Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
درس ۷: علم و دین - Coggle Diagram
درس ۷: علم و دین
عنوان اصلی: مسئله علم و دین
چیستی علم (معنای کلی): دانستن و آگاهی در مقابل جهل.
تعریف علم (معنای وسیع): مجموعه گزارههای منسجم و مربوط به موضوعی معین.
تعریف علم (کاربرد محدودتر): مجموعه علوم تولید شده توسط انسان که سازماندهی شدهاند.
رشتههای عقلی علم: ۱. منطق ۲. معرفتشناسی ۳. فلسفه.
بخش اول: نسبت میان علم و دین در جهان مسیحیت
روند تاریخی:
ابتدا: دفاع عقلانی از ایمان دینی مسیحی.
سپس: تبدیل فلسفه و دین به رقیب یکدیگر.
نتیجه: افول کلیسا و از بین رفتن نظام پاپی / تقویت نگاه علمی و مادی به جهان.
پیامد:
حذف متافیزیک: تنها هستی واقعی، موجود و مادی است / آنچه در ماوراء ماده باشد موهوم خوانده شد.
نفی وحیانی بودن: عدهای وحیانی بودن کتاب مقدس را نفی کردند و نظریه تجربی دین جای آن را گرفت.
تفکیک قلمرو: قلمرو دین و علم تفکیک شد (به دلیل تعارضات زیاد).
پیامد نگاه منتقدانه به دین: پیدایش سکولاریسم یا اومانیسم.
نکته: در تاریخ مسیحیت، نگاههای منتقدانه به دین بیش از علم بود.
بخش سوم: انواع نسبت میان دین و علم (نظریههای رایج)
۱. نظریه تداخل علم و دین
مبنا: بین برخی گزارههای دین و علم اشتراک وجود دارد.
قلمروها: توجه علم به مرتبه مادی و فیزیکی / توجه دین به مرتبه متافیزیکی.
نیازها: نیاز علم به دین برای تأیید یافتهها و منشأ موفقیتها.
نکته: علم افق ایمان را وسعت میبخشد و دین شناخت انسان از طبیعت را تعمیق میکند.
۲. نظریه تعارض میان علم و دین
گروهها: ۱. گروهی که اصالت را به علم تجربی میدهند ۲. گروهی که بر اساس کتب آسمانی، دین و علم را با هم ناسازگار میدانند.
تعارضات ذکر شده:
سخن علم واضح و دین رازگونه است.
علم یافتههای خود را نشان میدهد، ولی دین نمیتواند.
علم فرضیات خود را آزمایش میکند، اما دین نه.
۳. نظریه تمایز میان علم و دین
تفاوتهای اساسی: ۱. موضوع ۲. روش ۳. زبان ۴. هدف.
تفاوت موضوعی: موضوع دین خدا و موضوع علم طبیعت است.
تفاوت زبانی: زبان دین نیایش و زبان علم بهرهگیری از حس و عقل است.
تفاوت در هدف: هدف دین تقرب به خدا و هدف علم فهمیدن طرح جهان است.
راه جلوگیری از تعارض: جلوگیری از ورود قلمرو این دو در یکدیگر و بررسی هرکدام در حوزه ویژه خود.
۴. نظریه سازگاری میان علم و دین
مبنا: علم و دین مکمل یکدیگر هستند.
فرآیند: گزارههای مشخص دین درباره هستی با روشهای علمی مشاهده و ارزیابی میشوند.
هدف: وحدت بخشی جهانبینی و شناخته شدن زندگی بهصورت یک کل / علم و دین یک جهان را تبیین کنند.
بخش ششم: تأثیر متافیزیک دینی در علم
عوامل شکلگیری علم: ۱. تجربه ۲. تفسیر طبیعت به زبان تئوریها.
نظریه علم دینی: نظریههای علوم تجربی نیازمند معیار معرفتشناختی و تحت تأثیر اصول و عوامل متافیزیکی هستند.
عامل مؤثر در علم: متافیزیک دینی.
ابعاد تأثیر متافیزیک دینی در علم:
۱. تأثیر در فرضیههای علمی: فرضیههای علم تحت تأثیر متافیزیک گسترش مییابند.
۲. تأثیر در انگیزه عالمان تجربی:
منشأ انگیزهها: ۱. بینش ۲. ارزش ۳. هدفها.
نکته ۳: التزام دانشمند به بینش و ارزش دینی، پژوهش و علم او را تحت تأثیر قرار میدهد.
۳. تأثیر در مبادی و مسلّمات علوم تجربی:
تأثیر بر موارد زیر: ۱. انحصار هستی در ماده (رد میشود) ۲. تفکیک معرفتشناختی و هستیشناختی عالم ماده ۳. پذیرش امکان شناخت حقایق هستی در مبادی علوم تجربی.
نکته ۴: پیشفرضهای فلسفی در جهانبینی و معرفتشناسی، برگرفته از متن دین است.
۴. تأثیر در روشها و اهداف علوم تجربی:
محتوای سکولاریسم و علم سکولار: عدم توجه به خالق مدبر و آگاه در کشف اسرار آفرینش.
غایت حقیقی هستی: خدای متعال، آفریدگار حکیم مطلق.
افزایش تأثیر متافیزیک دینی: حرکت از سمت علوم فنی و مهندسی به سوی علوم انسانی.
بخش پنجم: نظریههای علم دینی (دیدگاه اسلام)
نکته ۲: تعارض علم و دین ظاهری است، زیرا علم درباره گزارههای خود ادعای انحصاری بودن ندارد.
تعاریف علم دینی: (گستره تعاریف علم دینی)
۱. علمی که با هدف تبیین و تفسیر کتاب و سنت تدوین شده است.
۲. علمی که از تفسیر و تبیین کتاب و سنت به دست آمده است.
۳. علمی که در تمدن اسلامی تولید شده و رشد کرده است.
۴. استخراج شده از محتوای علمی قرآن و سنت و بررسی شده بهعنوان فرضیههای علم.
۵. نشاندهنده مبادی مابعدالطبیعی و پایه پژوهشهای تجربی.
۶. معرفتی که با روشهای تجربی، عقلی و دینی به دست آید.
۷. علم مفید برای جامعه اسلامی.
۸. علمی برای داوری نهایی دین.
۹. علم مورد تأیید دین و تابع قواعد آن.
۱۰. علمی که از طریق گزارهها و رفتارها و باورهای دینی شکل گرفته است.
تعریف حکمی کلی دین: علمی دینی که ارزشها و معیار و باورهای دینی بر آن حاکم است.
بخش دوم: نسبت میان علم و دین در جهان اسلام
دیدگاه اصلی: علم و دین در تقابل با یکدیگر نیستند.
رابطه: دین منشأ امید و علم عامل سرعت و حرکت است.
بخش چهارم: راه حلهایی برای رفع تعارض میان علم و دین
راه حلها:
۱. تفسیر متشابهات کتاب مقدس با محکمات علمی جدید.
۲. جدایی زبان دین از زبان علم.
۳. جدا کردن قلمرو دین از مباحث علمی.
۴. تئوریهای علم تصویر واقعی جهان نیست، بلکه الهیات واقعیت را توصیف میکند.