Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Ұлпа - Coggle Diagram

- - - - Негізгі сипаттамалары
        
        Тасымалдау бағыты: фотосинтез жүретін жапырақтардан фотосинтезсіз мүшелерге.
        
        Негізгі тасымалданатын зат: флоэма шырынының 90 %‑ы сахароза (екі қант).
        
        Өсімдікте орналасуы: тамырлы‑талшықты шоқтарда әдетте төменгі жағында (ксилема — жоғарғы жағында).
      - Құрылысы және негізгі элементтері
        
        Елек элементтері (негізгі өткізгіш құрылымдар):
        
        елек түтіктері (гүлді өсімдіктерде): ядросы жоқ «буындар»‑жасушалардың тізбегі; олар көлденең перделермен (елек тәрізді, тесіктері бар) байланысқан;
        
        елек жасушалары (споралы жоғары өсімдіктер мен ашық тұқымдыларда): ұзартылған, ұштары сүйірленген жасушалар, бүйір қабырғаларында елеуіш алаңдары бар.
        
        Серік жасушалар (Страсбургер жасушалары):
        
        елеуіш түтіктерге жанасады;
        
        плазмодезмалар арқылы елеуіш элементтермен байланысқан;
        
        метаболизмдік белсенді (ірі ядролар, хлоропластар, митохондриялар, рибосомалар, эндоплазмалық тор бар);
        
        АТФ және нуклеин қышқылдарын елеуіш түтіктерге жеткізіп, зат тасымалын реттейді.
        
        Каудан паренхимасы (салмақты паренхима):
        
        алмасу реакцияларына қатысады;
        
        крахмал, майлар, танниндер, шайырлар, кальций оксалаты кристалдарын қорға жинайды;
        
        бірінші реттік флоэмада — елеуіш түтіктерге параллель орналасқан ұзынша жасушалар;
        
        екінші реттік флоэмада тік және көлденең жүйелерді (соның ішінде жүрек сәулелерінің паренхимасын) құрайды.
        
        Склеренхималық элементтер (механикалық ұлпа):
        
        каудан талшықтары — тірек қызметін атқарады, тірі немесе өлі, ағаштанған немесе ағаштанбаған болуы мүмкін;
        
        склереидтер — ескі флоэма аймақтарында паренхима жасушаларының склерификациялануы нәтижесінде пайда болады, талшықтарға ұқсас көрінеді (талшықты склереидтер).
      - Флоэманың шығу тегі бойынша түрлері
        
        Бірінші реттік флоэма — өсу нүктесінің прокамбийінен түзіледі. Құрамы:
        
        протофлоэма (қысқа уақыт қызмет етеді, кейбір түрлерде негізінен талшықтардан тұрады);
        
        метафлоэма (тамырлы споралылар мен дара жарнақтыларда он жылдан астам жұмыс істей алады).
        
        Екінші реттік флоэма — камбий арқылы түзіледі. Еркешеліктері:
        
        дамыған сәулелері бар (салмақты паренхима жасушаларының қызметін атқарады, сондай‑ақ радиалды тасымалды жүзеге асырады);
        
        ерітінділерді шамамен бір жыл өткізеді, содан кейін елеуіш элементтер өледі;
        
        паренхима өсіп, өткізбейтін флоэманы құрайды (көпжылдық бұтақтар мен діңдердің қабығының негізгі көлемін құрайды).
      - Флоэма арқылы тасымал
        
        Флоэма шырынының құрамы: 90 %‑ға дейін — сахароза; сондай‑ақ амин қышқылдары, фитогормондар және басқа ассимиляттар.
        
        Бағыты: донор мүшелерден (фотосинтез жүретін жерлерден) акцептор мүшелерге (заттар тұтынылатын немесе қорға жиналатын жерлерге).
        
        Жылдамдығы: сағатына ондаған сантиметр (диффузия жылдамдығынан асады).
        
        Механизмі: серік жасушалар реттейтін белсенді тасымал.
      - Флоэманың практикалық маңызы
        
        Адам флоэманың құрамдас бөліктерін пайдаланатын өсімдіктер:
        
        қылқан жапырақтылар — шайыр алу үшін (скипидар мен канифольдің шикізаты);
        
        коричник — қабығы (даршын);
        
        жөке — екінші реттік флоэманың қуатты талшықтары лыко береді;
        
        кендір — протофлоэма талшықтары (пенька);
        
        зығыр — протофлоэма талшықтары (зығыр жіптері);
        
        жекелеген түрлер — гуттаперча мен латекстың көзі.