Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

สิ่งมีชีวิต - Coggle Diagram

- - - - รับอาหาร → ย่อยเชิงกล/เคมี → ดูดซึม → ขับถ่าย
    - - การย่อยเชิงกล (Mechanical digestion) บด เคี้ยว คลุกเคล้า ทำให้อาหารชิ้นเล็กลง
      - การย่อยทางเคมี (Chemical digestion) เอนไซม์ย่อยสารอาหารเป็นหน่วยย่อย
      - การดูดซึม (Absorption) ลำเลียงสารอาหารเข้าสู่เลือด/น้ำเหลือง
      - การขับถ่าย (Egestion) กำจัดกากอาหารออกจากร่างกาย
    - - ปาก > คอหอย > หลอดอาหาร
        
        แป้ง (amylase)
      - กระเพาะอาหาร
        
        โปรตีน (pepsin + HCl)
      - ลำไส้เล็ก
        
        ย่อยคาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน+ ดูดซึมมากที่สุด
      - ลำไส้ใหญ่
        
        ดูดน้ำ/เกลือแร่ + สร้างอุจจาระ
      - ไส้ตรง > ทวารหนัก
      - อวัยวะช่วยย่อย
        
        ต่อมน้ำลำย: สร้างน้ำลาย ช่วยเริ่มย่อยแป้ง
        
        ตับ: สร้างน้ำดี (ช่วยแตกไขมันเป็นหยดเล็กๆ)
        
        ถุงน้ำดี: เก็บและปล่อยน้ำดี
        
        ตับอ่อน: สร้างเอนไซม์ย่อย แป้ง/โปรตีน/ไขมัน
    - - กินอาหารครบ 5 หมู่ เพิ่มผักผลไม้
        (ไฟเบอร์ช่วยขับถ่าย)
      - ดื่มน้ำให้พอ
      - ล้างมือก่อนกิน เลือกอาหารสะอาด
      - เคี้ยวให้ละเอียด กินเป็นเวลา
      - ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
    - - ท้องเสีย/อาหารเป็นพิษ (กินอาหารไม่สะอาด)
      - ท้องผูก (ขาดน้ำ/ไฟเบอร์ นั่งนานไม่ค่อยขยับ)
      - กระเพาะอักเสบ/ปวดท้อง (กินไม่เป็นเวลา เครียด
        อาหารรสจัด)
      - พยาธิ (ไม่ล้างมือ/อาหารสุก ๆ ดิบ ๆ)
  - - - ปริมาณน้ำในร่างกาย
      - อุณหภูมิร่างกาย
      - ของเสียในเลือด
    - - ไตทำหน้าที่
        
        กรองเลือดและกำจัดของเสีย—>สร้าง “ปัสสาวะ”
        
        ขั้นตอนการสร้างปัสสาวะ 3 ขั้น
        
        1) การกรอง (Filtration): กรองน้ำและสารขนาดเล็กจากเลือดที่โกลเมอรูลัส
        
        2) การดูดกลับ (Reabsorption): ดูดสารที่มีประโยชน์กลับสู่เลือด
        
        3) การหลั่ง (Secretion): ขับสารบางชนิดเพิ่มลงท่อไต
        
        ช่วยรักษาความเป็นกรด–ด่างของเลือด
        
        ช่วยควบคุม ความดันโลหิต
        
        ควบคุม ปริมาณน้ำในร่างกาย
        
        ถ้าร่างกาย “ขาดน้ำ—>ไต ดูดน้ำกลับมากขึ้น—>ปัสสาวะน้อย/สีเข้ม
        
        ถ้าร่างกาย “น้ำเกิน”—>ไต ดูดน้ำกลับน้อยลง—>ปัสสาวะมาก/สีจาง
        
        ควบคุม เกลือแร่ และความเข้มข้นของเลือด
      - โครงสร้างสำคัญ
        
        ไต 2 ข้าง—>ท่อไต—>กระเพาะปัสสาวะ—>ท่อปัสสาวะ
    - - เอนไซม์และการทำงานของเซลล์ทำงานดีที่สุดในช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสม
        
