Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
🧠 XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті🧠 - Coggle Diagram
🧠 XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті🧠
I. ТҰРМЫС-ТІРШІЛІК НЕГІЗІ (шаруашылық)
1️⃣ Көшпелі мал шаруашылығы – басты тірек
Негізгі түліктер: жылқы🐎, қой🐏, түйе🐪, сиыр 🐄
Маусымдық көшу:
Қыстау – қыста
Көктеу – көктемде
Жайлау – жазда☀️
Күзеу – күзде
👉 Маңызы:Тұрғын үй, киім, тамақ – бәрі мал шаруашылығына байланысты болды.
II. ТҰРҒЫН ҮЙ – КИІЗ ҮЙ
1️⃣ Киіз үйдің құрылысы
Кереге – қабырғасы
Уық – шаңыраққа тірелетін ағаш
Шаңырақ – төбесі
Туырлық, үзік, түндік – киіз жабдықтары
👉 Ерекшелігі:
Жиналмалы, көшіп-қонуға ыңғайлы
Қыста жылы, жазда салқын
Табиғатқа бейімделген
2️⃣ Ішкі жабдықтары
Текемет, сырмақ, алаша, кілем
Сандық, кебеже, асадал📑📑
👉 Маңызы:Тек тұрмыстық емес, эстетикалық (көркемдік) мәні де болды.😌
III. КИІМ КЕШЕК
1️⃣ Ерлер киімі
Шапан
Тон (қой терісінен)
Тақия, бөрік
Етік, саптама
2️⃣ Әйелдер киімі
Камзол
Көйлек
Сәукеле (қалыңдық бас киімі)
Бөрік, кимешек
👉 Материалдары:
Жүн
Терi
Жібек (сауда арқылы келген)
👉 Маңызы:Киім жасқа, жынысқа, әлеуметтік жағдайға байланысты ерекшеленді.
IV. ТАМАҚТАНУ МӘДЕНИЕТІ
Айран
Қымыз
V. ҚОЛӨНЕР ЖӘНЕ ШЕБЕРЛІК👋🏻
1️⃣ Ағаш өңдеу🪵
Кереует🛏️
Сандық
Астау
Тостаған🍽️
2️⃣ Тері өңдеу
Тон
Саптама етік
Қамшы
3️⃣ Жүн өңдеу
Киіз
Текемет
Сырмақ
Алаша⚔️
👉 Маңызы:Қазақтар тұрмысына қажет заттың көбін өздері қолдан жасап отырды.
VI. ҚАРУ-ЖАРАҚ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ ЗАТТАР
(Бұл да материалдық мәдениетке жатады)
1️⃣ Қару түрлері
Найза
Қылыш🗡️
Садақ
Айбалта
Шоқпар🤯
2️⃣ Қорғаныс құралдары
Сауыт
Дулыға🪖
Қалқан🛡️
👉 Маңызы:XVIII ғасыр – жоңғар шапқыншылығы кезеңі → қару аса маңызды болды.
VII. КӨЛІК ЖӘНЕ ЖҮК ТАСУ
1️⃣ Көлік түрлері🚘
Жылқы – негізгі көлік🐴
Түйе – жүк тасуға🐫
Арба
👉 Маңызы:Көшпелі өмірде көлік – тіршіліктің негізі.
VIII. ЗЕРГЕРЛІК ЖӘНЕ ӘШЕКЕЙ
1️⃣ Әйел әшекейлері
Сырға
Білезік
Алқа
Шолпы
Жүзік💍
2️⃣ Ер әшекейлері
Белдік
Қылыш сабын әшекейлеу
👉 Материалдары:
Күміс
Алтын
Асыл тастар
👉 Маңызы:Әшекей – тек сән емес, мәртебе, әлеуметтік белгі.
IX. СЕБЕП–САЛДАР БАЙЛАНЫСЫ (логика)
Көшпелі өмір
→ киіз үй
→ малға негізделген тағам
→ жүн, тері, ағаш қолданысы
→ қолөнер дамуы
→ ерекше материалдық мәдениет қалыптасты
X. ҚЫСҚА СЫЗБА (тақтаға жазуға ыңғайлы)
Мал шаруашылығы
→ Киіз үй
→ Киім (жүн, тері)
→ Тағам (ет, қымыз)
→ Қолөнер
→ Қару-жарақ
→ Әшекей
→ Қазақтың материалдық мәдениеті