Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
Ресей мен Британия Иранға ықпал ету үшін неге бақталас болды? - Coggle…
Ресей мен Британия Иранға ықпал ету үшін неге бақталас болды?
Ресей мен Британия Иранға ықпал ету үшін неге бақталас болды?
1. Бақталастықтың негізгі себебі
Геосаяси және экономикалық мүдде
:Иран-Ресей мен Үнді мұхитының
арасында орналасқан стратегиялық аймақ
Кім Иранды бақыласа, сол Таяу шығыс пен Орталық Азияға ықпалын тигізеді
Ресей үшін-Иран Оңтүстік бағыттағы қақпа
Британия үшін-Иран Үндістанды қорғау аймағы (ол кезде Британия ең маңызды отары )
2. Ресейдің мүдделері
1) Геосаяси мақсаттар (ең маңыздысы)
Ресей оңтүстік бағытта ықпалын кеңейтуді көздеді.
Иран — Каспий теңізі мен Таяу Шығысқа шығатын стратегиялық аймақ.
Иранды бақылау Ресейге Орталық Азияда да күшін арттыруға мүмкіндік берді.
2) Үндістанға жол ашу
Ресейдің ұзақ мерзімді мақсаты — Үнді мұхитына шығу.
Иран арқылы Ресей Британның ең құнды отары — Үндістанға жақындай алады деп есептеді.
Бұл Британияға қысым көрсетіп, оның аймақтағы үстемдігін әлсірету жолы болды.
3) Экономикалық қызығушылықтар
Ирандағы сауда жолдары (Жібек жолының қалдықтары).
Мұнайға бай аймақтарға жақындау (XIX ғ. соңында мұнайдың маңызы өсе бастады).
Базарлар мен шикізат көздеріне қол жеткізу.
4) Әскери‑саяси ықпал орнату
Ресей Иран шахтарын өзіне жақындату үшін қару‑жарақ, әскери кеңесшілер, оқыту ұсынды.
Иран армиясы мен бекіністерін күшейту арқылы шахты Ресейге тәуелді етуге тырысты.
5) Кавказ қауіпсіздігі
XIX ғасырда Ресей Кавказды өзіне қосты.
Кавказ шекарасын қорғау үшін Иранмен қарым‑қатынасты бақылауда ұстау маңызды болды.
Ирандағы әлсіздік немесе ағылшын ықпалы Ресей үшін қауіп саналды.
6) “Ұлы ойын” аясындағы артықшылық
Ресей Британиямен Орталық Азия үшін күресте (Ұлы ойын) Иранды стратегиялық серіктес ретінде қарастырды.
Кім Иранға ықпал етсе — сол аймақта басым күшке айналады.
3. Британияның мүдделері
Үндістанды қорғау (Британ империясының ең маңызды отары)
Ресейдің Таяу Шығысқа және Үндістанға жақындауын тоқтату
Иран арқылы өтетін сауда жолдарын бақылау
Аймақтағы әскери-саяси тепе-теңдікті сақтау
4. Бақталастықтың көріністері
Саяси ықпал үшін жарыс
Иран шахтарына қаржы, қару-жарақ, көмек ұсыну
Дипломатиялық қысым
Ортаазиялық аймақтарда әсер тарату
Экономикалық бәсеке
Сауда келісімдерін алу
Кедендік және сауда артықшылықтарын иемдену
Әскери қақтығыстарға жанама қатысу
Ирандағы реформалар мен ішкі саясатқа араласу
5. Ірі тарихи оқиғалар
Рус-парсы соғыстары (1804–1813, 1826–1828)
Ресейдің Кавказда күшеюі
1830–1900 жж. “Үлкен ойын” (“Great Game”)
Ресей мен Британияның Орта Азия–Иран бағытындағы бәсекесі
1907 жылғы ағылшын‑орыс келісімі
Иранды ықпал аймақтарына бөлу
Бақталастықтың уақытша тоқтауы
6. Бақталастықтың нәтижелері
Иран саясаты екі державаға тәуелділігі артты
Аймақтағы тұрақсыздық өсті
Ресей мен Британия арасында геосаяси тепе-теңдік қалыптасты
Иранның ішкі реформалары баяулады