Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

Acute Stress Disorder (ASD), รายชื่อสมาชิกในกลุ่ม นางสาวปวีณ์ธิดา รูปไธสง…

- - - - S:"ผวา หายใจเร็วหลังถูกจี้ปลันเมื่อ 10 วันก่อน"
      - S : รายงานว่ามีความวิตกกังวลสูง และรู้สึกเหมือนตัวเองลอยออกจากร่าง
      - O : Intrusive memories และ Arousal (startle response) ชัดเจน
      - O : Dissociative symptoms: Depersonalization (รู้สึกเหมือน ตัวเองลอยออกจากร่าง)
      - Sleep disturbance ba& Avoidance
      - คะแนน ASDS สูงกว่า cut-off
    - - ระยะกลาง
        
        ผู้ป่วยมีความวิตกกังวลลดลง (ประเมินโดยมาตรวัดความวิตกกังวล)
        
        ผู้ป่วยสามารถกลับมาทำกิจกรรมประจำวันได้ในระดับหนึ่ง โดยมีอาการหลีกเลี่ยงลดลง
        
        ผู้ป่วยสามารถใช้กลไกการเผชิญปัญหาเชิงบวกในการจัดการกับความเครียด
      - ระยะยาว
        
        ผู้ป่วยสามารถปรับตัวต่อเหตุการณ์สะเทือนขวัญได้ดีขึ้น ไม่มีอาการ ASD หรือมีอาการลดลงจนไม่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน
        
        ผู้ป่วยมีความรู้สึกมั่นคงปลอดภัยและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
      - ระยะสั้น
        
        ผู้ป่วยสามารถระบุและจัดการกับอาการทางกายและอารมณ์ที่เกิดจากความวิตก กังวลได้ดีขึ้น เช่น อาการผวา หายใจเร็ว และความรู้สึกเหมือนลอยออกจากร่าง
        