        ร้อนเกิน → เสี่ยง “ลมแดด (Heat stroke)”
        
        หนาวเกิน → เสี่ยง “ตัวเย็นเกิน (Hypothermia)”
        
        ศูนย์ควบคุมหลัก สมองส่วนไฮโปทาลามัส (Hypothalamus)
      - ระบบหมุนเวียนเลือดช่วยควบคุมอุณหภูมิ
        
        เลือด “ขนส่งความร้อน” ไปทั่วร่างกาย
        
        เมื่อร้อน ส่งเลือดไปผิวหนังมากขึ้นเพื่อระบายความร้อน
        
        เมื่อหนาว ลดเลือดไปผิวหนังเก็บความร้อนไว้ที่อวัยวะสำคัญ
      - ผิวหนังกับการระบาย/รักษาความร้อน
        
        เมื่อร้อน
        
        เส้นเลือดฝอยใต้ผิวหนัง “ขยาย”—>ผิวแดง/อุ่น—>ระบายความร้อนดีขึ้น
        
        ต่อมเหงื่อทำงานมากขึ้น—>เหงื่อระเหยพาความร้อนออก
        
        การหดตัวของกล้ามเนื้อ ทำให้เกิดความร้อนเพิ่มขึ้น
        
        เมื่อหนาว
        
        เส้นเลือดฝอย “หดตัว” (vasoconstriction)—>ผิวซีด/เย็น—>ลดการสูญเสียความร้อน
        
        ขนลุก (กล้ามเนื้อเล็ก ๆ ที่รูขุมขนหดตัว)ช่วยกักอากาศเล็กน้อย)
  - - - หายใจเข้า → แลกเปลี่ยนแก๊ส → ลำเลียงแก๊ส → หายใจออก
    - - จมูก/โพรงจมูก
        
        กรองฝุ่น ด้วยขนจมูก ลดเชื้อโรคบางส่วน
        (เมือก/เอนไซม์บางชนิด)
      - คอหอย (Pharynx)
        
        ทางผ่านของอากาศ
      - กล่องเสียง (Larynx)
        
        เส้นเสียง ฝาปิดกล่องเสียง
        ช่วยกันอาหารเข้าหลอดลม
      - หลอดลม (Trachea)
        
        มี “วงกระดูกอ่อนรูปตัว C” กันหลอดลมแฟบ
        มี cilia โบกพาเมือก/ฝุ่นออก
      - หลอดลมซ้าย–ขวา (Bronchi)
      - หลอดลมฝอย (Bronchioles)
      - ปอด (Lungs)
      - ถุงลม (Alveoli)
        
        จุดสำคัญของการแลกเปลี่ยนแก๊ส
      - กะบังลม (Diaphragm)
    - - เกิดจาก “ความต่างความดันย่อย (partial pressure)”
        
        ที่ถุงลม
        
        O₂ แพร่จาก ถุงลม → เลือด
        
        CO₂ แพร่จาก เลือด → ถุงลม
        
        ที่เนื้อเยื่อ
        
        O₂ จาก เลือด → เซลล์
        
        CO₂ จาก เซลล์ → เลือด
    - - เลือด (เม็ดเลือดแดง) รับ O₂ จากปอดไปส่งให้เซลล์
      - เซลล์ใช้ O₂ สร้างพลังงาน และปล่อย CO₂
      - เลือดพา CO₂ กลับมาที่ปอดเพื่อหายใจออก
    - - การหายใจเข้า (Inhalation)
        
        กะบังลม หดตัวและต่ำลง
        
        ซี่โครงยกขึ้น ช่องอกขยาย
        
        ความดันในปอดลดลง > อากาศไหลเข้าปอด
      - การหายใจออก (Exhalation)
        
