Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Халық ауыз әдебиеті - Coggle Diagram
Халық ауыз әдебиеті
Зерттелуі
-
Бұл кезеңде қазақ ауыз әдебиетінің үлгілерін негізінен Ресей зерттеушілері мен саяхатшылары жинақтады.
• П.И. Рычков, П.С. Паллас: Қазақтардың салт-дәстүрі мен аңыздары туралы алғашқы мәліметтер жазды.
• В.В. Радлов: "Түркі тайпалары халық әдебиетінің үлгілері" атты көп томдық еңбегінде қазақ фольклорына үлкен орын берді.
Радлов
-
-
• Басты еңбегі: «Түркі тайпалары халық әдебиетінің үлгілері» (Образцы народной литературы тюркских племен). Бұл еңбектің 3-томы (1870 ж.) толығымен қазақ фольклорына арналған.
-
-
-
• "Манас" жырын алғаш рет қағазға түсіріп, оны "Дала Илиадасы" деп атады.
• "Көроғлы", "Едіге" жырларын зерттеді.
-
-
-
• Әлихан Бөкейханов: "Ер Тарғын", "Қозы Көрпеш - Баян Сұлу" жырларын бастырып шығарды.
• Ахмет Байтұрсынұлы: "Әдебиет танытқыш" еңбегінде фольклор жанрларын (ертегі, жыр, мақал) алғаш рет ғылыми жүйеге келтіріп, классификация жасады. Ол ауыз әдебиетін "ел аузындағы асыл сөз" деп бағалады.
-
-
• "Бабалар сөзі" 100 томдығы: Тәуелсіздік жылдарындағы ең ірі ғылыми жоба. Мұнда қазақ ауыз әдебиетінің барлық жанрлары (ертегі, эпос, аңыз, мақал) түгел жинақталды.
• М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты: Бұл мекеме — фольклорды жүйелі зерттеудің басты орталығы.
-
-
-
• Тіл байлығы: Ана тіліміздің ең таза, көркем және бай қоры.
• Өнер бастауы: Қазіргі әдебиет пен мәдениеттің (кино, театр, музыка) іргетасы.
-
- Тәрбиелеу: Баланы еңбекқорлыққа, батырлыққа және әдептілікке баулу.
- Таныту: Қоршаған орта, салт-дәстүр және ел тарихы туралы білім беру.
- Біріктіру: Халықтың басын қосып, ұлттық рух пен отансүйгіштікті ояту.
- Сақтау: Ғасырлар бойы жиналған даналықты ұрпақтан-ұрпаққа жоғалтпай жеткізу.
- Эстетика: Сұлулықты сезінуге және сөз өнерін қадірлеуге үйрету.
басты ерекшеліктері
-
Фольклордың ең басты ерекшелігі — оның авторы жеке адам емес, бүкіл халық.
• Шығарманы алғаш біреу бастаса да, уақыт өте келе оған басқа адамдар жаңа тармақтар мен эпизодтар қосып отырған.
• Сондықтан фольклор — халықтың ортақ мұрасы, ұжымдық ой-пікірінің жеміс
ауызша таралуы
Ерте заманда жазу-сызу дамымаған кезде, шығармалар жадында сақталып, ауыздан-ауызға, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен.
• Жыршылар, ақындар мен ертегішілер бұл туындыларды жаттап алып, келесі буынға айтып беріп отырған.
• Бұл процесс "тірі дәстүр" деп аталады, өйткені шығарма тек айтылған сәтте ғана өмір сүреді.
-
Дәстүрлі және Қалыпты
Фольклорлық шығармаларда бұрыннан қалыптасқан белгілі бір тұрақты тіркестер мен сюжеттік қалыптар болады.
• Мысалы, ертегілер көбіне "Баяғыда бір бай болыпты..." деп басталады.
• Батырларды суреттегенде "арыстандай ақырған", "тұлпары желмен жарысқан" деген сияқты дайын көркемдеуіш құралдар қолданылады.
аңықтамасы
-
ауызша таралған, авторы белгісіз, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен көркем шығармалар жиынтығы.
-
(folk – халық, lore – білім, даналық)
-
-
-
-
🔹 Аңыз-әңгімелер
-
-
• Әулие, батырлар туралы аңыздар
🔹 Эпостық жанр
• Батырлар жыры
мысалы
-
Бұл — түркі тілдес халықтардың көбіне ортақ, өте көне жыр.
• Негізгі идеясы: Ел бірлігі, отбасы адалдығы және Отанды жаудан азат ету.
• Сюжеті: Алпамыстың туылуынан бастап, Гүлбаршынға үйленуі, Қоңыррат елін қалмақтардан қорғауы және оның «Зынданнан» шығып, елін қайта біріктіруі баяндалады.
-
Лиро эпостық жыр
[Қозы Көрпеш Баян сұлу”, “Алтынбас-Күмісаяқ”, “Мұңлық-Зарлық”, “Айман-Шолпан