        ผู้ป่วยแสดงท่าที่ผ่อนคลายขึ้น ลดอาการ Arousal และ Intrusive memories
        
        ผู้ป่วยสามารถนอนหลับได้ดีขึ้น (ระยะเวลาและคุณภาพการนอนหลับ)
    - - สร้างสัมพันธภาพเชิงบำบัดกับผู้ป่วยด้วยทำที่ท่อบอุ่น เห็นอกเห็นใจ และให้ความมั่นใจว่าผู้ป่วยจะปลอดภัยในระหว่างการดูแล จัดสภาพแวดล้อมให้สงบ ปลอดภัย ลดสิ่งกระตุ้น
      - ประเมินระดับความวิตกกังวล อาการผวา Intrusive memories, Depersonalization, Sleep disturbance และ Avoidance อย่างสม่ำเสมอโดยใช้มาตรวัดที่เหมาะสม (เช่น GAD-7, CAPS-5 สำหรับ PTSD หากอาการไม่ดีขึ้น)
      - อธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจเกี่ยวกับ ASD และอาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นว่าเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกาย ต่อเหตุการณ์ผิดปกติ ให้ความรู้เกี่ยวกับเทคนิคการผ่อนคลาย เช่น การหายใจเข้าลึกๆ ช้าๆ Diaphragmatic breathing) การคลายกล้ามเนื้อ (Progressive Muscle Relaxation) การทำสมาธิสั้นๆ
      - สอนเทคนิคการ Grounding exercises เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาอยู่ในปัจจุบันและรับรู้ความเป็นจริง เช่น การสัมผัสสิ่งของรอบตัว การนับสิ่งของ การระบุสีหรือรูปทรง การใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5
      - แนะนำให้ผู้ป่วยรักษานิสัยการนอนที่ดี เช่น เข้านอนและตืนนอนให้เป็นเวลา หลีกเลียงคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ก่อนนอน สร้างสภาพแวดล้อมห้องนอนที่มิด เงียบสงบ และเย็นสบาย
      - สนับสนุนให้ผู้ป่วยพูดคุยกับบุคคลที่ไว้ใจ (ครอบครัว เพื่อน) เกี่ยวกับความรู้สึกและประสบการณ์ที่เกิดขึ้น ให้ข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่มช่วยเหลือหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตหากผู้ป่วยต้องการการดูแลเพิ่มเติม
      - การใช้เทคนิค Exposure-based (ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ) ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการหลีกเลี่ยงที่รุนแรง อาจพิจารณาการใช้เทคนิคการเผชิญหน้าอย่างค่อยเป็นค่อยไป (Graded exposure) กับสิ่งที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่ทำให้เกิดความวิตกกังวล เพื่อลดความไวต่อสิ่งกระตุ้น
    - - ผู้ป่วยสามารถระบุและจัดการกับอาการทางกายและอารมณ์ที่เกิดจากความวิตกกังวลได้ดีขึ้น แสดงท่าทีผ่อนคลายขึ้น ลดอาการ Arousal และ Intrusive memories นอนหลับได้ดีขึ้น 6-7 ชั่วโมง สามารถปรับตัวต่อเหตุการณ์สะเทือนขวัญได้ดีขึ้น ไม่มีอาการ ASD หรือมีอาการลดลงจนไม่ส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน มีความรู้สึกมั่นคงปลอดภัยและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
    - - American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
        Bandelow, B., Reitt, M., Röver, C., Ali-Alzoubi, F., & Domschke, K. (2021). Efficacy and tolerability of drug treatments for anxiety disorders. The Lancet Psychiatry, 8(10), 914-927.
  - - - การดูแลเบื้องต้นด้านจิตใจ (Immediate PFA)
        1.1 สร้างความปลอดภัยและการปฐมนิเทศ
        ทำให้สภาพแวดล้อมปลอดภัย พูดด้วยน้ำเสียงสงบ ให้ข้อมูลพื้นฐานสั้นๆช่วยลดความตื่นตระหนก เพิ่มความรับรู้ทิศทาง
        1.2 รับฟังอย่างใส่ใจและให้การยอมรับ
        ฟังอย่างสงบ สะท้อนอารมณ์ ลดความวิตกกังวลโดยไม่บังคับให้เล่าเหตุการณ์ผู้ป่วยรู้สึกได้รับการสนับสนุนและไม่โดดเดี่ยว
        1.3 ช่วยแก้ปัญหาเร่งด่วน ช่วยจัดการความต้องการเร่งด่วน ประสานทีมสหสาขา เพิ่มความรู้สึกควบคุมสถานการณ์ ลดความเครียดรองจากปัญหาปฏิบัติ
        1.4 ใช้การสื่อสารแบบ SIX Cs ใช้คำสั้นๆ ช่วยตั้งสติ ลดอารมณ์ท่วมท้น และสร้างการมีส่วนร่วม
        เพิ่มความชัดเจนทางความคิดและลดการตื่นตระหนก
      - การแทรกแซงเชิงพฤติกรรมความคิดในช่วงแรก (Early CBT)
        2.1 ให้ความรู้แบบ CBT และกระตุ้นพฤติกรรม
        อธิบายปฏิกิริยาหลัง trauma แบบง่าย ตั้งเป้าพฤติกรรมเล็กๆ กระตุ้นให้กลับสู่กิจวัตร
        ลดการหลีกเลี่ยงและช่วยยกระดับอารมณ์
        2.2 ส่งต่อ CBT เฉพาะ trauma อย่างรวดเร็ว
        คัดกรองอาการหนัก ส่งต่อการรักษาที่มีหลักฐานทันที ป้องกันการพัฒนาเป็น PTSD เรื้อรัง
        2.3 ฝึกทักษะรับมือสั้นๆ
        สอนหายใจลึก, จัดกิจกรรมที่ช่วยอารมณ์, ปรับกรอบคิดสั้นๆ ลดความวิตกกังวลเฉียบพลันและเพิ่มทักษะรับมือ
      - การจัดการ Dissociation และ Depersonalization
        3.1 Grounding และการปรับทิศทางความรู้สึก
        ใช้เทคนิค 5-4-3-2-1, box breathing, คำพูดปรับทิศทาง ลดการแยกตัวและทำให้ผู้ป่วยกลับสู่ปัจจุบัน
        3.2 วางแผนความปลอดภัยและ exposure แบบค่อยเป็นค่อยไป ระบุ triggers, เผชิญสิ่งกระตุ้นภายในอย่างปลอดภัย ลดการหลีกเลี่ยงโดยไม่ทำให้ trauma ซ้ำ
      - การจัดการการนอนและ arousal
        4.1 การผ่อนคลายและการหายใจ ฝึกหายใจแบบกะบังลม, PMR เพื่อคุม arousal ลดความตื่นตัวและช่วยให้นอนง่ายขึ้น
        4.2 สนับสนุนสุขอนามัยการนอน เวลานอนสม่ำเสมอ ลดสิ่งกระตุ้นตอนดึก จัดสภาพแวดล้อมห้องนอน ลด hyperarousal กลางคืนและปรับการนอนให้ดีขึ้น
        4.3 ส่งต่อเมื่อมีข้อบ่งชี้ หากนอนไม่หลับรุนแรง ส่งต่อแพทย์/จิตแพทย์ หลีกเลี่ยง benzo ใช้ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า
      - การมีส่วนร่วมของครอบครัวและการติดตามประเมิน
        