        กะบังลม คลายตัวและสูงขึ้น
        
        ซี่โครงลดลง ช่องอกแคบลง
        
        ความดันในปอดเพิ่มขึ้น > อากาศไหลออกจากปอด
    - - ไม่สูบบุหรี่ และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่
      - ใส่หน้ากากเมื่อมีฝุ่น/PM2.5
      - ล้างมือ ลดการติดเชื้อทางเดินหายใจ
      - ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
        (ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพปอด)
      - นอนให้พอ ดื่มน้ำพอ ช่วยให้เสมหะไม่เหนียว
    - - หวัด/ไข้หวัดใหญ่ (ติดเชื้อไวรัส)
      - ภูมิแพ้ (จาม น้ำมูกใส คัดจมูก)
      - หอบหืด (หลอดลมตีบ หายใจมีเสียงวี๊ด)
      - หลอดลมอักเสบ/ปอดอักเสบ
        (ไอมาก มีไข้ หายใจเหนื่อย)
      - อันตรายจาก PM2.5
        (ระคายเคือง ปอดทำงานหนัก)
  - - - ภูมิคุ้มกันไวเกิน/ตอบสนองมากเกินไป
        
        ภูมิแพ้
        
        โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้
        
        หอบหืด (Asthma)
        
        ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง/ผิวหนังอักเสบ (Eczema)
        
        ลมพิษ (Urticaria)
        
        แพ้รุนแรง
        
        มักเกิดเร็วหลังสัมผัสสารแพ้
        
        ผื่นลมพิษทั่วตัว ร่วมกับอาการระบบหายใจ/เวียนหัว
        
        หายใจลำบาก เสียงแหบ/คอบวม
        
        หน้ามืด ความดันตก เป็นลม
      - ภูมิคุ้มกันทำงานผิดเป้าหมาย(ทำร้ายตัวเอง)
        
        เบาหวานชนิดที่ 1
        
        โรคเอสแอลอี (SLE)
        
        ข้ออักเสบรูมาตอยด์
      - ภูมิคุ้มกันบกพร่อง (อ่อนแอ)
        
        ภูมิคุ้มกันทำงานไม่ดี—>ติดเชื้อง่าย หายช้า หรือเป็นบ่อย
        
        แบ่งเป็น
        
        เป็นแต่กำเนิด (พบได้น้อย)
        
        เกิดภายหลัง
  - - - ลำเลียงแก๊ส O₂ ไปเซลล์ / CO₂ ไปปอด
      - ลำเลียงสารอาหารจากลำไส้ → เซลล์
      - ขนของเสียไปตับ/ไตเพื่อกำจัด
      - ควบคุมอุณหภูมิ + สมดุลน้ำ/เกลือแร่
      - ป้องกันโรคและห้ามเลือด (เม็ดเลือดขาว/เกล็ดเลือด
    - - หัวใจ (เครื่องสูบฉีดเลือด)
        
        หัวใจเป็นกล้ามเนื้อ ทำงานตลอดเวลา
        
        มี 4 ห้อง
        
        ห้องบนขวา/ซ้าย (เอเทรียม)
        
        ห้องล่างขวา/ซ้าย (เวนตริเคิล)
        
        มี ลิ้นหัวใจ ช่วยกันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับ
        
        ลิ้นระหว่างห้อง
        
        Tricuspid (RA > RV)
        Bicuspid/Mitral (LA > LV)
        
        ลิ้นออกจากหัวใจ
        
        Pulmonary valve (RV > หลอดเลือดแดงปอด)
        Aortic valve (LV > เอออร์ตา)
      - เลือด (ตัวกลางในการลำเลียง)
      - หลอดเลือด (ทางเดินของเลือด)
    - - เลือดดำจากร่างกาย > เข้าหัวใจด้านขวา > ไปปอด
      - เลือดได้รับ O₂ ที่ปอด > กลายเป็นเลือดแดง > กลับหัวใจด้านซ้าย
      - หัวใจด้านซ้ายสูบฉีดเลือดแดง > ส่งไปทั่วร่างกาย
      - เลือดแดง มี O₂ มาก
        เลือดดำ มี CO₂ มาก
    - - เป็นระบบหมุนเวียนแบบปิด (closed circulation)
        
        วงจรปอด (Pulmonary circulation)
        
        หัวใจ ปอด (แลกเปลี่ยนแก๊ส)
        
