ทำให้เกิดภาวะเลือดจางตามสรีรวิทยาอยู่แล้ว เนื่องจากปริมาณพลาสมาเพิ่มมากกว่าเม็ดเลือดแดง เมื่อมารดามีอาการแพ้ท้องรุนแรง รับประทานอาหารได้น้อย จึงเกิดการขาดธาตุเหล็ก ส่งผลให้การสร้างฮีโมโกลบินลดลง
วัตถุประสงค์
เพื่อป้องกันผลกระทบจากภาวะโลหิตจางต่อทารกในครรภ์ เช่น การเจริญเติบโตช้าในครรภ์ และทารกน้ำหนักแรกเกิดน้อย
เกณฑ์การประเมิน
มารดามีระดับฮีโมโกลบินอยู่ในเกณฑ์ปกติ
ไม่มีอาการแสดงของภาวะโลหิตจางรุนแรง
ทารกได้รับออกซิเจนและสารอาหารอย่างเพียงพอ
กิจกรรมการพยาบาล
ประเมินอาการแสดงของภาวะโลหิตจาง เช่น อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย หน้ามืด ใจสั่น
เพื่อประเมินความรุนแรงของภาวะโลหิตจางและผลกระทบต่อสตรีตั้งครรภ์
วัดสัญญาณชีพ ประเมินสภาพทารกในครรภ์และบันทึก FHS
เพื่อเฝ้าระวังอาการผิดปกติที่อาจส่งผลต่อทารกในครรภ์
ดูแลให้ได้รับยาบำรุงเลือดตามแผนการรักษา และแนะนำการรับประทานยาอย่างถูกต้อง
เพื่อเพิ่มระดับฮีโมโกลบินและป้องกันภาวะโลหิตจางรุนแรง
ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการรับประทานอาหารที่มี
ธาตุเหล็กสูง เช่น ตับ ไข่แดง เนื้อแดง ผักใบเขียว
เพื่อเพิ่มการได้รับธาตุเหล็กจากอาหารตามธรรมชาติ
ส่งเสริมให้สตรีตั้งครรภ์พักผ่อนอย่างเพียงพอ และหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้พลังงานมาก
เพื่อลดการใช้ออกซิเจนของร่างกายและลดอาการอ่อนเพลีย
ติดตามการเจริญเติบโตของทารกในครรภ์จากผลอัลตราชาวด์
เพื่อเฝ้าระวังภาวะทารกเจริญเติบโตช้าในครรภ์จากการขาดออกซิเจน
ผลกระทบ
ภาวะแทรกซ้อนต่อมารดา
เหนื่อยง่าย ใจสั่น สมรรถภาพร่างกายลดลง
เสี่ยงหัวใจทำงานหนัก
เสี่ยงคิดเชื้อง่าย
เสี่ยงตกเลือดหลังคลอดและพื้นตัวข้า
ภาวะแทรกซ้อนต่อทารก
ทารกน้ำหนักน้อย
คลอดก่อนกำหนด
พัฒนาการลำข้าในระยะยาว
อาการและอาการแสดง
ริมฝีปากซีดเล็กน้อย อ่อนเพลีย
มีชาตามปลายมือปลายเท้าเล็กน้อย
การประเมินและการวินิจฉัย
Hct. 30.1 %
Hb 10.14 gm/dl
Serum ferritin 12 ug/L,
DCIP: Positive (ทั้งมารดาและสามี)
Hemoglobin (Hb) = 10.14 g/dL
Hematocrit (Hct) = 30.1%
MCV = 76 fL
Serum ferritin = 12 ug/L