        5.1 การมีส่วนร่วมครอบครัวแบบ trauma-informed ให้ความรู้ครอบครัวว่าควรสนับสนุนอย่างไรโดยไม่กระตุ้น trauma เพิ่มคุณภาพการสนับสนุนและการปฏิบัติตามการรักษา
        
        5.2 การจัดการสมาชิกครอบครัวที่มี PTSD
        
        ประเมินความพร้อมและจัดการสิ่งกระตุ้นของสมาชิกที่มีประวัติ PTSD ป้องกันการกระทบกระเทือนซ้ำของครอบครัวและสร้างสภาพแวดล้อมปลอดภัย
        
        5.3 ตารางการคัดกรองและการติดตามที่มีโครงสร้าง (Structured Screening & Follow-Up Schedule)
        
        การปฏิบัติ:
        
        ใช้เครื่องมือคัดกรอง: ASDS (19 ข้อ), PCL-5 (20 ข้อ), PHQ-9, GAD-7
        
        Day 0–3: คัดกรองเบื้องต้นด้วย ASDS
        
        1 สัปดาห์: ประเมินซ้ำ ASDS, PHQ-9, GAD-7 และการทำงาน
        
        2 สัปดาห์: ประเมินซ้ำอีกครั้ง และคัดกรอง PTSD ด้วย PCL-5 หากอาการยังคงอยู่
        
        4 สัปดาห์: ประเมินแบบครอบคลุมและพิจารณาส่งต่อ
        
        ส่งต่อทันที หากอาการแย่ลง มีความคิดฆ่าตัวตาย หรือการทำงานบกพร่องมาก
        
        โดเมนอาการที่ต้องติดตาม: arousal, dissociation, avoidance, sleep, และ functional impairment
        
        5.4 บันทึกเส้นทางอาการและประสานงานการดูแล (Document Symptom Trajectory & Coordinate Care)
        
        การปฏิบัติ:
        
        บันทึกความรุนแรงของอาการ (0–10), ผลกระทบต่อการทำงาน
        
        บันทึกทักษะ grounding/การผ่อนคลายที่ให้ไว้, ปัจจัยครอบครัว และการส่งต่อ
        
        สื่อสารข้อมูลสำคัญกับทีมสุขภาพจิตในการส่งมอบงาน
        
        จัดทำแผนการดูแลเป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับผู้ป่วยและครอบครัว
    - - ตัวชี้วัดความสำเร็จ (Success Indicators):
        ภายใน 1-2 สัปดาห์:
        
        คะแนน ASDS ลดลงอย่างน้อย 30%
        
        ผู้ป่วยสามารถใช้เทคนิค grounding ได้อย่างอิสระ
        
        Startle response ลดลง (รายงานโดยผู้ป่วย)
        
        นอนหลับได้อย่างน้อย 5-6 ชั่วโมง/คืน
        ภายใน 2-4 สัปดาห์:
        
        กลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้ 50%
        
        การหลีกเลี่ยงลดลง (ออกจากบ้าน, พบเพื่อน)
        
        ครอบครัวรายงานว่าสามารถสนับสนุนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
        
        ไม่มีอาการ dissociation รุนแรง
        ภายใน 4 สัปดาห์:
        
        คะแนน PCL-5 ต่ำกว่า cut-off สำหรับ PTSD (< 33)
        