        วงจรร่างกาย (Systemic circulation)
        
        หัวใจ ทั่วร่างกาย (ส่ง O₂/อาหารให้เซลล์)
    - - หลอดเลือดแดง (Artery) นำเลือดออกจากหัวใจ ผนังหนา ความดันสูง
      - หลอดเลือดดำ (Vein) นำเลือดกลับหัวใจ มีลิ้นช่วยกันไหลย้อน
      - เส้นเลือดฝอย (Capillary) ผนังบางมาก ใช้แลกเปลี่ยน O₂/CO₂ และสารอาหารกับเซลล์
    - - พลาสม่า (Plasma) ของเหลวลำเลียงสารต่าง ๆ
      - เม็ดเลือดแดง ขนส่ง O₂ (มีฮีโมโกลบิน)
      - เม็ดเลือดขาว กำจัดเชื้อโรค/สิ่งแปลกปลอม
      - เกล็ดเลือด ช่วยให้เลือดแข็งตัวเมื่อเกิดแผล
  - - - ป้องกัน (prevent)
        
        ด่านป้องกันชั้นแรก
        
        ผิวหนัง
        
        เมือก/ขนกวัดในทางเดินหายใจ
        
        น้ำตา/น้ำลาย
        
        กรดในกระเพาะอาหาร
        
        จุลินทรีย์ประจำถิ่น (microbiota)
      - ตรวจจับ (detect)
      - ทำลาย (destroy)
      - “จำ” เชื้อ (memory)
        
        เชื้อก่อโรค (Pathogens)
        
        ไวรัส
        
        แบคทีเรีย
        
        เชื้อรา
        
        โปรโตซัว/พยาธิ
    - - 1) ภูมิคุ้มกันแบบไม่จำเพาะ (Innate immunity)
        
        การอักเสบ (Inflammation)
        
        ไข้
        
        เม็ดเลือดขาวกินเชื้อ (Phagocytosis)
        
        โปรตีนคอมพลีเมนต์ (Complement)
      - 2) ภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ (Adaptive immunity)
        
        ทำงานแบบ “เจาะจง” ต่อ แอนติเจน (Antigen)
        
        มี 2 แขนหลัก
        
        Humoral immunity
        
        Cell-mediated immunity
    - - ช่วยให้ร่างกายสร้างภูมิแบบจำเพาะโดย ไม่ต้องป่วยหนักจริง
      - ชนิด
        
        เชื้อตาย (inactivated)
        
        เชื้ออ่อนฤทธิ์ (attenuated)
        
        โปรตีนบางส่วน (subunit)
        
        mRNA (บางโรค)
  - - - ช่วยให้ร่างกาย
        
        รับรู้สิ่งเร้า
        
        เส้นทางการตอบสนองต่อสิ่งเร้า (แบบทั่วไป)
        
        สิ่งเร้า—>อวัยวะรับสัมผัส—>เส้นประสาทรับความรู้สึก—>สมอง/ไขสันหลัง—>เส้นประสาทสั่งการ—>กล้ามเนื้อ/ต่อม—>การตอบสนอง
        
        รีเฟล็กซ์ (Reflex)
        
        การตอบสนองอัตโนมัติ รวดเร็ว เพื่อความปลอดภัย
        
        วงจรรีเฟล็กซ์ (Reflex arc)
        
        ตัวรับ—>เส้นประสาทรับความรู้สึก—>ไขสันหลัง—>เส้นประสาทสั่งการ—>กล้ามเนื้อ
        
        คิด วิเคราะห์ ตัดสินใจ
        
        สั่งการกล้ามเนื้อและอวัยวะทำงานรวดเร็วด้วย สัญญาณประสาท
    - - สมอง (Brain)
        
        ส่วนสำคัญของสมอง
        
        สมองใหญ่ (Cerebrum)
        
        การคิด ความจำ การเรียนรู้ การรับความรู้สึก การเคลื่อนไหวโดยสมัครใจ
        
        สมองน้อย (Cerebellum)
        
