Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Қазақстандағы және шетелдегі Дидактиканың даму тарихы - Coggle Diagram
Қазақстандағы және шетелдегі Дидактиканың даму тарихы
Қайта өрлеу дәуірі (XVII ғ.)
XVII ғасырда білім реформасына баса көңіл бөлініп, жаңа оқыту әдістері пайда болды. 1613 жылы Вольфганг Ратке (1571–1635) «Афоризмдерде» алғашқы рет «дидактика» терминін қолданды . Оның шәкірті Ян Амос Коменский (1592–1670) «Ұлы дидактика» (1640) трактатында дидактика ғылымын жүйеледі және оқытудың классикалық принциптерін анықтады
• Вольфганг Ратке (1571–1635) – дидактиканы танымның интуитивтік түрі ретінде қарастырды және оны ғылыми тұрғыдан түсіндіруді бастады
• Ян Амос Коменский (1592–1670) – 1640 жылы «Didactica Magna» еңбегінде дидактиканы өнер мен ғылым қатарында белгілеп, «әркім бәрін үйренуі керек» деген қағиданы ұсынды .Коменский сабақты тиімді, жүйелі өткізу үшін тіл мен көрнекілік элементтерді басты құрал санады
Ежелгі дәуір
Ежелгі Грекияда білім беру тәжірибесі дамыды, мұнда оқытудың сұрақ-жауап арқылы жүргізілетіні (Сократтың әдісі) алғаш байқалды . Бұл дәуірде оқытушы мен оқушы арасындағы диалогқа негізделген тәсілдер қалыптасты.
Сократ (б.з.д. 469–399) – сауал қою арқылы шәкірттерін өзі ізденуге ұмтылдырды (қазіргі «сократтық әңгімелесу» әдісі)
Платон (б.з.д. 427–347) – Сократтың оқыту әдісін «Мемлекет» еңбегінде кеңейтіп жазды және білім беруді логика мен саналы пайымдау негізіне қойды
Орта ғасырлар
Орта ғасырларда оқу білім негізінен монахтар мен шенеуніктер қолында болды; қол жазбалар қолмен көшіріліп, білім байлар мен шонжарларға ғана қолжетімді болды . Бұл дәуірде теологиялық-тәрбиелік көзқарастар үстемдік етті.
Әулие Августин (354–430) – «De Magistro» еңбегінде сұрақ-жауап әдісін догматты жауап іздеуге бағдарлап қолданды
Әбу Наср әл-Фараби (873–950) – адамгершілік тәрбие мен кемелдік идеясын философиялық тұрғыдан дамытты
Қожа Ахмет Иасауи (1103–1166) – өз өсиеттерінде адамның рухани кемелденуі арқылы ақиқатқа жетуге болатынын айтқан.
Жүсіп Баласағұни (1018–1075) және Иүгінеки Ахмед т.б. – өзінің «Құтадғу білік» сияқты дастандарында тәрбиенің мәні мен білімнің маңызын егжей-тегжейлі қарастырды
Асан Қайғы (1442–1497) – ауызша поэзиясында ұрпақ тәрбиесі мен ұлттық дүниетанымды насихаттады
Бұқар жырау (1680–1767) – қазақ эпосы мен жыраулық дәстүрде педагогикалық идеяларды баян етті
XVIII–XIX ғасырлар
Ағартушылық дәуірінде жеке тұлғаның даралығын ескерген тәрбие бағыттары дамыды. Жан-Жак Руссо (1712–1778) табиғи даму идеясын алға тартып, баланы ішкі әлеміне сай оқытуды ұсынды . Йоганн Г. Песталоцци (1746–1827) оқу мен практиканы біріктіріп, балаларға нақты өмірмен таныстыруды ұсынды . Фридрих Фрёбель (1782–1852) мектепке дейінгі білімнің жаңа жүйесін (бақша тәртібін) қалыптастырды . Бұл кезеңде әр пәннің өзіндік оқыту әдістері мен жеке оқыту тәсілдері дамыды.
• Жан-Жак Руссо – баланың мінез-құлқына сай тәлім беру керектігін білдіріп, «табиғи тәрбие» идеясын алға тартты
Йоганн Песталоцци – шығармашылық еңбексүйгіштік арқылы оқытуды дамытты; оқытуды іс-әрекетке байлауды ұсынды
Фридрих Фрёбель – бақша тәрбиешісі атанып, балалар үйірмесі жүйесін енгізді; баланың шығармашылығын дамытатын әдістерді ілгерілетті
Абай Құнанбайұлы (1845–1904) – қазақтың ұлы ақыны және ойшылы ретінде ұлттың педагогикалық ой-санасын қалыптастырды; білім мен адамгершілік тәрбиені қатар ұсынды
Ыбырай Алтынсарин (1841–1889) – қазақ балаларына орыс тілін оқытатын курстар мен бағдарламалар жазды; көрнекілікті оқыту әдістерін кең қолданды
XX ғасыр
XX ғасырда оқыту теориясы көптеген жаңа бағыттармен байыды. Американың педагогы Джон Дьюи (1859–1952) оқушының практикалық іс-әрекеті арқылы білім алуды басты мақсат етті . Италиялық дәрігер-педагог Мария Монтессори (1870–1952) балалардың тәуелсіздігін және тәжірибе жолымен білім алуын алға тартты (Монтессори әдісі). Бұл кезеңде әлемде және Қазақстанда дидактика ғылымы қарқынды дамыды.
Ахмет Байтұрсынов (1873–1937) – қазақша оқыту әдістемесінің негізін қалаушы, «Оқу ана тілінде» идеясының белсенді жақтаушысы. 1912 жылы алғаш «Әліппе» жазып, ұлттық сауаттылық мәселесін шешуге үлес қосты
Жүсіпбек Аймауытов (1890–1931) – 1924 жылы «Тәрбиеге жетекші» еңбегінде «дидактика» ұғымын қазақша енгізді; баланың жан-жақты дамуына көңіл бөлетін оқыту жүйесін ұсынды
Мәшһүр Жүсіп Дулатұлы (1885–1935) – қазақ қоғамында білім беру мен оқытудың мәселелерін көтерген публицист-педагог
Қалижан Жұбанов (1899–1964) және Төлебай Тәжібаев (1909–1970) – ХХ ғасырдың ортасында қазақ педагогикасында дидактиканың теориялық негіздерін дамытушылар ретінде танылды
Раиса Лемберг (1888–1975) – Қазақстанның тұңғыш әйел профессоры, дидактика мен оқыту әдістерін зерттеді; 1925 жылдан профессор, 1957 жылы «Қазақстан ғылымының қайраткері» атағын алды
Нұрман Көшекбаев (1902–1975) және т.б. – әлемдік дидактика заңдылықтарын Қазақстанда қолданған педагог ғалымдар
XXI ғасыр
Қазіргі кезеңде дидактикаға нейробілім және ақпараттық технологиялар негізінде жаңа бағыттар енді. Әлемдік және отандық зерттеулер нейродидактика (ми жұмысы мен оқу процесінің байланысын зерттейтін) және диалогтік дидактика (оқытуды диалог арқылы ұйымдастыру идеясы) сияқты бағыттарды қалыптастырды .Бұл бағыттар оқыту тәсілдерін оқушының ми құрылымын дамытуға және сыни диалогті ынталандыруға бағыттайды.