Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Bài 6: phân tử sinh học, Bài 8: Cấu trúc Tế bào nhân thực (Eukaryotic…

- - - - Cấu tạo
        
        Liên kết Peptide
        
        Amino Acid
        
        Có hàng trăm, hàng nghìn
        
        5 nhóm cơ bản
        
        Uncharged Side Chains: Những chuỗi bên không tích điện
        
        Hydrophobic Side Chain: Một chuỗi bên kỵ nước
        
        Eletrically Charged Side Chains: Những chuỗi mang điện tích
        
        Dương (+)
        
        Âm (-)
        
        Special cases: Trường hợp đặc biệt (gây ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc protein)
      - Cấu trúc
        
        Bậc 1:
        
        Amino Acid
        
        Liên kết Peptide
        
        Là trình tự các amino acid trong chuỗi polypeptide
        
        Cơ sở để xác định quan hệ họ hàng giữa các sinh vật
        
        Bậc 2
        
        Liên kết Peptide liên kết lại với nhau
        
        Chuỗi polypeptide bị xoắn
        
        Bậc 3
        
        Liên kết disulfide (S-S) của 2 gốc Cysteine (Amino acid đặc biệt)
        
        Tương tác giữa các nhóm R
        
        Là Chuỗi polypeptide bị gấp thành hình 3D
        
        Cơ sở quyết định chức năng của protein
        
        Bậc 4
        
        Hai chuỗi polypeptide trở lên (mỗi chuỗi đã có cấu trúc bậc 3 riêng) liên kết lại với nhau thành một protein hoàn chỉnh.
        
        Tăng hiệu suất và phối hợp hoạt động giữa nhiều tiểu đơn vị để protein thực hiện chức năng phức tạp
        
        Cơ sở hình thành các khung cấu trúc của protein
      - Chức năng
        
        Enzyme xúc tác các phản ứng hóa học
        
        Tăng trưởng và duy trì các mô (chính)
        
        Protein đóng vai trò trong việc tạo hormone
        
        Insulin: Tín hiệu hấp thu glucose vào tế bào
        
        Glucagon: Tín hiệu phân hủy glucose dự trữ trong gan
        
        Định hình cấu trúc mô tế bào (chính)
        
        Collagen: Tạo nên xương, gân, dây chằng và da
        
        Elastin: Co giãn, tạo tử cung, phổi và động mạch.
        
        Duy trì độ pH thích hợp
        
        Giúp hình thành kháng thể
        
        Cung cấp năng lượng (4 calo/g)
        
        Vận chuyển các chất dinh dưỡng ra vào các tế bào
        
        glucose
        
        vitamin
        
        cholesterol
        
        Oxy
        
        khoáng chất
      - Mối liên hệ
        
        Ribosome được cấu tạo từ RNA ribosome (rRNA) và protein
        
        Nếu thiếu protein thì tế bào:
        
        Phản ứng sinh hoá chậm hơn
        
        Màng tế bào yếu
        
        Tế bào phát triển, phục hồi chậm
        
        Ribosome thiếu amino acid
    - - Chức năng
        
        Dự trữ và giải phóng năng lượng
        
        Cấu tạo màng tế bào
        
        Truyền tín hiệu hóa học giữa các tế bào
        
        Bảo vệ, điều hoà thân nhiệt
      - Cấu tạo
        
        bơ, sữa
        
        Lipid no (bão hoà)
        
        Không có liên kết đôi C=C
        
        Thường rắn
        
        Dễ bị oxy hóa
        
        dầu thực vật
        
        Lipid không no (không bão hoà)
        
        Ít nhất 1 liên kết đôi C=C
        
        Thường lỏng
        
        Khó bị oxy hóa
      - Loại chính
        
        Triglyceride (dầu, mỡ)
        