        การทรงตัว การประสานงานของกล้ามเนื้อ
        
        ก้านสมอง (Brainstem)
        
        การทำงานอัตโนมัติ เช่น การหายใจ การเต้นหัวใจ
      - ไขสันหลัง (Spinal cord)
      - เส้นประสาท (Nerves)
    - - ระบบประสาทส่วนกลาง (CNS)
        
        สมอง
        
        ศูนย์ควบคุมการทำงานส่วนใหญ่
        
        ไขสันหลัง
        
        ทางผ่านสัญญาณระหว่างสมองกับร่างกายและเกี่ยวกับปฏิกิริยารีเฟล็กซ์
        
        ได้รับการป้องกันโดยกะโหลกศีรษะ/กระดูกสันหลัง
      - ระบบประสาทส่วนปลาย (PNS)
        
        เป็นเส้นประสาทที่เชื่อม CNS กับอวัยวะต่าง ๆ
        
        แบ่งเป็น
        
        เส้นประสาทรับความรู้สึก (Sensory nerve)
        
        รับสิ่งเร้า → ส่งไป CNS
        
        เส้นประสาทสั่งการ (Motor nerve)
        
        รับคำสั่งจาก CNS → ไปยังกล้ามเนื้อ/ต่อม
    - - ควบคุมการทำงานที่ “ไม่ต้องสั่ง”
        
        แบ่งเป็น 2 ส่วน
        
        Sympathetic
        
        ทำงานเวลาเครียด/ตื่นเต้น (หัวใจเต้นเร็วขึ้น)
        
        Parasympathetic
        
        ทำงานเวลาพักผ่อน(ช่วยย่อยอาหาร ชีพจรช้าลง)
    - - ส่วนประกอบสำคัญ
        
        เดนไดรต์ (Dendrite) รับสัญญาณ
        
        ตัวเซลล์ (Cell body) ประมวลผล
        
        แอกซอน (Axon) ส่งสัญญาณออก
      - สัญญาณส่งต่อระหว่างเซลล์ประสาทผ่าน “จุดต่อประสาท (synapse)
  - - - ฮอร์โมนหลักในวัยรุ่น
        
        เพศชาย Testosterone จากอัณฑะ
        
        ผลของ Testosterone เพศชาย
        
        ไหล่กว้าง กล้ามเนื้อเพิ่ม
        
        อวัยวะสืบพันธุ์เจริญเติบโต
        
        เสียงแตก/เสียงทุ้มขึ้น
        
        ขนเพิ่มขึ้น
        
        ฝันเปียก
        
        เพศหญิง Estrogen และ Progesterone จากรังไข่
        
        ผลของ Estrogen และ Progesterone เพศหญิง
        
        สะโพกผาย ไขมันใต้ผิวหนังเพิ่ม
        
        มีประจำเดือน
        
        ตกขาว
        
        เต้านมพัฒนา
        
        มดลูกและรังไข่เจริญ
        
        ทั้งสองเพศ “มีฮอร์โมนทั้งสองแบบได้” แต่สัดส่วนต่างกัน
      - การทำงานของฮอร์โมน
        
        สมอง (ต่อมใต้สมอง)
        
        ส่งสัญญาณ → กระตุ้นอัณฑะ/รังไข่
        
        อัณฑะ/รังไข่
        
        สร้างฮอร์โมนเพิ่มขึ้น → เกิดการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและอารมณ์
    - - สูงขึ้นเร็ว น้ำหนักเพิ่ม (growth spurt)
      - เหงื่อมากขึ้น กลิ่นตัวแรงขึ้น
      - มีขนรักแร้และขนบริเวณอวัยวะเพศ
      - อารมณ์แปรปรวน/ไวต่อความรู้สึก
      - ผิวมัน สิว
  - - - สร้างเซลล์สืบพันธุ์ (gametes)
        
        เพศชาย
        
        ผลิตอสุจิ + ส่งอสุจิเข้าสู่ระบบสืบพันธุ์เพศหญิง
        
        อวัยวะสืบพันธุ์เพศชาย
        
        อัณฑะ (testes)
        
        สร้างอสุจิ + สร้าง testosterone
        
        การสร้างอสุจิ (Spermatogenesis)
        
        3 more items...
        