        Dự trữ năng lượng
        
        sản xuất năng lượng gấp 2 lần carbohydrate
        
        dung môi hoà tan Vitamin
        
        Phospholipid
        
        Thành phần chính của màng sinh chất
        
        2 đuôi kỵ nước gốc hydrocarbon
        
        Đầu ưa nước chứa gốc phosphate
        
        Không tan trong lipid
        
        Steroid
        
        Cholesterol
        
        Cấu trúc quan trọng của màng tế bào
        
        Tiền chất để tạo toàn bộ hormone steroid
        
        Hormone steroid
        
        Androgen (hormone sinh dục nam)
        
        Testosterone
        
        Estrogen (hormone sinh dục nữ)
        
        Cortisol (nhóm glucocorticoid): Điều hòa đường huyết
        
        Aldosterone (nhóm mineralocorticoid): Tăng tái hấp thu Na+, thải K+
    - - Chức năng
        
        Nguồn năng lượng chính cho tế bào
        
        Năng lượng ngắn hạn, đơn giàn và hấp thụ nhanh
        
        Tham gia cấu tạo màng tế bào
      - Cấu tạo
        
        tỉ lệ C,H,O là 1:2:1
        
        Monosaccharide (đường khử)
        
        Aldose (-CHO)
        
        Glucose
        
        Galactose
        
        Ribose
        
        Ketose (C=O)
        
        Fructose
        
        Disaccharide (đường đôi)
        
        Sucrose (Glucose + Fructose)
        
        Maltose (Glucose + Glucose)
        
        Lactose (Glucose + Galactose)
        
        Polysaccharide (polymer)
        
        Tinh bột
        
        Dự trữ năng lượng lâu dài
        
        Amylose (Mạch đóng)
        
        Amylopectin (Mạch mở)
        
        Glycogen
        
        Cung cấp năng lượng tức thời
        
        alpha-Glucose liên kết với nhau
        
        Cellulose
        
        Tạo thành tế bào thực vật
        
        beta-Glucose liên kết với nhau
        
        liên kết với nhau tạo thành vi sợi (microfibrils), sau đó kết hợp thành các bó lớn hơn, tạo nên bộ khung cứng cho thành tế bào.
        
        Glycosaminoglycans (GAG): vai trò quan trò trong ma trận ngoại bào (ECM)
        
        Oligosaccharide
      - Mối quan hệ
        
        Từ Glucose thành năng lượng ATP
        
        Nếu thiếu, tế bào sẽ mất năng lượng trầm trọng
    - - Nucleotide
        
        Thành phần
        
        Gốc Phosphate
        
        Đường Pentose
        
        Nitrogenous base
        
        DNA
        
        Purine: A,G
        
        Pyrimidine: T,C
        
        RNA
        
        Purine: A,G
        
        Pyrimidine: U,C
        
        Chức năng
        
        Cấu tạo DNA
        
        Cấu tạo RNA
        
        Là năng lượng ATP
      - DNA và RNA
        
        DNA
        
        Chức năng
        
        lưu giữ toàn bộ thông tin
        
        truyền đạt thông tin
        
        Biến đổi (Bảo tồn và tiến hóa)
        
        Mối liên hệ
        
        Phân chia tế bào (Nguyên phân/Giảm phân)
        
        Giúp duy trì sự sống và sinh trưởng
        
        RNA
        
        Chức năng
        
        Tổng hợp protein (Chính)
        
        mRNA: Cung cấp mã di truyền cho các tế bào
        
        rRNA: Tham gia cấu tạo nên ribosome
        
        tRNA: Vận chuyển amino acid
        
        Mối liên hệ
        
        Lắp ráp Amino acid
        
        Sao chép các chỉ dẫn di truyền từ DNA để sản xuất protein
- - - - Thành tế bào (thực vật, nấm, vi khuẩn)
        
        Cấu tạo
        
        Vi khuẩn
        
        Gram +
        
        Peptidoglycan dày
        
        Gram -
        
        Peptidoglycan mỏng
        
        Có màng ngoài (Lipopolysaccharide)
        
        Thực vật
        
        Cellulose (Chính): Vi sợi bền chắc
        
        Hemicellulose: liên kết vi sợi
        
        Pectin: lớp gel, kết dính tế bào
        
        Nấm
        
        Chitin
        
        Chức năng
        
        Bảo vệ
        
        Tạo hình dáng
        
        Điều chỉnh lượng nước ra vào tế bào
    - - Chất nền ngoại bào - Extracellular Matrix (ECM) (động vật)
        
        Cấu tạo
        
        Protein
        
        Collagen: độ bền kéo, nâng đỡ mô
        
        Proteoglycan (protein + GAG): giữ nước, chịu nén
        
        Elastin: Giúp da co giãn, đàn hồi, không bị võng xuống
        
        Chức năng
        
        Liên kết tế bào
        
        Truyền thông tin
      - Dịch ngoại bào - Extracellular fluid (ECF) (động vật)
- - - - Lớp kép phospholipid
        
        Đầu ưa nước hướng ra ngoài
        
        Đuôi kị nước quay vào trong
      - Protein màng
        
        protein xuyên màng
        
        protein bám màng
        
        protein neo màng
      - Carbohydrate (tồn tại dưới dạng oligosaccharide)
        
        Gắn vào protein → glycoprotein
        
        Gắn vào lipid → glycolipid
      - Cholesterol (tế bào động vật)
        
        Phytosterol (Sterol) ở thực vật
    - - Tính bán thấm (Selective Permeability): Do lớp kép phospholipid kị nước và protein chọn lọc (Chính)
      - Tính lỏng (Cellular Fluidity): Do các phân tử phospholipid liên kết yếu và có thể di chuyển bên. Là độ nhớt của lớp màng kép, thể hiện tính mềm dẻo, đàn hồi, cho phép các phân tử di chuyển.
      - Tính đặc hiệu (signal transduction): Do protein thụ thể và oligosaccharide có cấu trúc riêng, giúp tế bào nhận diện, xử lý và phản ứng với các tín hiệu
      - Tính ổn định (Cellular Stability): Do cholesterol và sự gắn với bộ khung tế bào, giúp màng vừa bền vững vừa không mất tính linh hoạt
      - Tính khảm (Fluid Mosaic Model): Do protein và carbohydrate phân bố không đồng đều, xen kẽ trong lớp kép phospholipid, tạo nên sự chuyên hóa, linh hoạt và hiệu quả chức năng (Chính)
      - Tính động (Membrane Dynamics): Các phân tử phospholipid và protein không cố định mà có thể di chuyển, làm cho màng có độ linh hoạt
    - - Bao bọc, bảo vệ tế bào
      - Trao đổi chất: Khuếch tán, thẩm thấu, Vận chuyển chủ động, Nhập bào – xuất bào
      - Thu nhận, truyền tín hiệu
        và Nhận diện tế bào
      - Giữ hình dạng
      - Chọn lọc các chất ra vào tế bào
    - - Tỉ lệ phospholipid / cholesterol
        cao thì màng mềm dẻo, thấp thì màng bền chắc.
- - - - Màng nhân
        
        Màng ngoài + màng trong (Màng kép)
        
        Lỗ nhân: trao đổi RNA, protein
      - Chất nhiễm sắc
        
        DNA + protein histone
      - Nhân con
        
        Giàu rRNA
        
        Không có màng bao
      - Dịch nhân (nucleoplasm)
    - - Điều khiển các hoạt động sống của tế bào
      - Lưu trữ & bảo vệ thông tin di truyền
      - Tổng hợp RNA
- - - - Lục lạp (Thực vật)
        
        Cấu tạo
        
        2-4 màng phospholipid
        
        Cả màng ngoài và trong đều trơn (không gấp nếp)
        
        Chất nền (Stroma)
        
        Enzyme (cố định CO2)
        