        หลอดเก็บอสุจิ (epididymis)
        
        เก็บ/ทำให้อสุจิสุก
        
        ท่อนำอสุจิ (vas deferens)
        
        ลำเลียงอสุจิ
        
        ต่อมสร้ำงน้ำเลี้ยงอสุจิ
        
        seminal vesicle, prostate, bulbourethral gland
        
        ท่อปัสสาวะ (urethra)
        
        ทางออกของน้ำอสุจิ (และปัสสาวะคนละช่วงเวลา)
        
        เพศหญิง
        
        ผลิตไข่ + รองรับการปฏิสนธิ + การตั้งครรภ์และคลอด
        
        อวัยวะสืบพันธุ์เพศหญิง
        
        รังไข่ (ovary)
        
        ผลิตไข่ และสร้าง estrogen/progesterone
        
        การสร้างไข่ (Oogenesis)
        
        4 more items...
        
        การตกไข่ (Ovulation)
        
        3 more items...
        
        ท่อนำไข่ (oviduct/fallopian tube)
        
        ที่พบบ่อยของการปฏิสนธิ
        
        มดลูก (uterus)
        
        ผนังมดลูกเป็นที่ฝังตัวและเลี้ยงตัวอ่อน
        
        ปากมดลูก (cervix)
        
        เชื่อมมดลูกกับช่องคลอด
        
        ช่องคลอด (vagina)
        
        รับอสุจิ/เป็นทางคลอด/ทางออกประจำเดือน
      - ทำให้เกิดการปฏิสนธิและการพัฒนาของตัวอ่อนเกี่ยวข้องกับฮอร์โมน การเจริญเติบโต วัยเจริญพันธุ์ และสุขภาพทางเพศ
        
        การปฏิสนธิ (Fertilization)
        
        ที่ท่อนำไข่ (พบบ่อย)
        
        ขั้นตอน
        
        อสุจิเข้าถึงไข่ → เอนไซม์ช่วยผ่านชั้นหุ้ม
        
        นิวเคลียสรวมกัน → ไซโกต (zygote, 2n)
        
        จากนั้นเกิดการแบ่งเซลล์ (cleavage) → มุ่งสู่มดลูก
  - - - กำจัดของเสีย เช่น ยูเรีย, CO₂, น้ำส่วนเกิน, เกลือแร่ส่วนเกิน
        
        แตกต่างจาก “การถ่ายอุจจาระ” อุจจาระคือ กากอาหาร (ไม่ใช่ของเสียจากเซลล์โดยตรง
      - รักษาสมดุลน้ำ–เกลือแร่ และความเป็นกรด–ด่างของเลือด
    - - ไต
        
        ขับยูเรีย น้ำ เกลือแร่ส่วนเกิน (ปัสสาวะ)
        
        ระบบขับถ่ายทางปัสสาวะ
        
        ไต (Kidneys)
        
        หน้าที่ของไต
        
        กรองของเสียออกจากเลือด
        
        ช่วยรักษาความเป็นกรด–ด่างของเลือดให้เหมาะสม
        
        ควบคุมเกลือแร่บางชนิด (เช่น โซเดียม โพแทสเซียม)
        
        ควบคุมปริมาณน้ำในร่างกาย
        
        ท่อไต (Ureters)
        
        กระเพาะปัสสาวะ (Urinary bladder)
        
        ท่อปัสสาวะ (Urethra)
        
        การเกิดปัสสาวะ
        
        ปัสสาวะไหลจากไต → ท่อไต → กระเพาะปัสสาวะ → ท่อปัสสาวะออกนอกร่างกาย
      - ปอด
        
        ขับ CO₂ และไอน้ำ
        
        หายใจออก = ขับ คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) และไอน้ำถ้า CO₂ สะสมมาก จะเป็นอันตรายต่อร่างกาย
      - ผิวหนัง
        