        Ribosome 70S
        
        DNA vòng
        
        Glucose
        
        Chất khí hoà tan
        
        Grana
        
        Nối nhau bằng ống mảnh
        
        Gồm các thylakoid nối với và xếp chồng lên nhau
        
        Màng thylakoid có Diệp lục (sắc tố quang hợp) nằm trên
        
        Xoang gian màng
        
        Chức năng: quang hợp, tổng hợp chất hữu cơ
        
        Chuyển hoá năng lượng ánh sáng thành năng lượng hoá học
    - - Lưới nội chất
        
        Cấu tạo
        
        Mạng lưới các túi dẹt và các ống chứa dịch thông với nhau
        
        Màng đơn, nối trực tiếp với màng ngoài của nhân
        
        2 phần
        
        Lưới nội chất hạt (có ribosome)
        
        Lưới nội chất trơn (có enzyme)
        
        Chức năng
        
        Tổng hợp lipid, protein và carbohydrate vận chuyển đến bộ máy Golgi
        
        Phân huỷ chất độc
        
        Dự trữ Ca2+
        
        Là “nhà máy” sản xuất màng
    - - Bộ máy Golgi
        
        Chức năng
        
        Sửa đổi, phân loại, đóng gói, vận chuyển SP từ LNC
        
        Tổng hợp polysacc. của thành TB và ECM
        
        Tạo ra lysosome
        
        Cấu tạo
        
        Hệ thống các túi dẹt
        
        Cấu trúc phân cực gồm mặt nhập và xuất
        
        Màng đơn
    - - Lysosome (Động vật)
        
        Chức năng
        
        Phân giải các PT lớn
        
        Tiêu hoá
        
        Các vật liệu đưa từ bên ngoài vào
        
        Bào quan hỏng, không cần thiết
        
        Vi sinh vật gây bệnh
        
        Cấu tạo
        
        Màng đơn
        
        Chứa hơn 40 loại enzyme
        
        Độ PH bên trong: 4.8 (acid)
    - - Không bào
        
        Chức năng
        
        KBTT
        
        chứa nhiều nước, giúp cân bằng lượng nước TB
        
        Lưu trữ protein, acid hữu cơ, đường, muối khoáng, sắc tố hoặc chất thải)
        
        KB ở ĐV
        
        Tiêu hoá thức ăn, co bóp
        
        KB ở NSV nước ngọt
        
        Điều hoà áp suất thẩm thấu TB
        
        Cấu tạo
        
        Màng đơn, chứa dịch lỏng
        
        Nhiều loại và chức năng khác nhau tuỳ loại TB và SV
        
        ĐV
        
        Không bào nhỏ
        
        TV
        
        Không bào trung tâm khi trưởng thành
        
        NSV nước ngọt
        
        Không bào co bóp
    - - Peroxisome
        
        Cấu tạo
        
        Lõi (matrix)
        
        Chủ yếu enzyme oxy hóa (động vật)
        
        Có enzyme quang hô hấp (thực vật)
        
        Protein màng
        
        Màng peroxisome
        
        Màng đơn phospholipid
        
        Chức năng
        
        Enzyme oxidase oxy hóa rượu, aldehyde, chất độc tạo H₂O₂
        
        Phân giải H₂O₂ → H₂O + O₂ (nhờ catalase enzyme)
    - - Ribosome
        
        Cấu tạo: rRNA + protein
        
        Tiểu phần lớn
        
        xúc tác tạo liên kết peptide
        
        Tiểu phần nhỏ
        
        gắn và đọc (giải mã) trình tự trên mRNA
        
        không có màng
        
        Đặc điểm
        
        Có ở một số bào quan (80S) ngoại trừ ti thể và lục lạp
    - - Trung thể (Động vật)
        
        Cấu tạo
        
        Trung tử: 2 trung tử (centriole) vuông góc nhau
        
        9 bộ vi ống (microtubule) x 3 (cấu trúc 9×3)
        
        Bao quanh bởi chất quanh trung thể
        
        không có màng
        
        Chức năng
        
        tổ chức vi ống và phân bào của tế bào động vật
    - - Bộ khung tế bào
        
        Cấu tạo (p/tử protein)
        
        Sợi trung gian (intermediate filament)
        Bền, protein sợi
        
        Tăng độ bền cơ học cho tế bào
        
        Duy trì hình dạng
        
        Vi ống (microtubule) Ống rỗng, protein tubulin
        
        Duy trì hình dạng TB và phân li nhiễm sắc thể
        
        Vi sợi actin (microfilament)
        Sợi mảnh, protein actin
        
        Vận động tế bào
        
        Tham gia phân bào
        
        không có màng
        
        Chức năng
        
        Nâng đỡ, duy trì hình dạng TB (chính)
        
        Tham gia sự vận động TB (chính)
        
        Neo giữ các bào quan, vi ống vận chuyển bào quan
    - - Ti thể
        
        Cấu tạo
        
        Màng kép
        
        Có mào ti thể (cristae) là nếp gấp sâu tăng diện tích bề mặt: Tối đa hóa sản xuất ATP
        
        Màng ngoài trơn và nhiều lỗ
        
        Màng trong gấp khúc
        
        Chất nền (matrix)
        
        DNA vòng
        
        Ribosome 70S
        
        Enzyme
        
        Acid hữu cơ
        
        Xoang gian màng
        
        Chức năng
        
        Hô hấp TB => sinh nhiệt và phần lớn năng lượng ATP
- - - - khuếch tán (Disfussion)
        
        Mọi chất, không cần màng bám
        
        Chiều gradient nồng độ: Cùng chiều (cao → thấp)
        
        Năng lượng: Không cần ATP
        
        Protein vận chuyển: Không cần
        
        Ví dụ: O₂, CO₂ khuếch tán; glucose qua Glucose transporter
      - Thẩm thấu (Osmosis)
        
        Chỉ nước, cần màng bám
        
        Chiều gradient nồng độ: Ngược chiều (thấp → cao), Theo gradient thế nước
        
        Năng lượng: Không cần ATP
        
        Protein vận chuyển: Không bắt buộc nhưng vẫn cần protein bơm và protein tải
        
        Ví dụ: Rau muối bị héo, rễ cây hút nước
        
        Ưu trương (hypertonic)
        
        Đẳng trương (isotonic)
        
        Nhược trương (hypotonic)
        
        Đặc điểm
        
        Nồng độ chất tan bên ngoài < bên trong tế bào
        
        Thế nước ngoài cao hơn trong
        
        Kết quả: Nước đi vào tế bào
        
        Tế bào động vật: trương và có thể vỡ
        
        Tế bào thực vật: trương nước (turgid)
        
        Đặc điểm
        
        Nồng độ chất tan bên ngoài = bên trong
        
        Thế nước bằng nhau
        
        Kết quả: Nước ra vào cân bằng
        
        Tế bào giữ nguyên kích thước
        
        Đặc điểm
        
        Nồng độ chất tan bên ngoài > trong tế bào
        
        Thế nước ngoài thấp hơn trong
        
        Kết quả: Nước đi ra khỏi tế bào
        
        Tế bào động vật: co lại
        
        Tế bào thực vật: co nguyên sinh (plasmolysis)
      - Khuếch tán tăng cường (facilitated diffusion)
        
        Chất không xuyên trực tiếp qua lớp phospholipid
        Phải đi qua protein màng
        
        Có tính chọn lọc cao
        
        Vận chuyển:
        
        Glucose, amino acid
        
        Ion Na⁺, K⁺, Cl⁻
        
        Nước (qua aquaporin)
    - - Tế bào dùng năng lượng để đưa chất qua màng sinh chất
      - Ngược gradient
      - Bắt buộc có protein vận chuyển chuyên biệt (bơm, chất tải)
      - Ví dụ
        
        Bơm Na⁺/K⁺
        
        Bơm H⁺
        
        Đồng vận Na⁺–glucose
  - - - Màng sinh chất lõm vào → tạo túi màng
        
        Đối tượng: Phân tử lớn, hạt rắn, dịch ngoại bào
        
        Các túi nhập vói Lysosome để tiêu hóa toàn bộ
    - - Túi tiết hợp màng sinh chất → phóng thích chất
        
        Đối tượng: Protein, enzyme, hormone, chất thải