        ขับเหงื่อ (น้ำ + เกลือแร่เล็กน้อย)
        
        เหงื่อประกอบด้วย น้ำ + เกลือแร่เล็กน้อย
        
        ช่วยระบายความร้อน ควบคุมอุณหภูมิร่างกาย
      - ตับ
        
        ช่วยกำจัด/เปลี่ยนสารพิษ และสร้างยูเรียจากของเสียโปรตีน
        
        ช่วยเปลี่ยนสารพิษบางชนิดให้ปลอดภัยขึ้น
        
        เปลี่ยนของเสียจากการย่อยโปรตีนให้เป็น ยูเรีย ส่งให้ไตขับออก
- - - - การเจริญเติบโต
        
        1) แบบไม่เปลี่ยนรูปร่างมาก
        
        ลูกมีลักษณะคล้ายตัวเต็มวัย แต่เล็กกว่า
        
        คน สุนัข แมว ไก่
        
        2) แบบเปลี่ยนรูปร่าง
        
        ระยะวัยอ่อนกับตัวเต็มวัยรูปร่างต่างกันมาก
        
        ผีเสื้อ กบ ยุง แมลงปอ
        
        มี 2 แบบ
        
        1) แบบสมบูรณ์
        
        ไข่—>หนอน (larva)—>ดักแด้ (pupa)—>ตัวเต็มวัย
        
        2) แบบไม่สมบูรณ์
        
        ไข่—>ตัวอ่อน/ตัวไม่เต็มวัย (nymph)—>ตัวเต็มวัย
    - - เพื่อใให้มีรุ่ลูกเกิดต่อเนื่อง
      - เพิ่มจำนวนและอยู่ของชนิดพันธุ์
    - - ไข่/ตัวอ่อน—>วัยอ่อน—>ตัวเต็มวัย—>สืบพันธุ์—>กลับไป ไข่/ตัวอ่อน
    - - อาหาร
      - อุณหภูมิและฤดูกาล
      - แหล่งที่อยู่อาศัย
      - ผู้ล่าและโรค
      - การกระทำของมนุษย์
  - - - มี 2 แบบ
        
        1) แบบอาศัยเพศ
        
        ต้องมี เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ (อสุจิ) และ เซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย (ไข่)
        
        เมื่ออสุจิรวมกับไข่ → เกิด ปฏิสนธิ (fertilization) → ตัวอ่อน → ลูกสัตว์
        
        เซลล์สืบพันธุ์
        
        อสุจิ (sperm) เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ เคลื่อนที่ได้
        
        ไข่ (egg/ovum) เซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย มีอาหารสะสมให้ตัวอ่อน
        
        การปฏิสนธิ 2 แบบ
        
        1) ปฏิสนธิภายนอก
        
        เกิดนอกตัวแม่ ส่วนมากเกิดในน้ำ
        
        ตัวเมียปล่อยไข่ ตัวผู้ปล่อยอสุจิในเวลาใกล้กัน
        
        2) ปฏิสนธิภายใน
        
        อสุจิเข้าไปผสมกับไข่ในตัวเมีย
        
        สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นก สัตว์เลื้อยคลาน แมลง
        
        การออกลูก 3 แบบ
        
        1) ออกไข่
        
        2) ออกลูกเป็นตัว
        
        3) ออกไข่เป็นตัว/ไข่ฟักในตัวแม่
        
        2) แบบไม่อาศัยเพศ
        
        ไม่ต้องมีการรวมกันของเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้-เพศเมีย
        
        ลูกมักมีลักษณะคล้ำยพ่อแม่มาก
        
        ลักษณะของการสืบพันธุ์
        
        แตกหน่อ
        
        แบ่งตัว
        
        งอกใหม่/ขาดแล้วงอก
        
        พาร์ทีโนเจเนซิส
    - - อาหารและพลังงาน
      - ฤดูกาล/อุณหภูมิ/ปริมาณน้ำ
      - ที่อยู่อาศัยและความปลอดภัยจากศัตรู
      - จำนวนคู่ผสมพันธุ์ในพื้นที่