        กลับมาทำงาน/เรียนได้
        
        มีแผนการรับมือและการติดตามต่อเนื่องที่ชัดเจน
    - - stress disorder in critical care. Psychiatric Annals, 55(9). Carlson, S. M. S., Meeker, E. C., Plum, K. C., & Veenema, T. G. (2023). Management of the psychosocial effects of disasters. In Disaster Nursing and Emergency Preparedness (4th ed.). Springer Publishing Company.
      - Nizum, N., Yoon, R., Ferreira-Legere, L., Aitken, P., Orser, L., Webster, F., McKenzie, K., Stergiopoulos, V., & Mulsant, B. H. (2020). Nursing interventions for adults following a mental health crisis: A systematic review guided by trauma-informed principles. International Journal of Mental Health Nursing, 29(4), 660-679.
      - Norman, I., Edleston, V., Oyo, C., & Sherwood, K. (2024). The effectiveness and implementation of psychological first aid as a therapeutic intervention after trauma: An integrative review. Trauma, Violence, & Abuse, 25(5), 3465-3479.
      - Powell, C. C. (2021). Caring for the psychosocial needs of the acutely traumatized patient. JAAPA: Official Journal of the American Academy of Physician Assistants, 34(11), 30-35.
    - - ผู้ป่วยถูกจี้ชิงทรัพย์โดยใช้อาวุธ ระยะเวลาเกิดเหตุไม่เกิน 2สัปดาห์ เริ่มมีความวิตกกังวลสูง, arousal,dysphoria และ dissociation (รู้สึกเหมือนตัวเองลอยออกจากร่าง
        
        บิดามี PTSD จากเหตุงานอุบัติเหตุในอดีต
        
        คะแนน ASDS สูงกว่า cut-off
        
        Arousal (startle response)
        
        Dissociative symptoms: depersonalization
        
        Avoidance
        
        Sleep disturbance
    - - เพื่อให้ผู้ป่วยที่มีอาการ Arousal และปฏิกิริยาทางกายที่เกี่ยวข้องกับความเครียดลดลง และกลับสู่ระดับปกติที่เคยเป็น
  - - - Subjective data (S): “นอนไม่หลับหลังถูกชิงทรัพย์ตั้งแต่ 10 วันก่อน”
      - Objective data (O): มีอาการกระสับกระส่าย arousal
      - Objective data (O): มี intrusive memories
      - Objective data (O): มี sleep disturbance
      - Objective data (O): อารมณ์ dysphoria
      - P: Personal data (P):วินิจฉัยเป็น Acute Stress Disorder (ASD)
    - - หลังจากเหตุการณ์ชิงทรัพย์ที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน ผู้ป่วยชายอายุ 29 ปีต้องเผชิญกับประสบการณ์ที่รุนแรงและคุกคามต่อชีวิต ส่งผลให้ระบบประสาทและจิตใจเข้าสู่ภาวะตื่นตัวสูงเป็นเวลานาน แม้เหตุการณ์จะผ่านไปแล้วแต่สมองยังคงตีความว่า “ไม่ปลอดภัย” ทำให้ผู้ป่วยเกิดความกลัว วิตกกังวล และคิดซ้ำถึงเหตุการณ์เดิมโดยไม่สามารถควบคุมได้ ภาวะนี้ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อความเครียดแบบเฉียบพลัน (acute stress response) และเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้รูปแบบการนอนหลับของเขาเริ่มถูกรบกวนอย่างชัดเจน (จินดารัตน์ & วิจิตรานนท์, 2566; กรมสุขภาพจิต, 2565)
      - เหตุการณ์กระทบกระเทือนต่อจิตใจทำให้ระบบประสาทอัตโนมัติของผู้ป่วยทำงานผิดสมดุล สมองส่วนอะมิกดาลา (amygdala) ส่งสัญญาณให้ร่างกายอยู่ในโหมดระวังภัยตลอดเวลา ส่งผลให้ฮอร์โมนความเครียด เช่น adrenaline และ cortisol เพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะช่วงกลางคืนซึ่งควรเป็นเวลาที่ร่างกายผ่อนคลายเพื่อเตรียมเข้าสู่การนอน เมื่อฮอร์โมนเหล่านี้สูงอย่างผิดปกติ ผู้ป่วยจึงมีอาการตื่นตัวง่าย หัวใจเต้นเร็ว กล้ามเนื้อเกร็ง และไม่สามารถเข้าสู่ภาวะหลับลึกได้ วงจรการนอนถูกเปลี่ยนแปลงจากเดิม ทำให้หลับตื้น สะดุ้งตื่น และตื่นขึ้นมาพร้อมความรู้สึกเหนื่อยล้าเหมือนไม่ได้พักผ่อน (สุนทรีย์ & ศิริวัฒน์, 2567; ชมภูนุช & คงบำรุง, 2564)
      - ผู้ป่วยเริ่มมีปัญหาหลับยากตั้งแต่คืนแรกหลังเหตุการณ์ และอาการรบกวนการนอนยิ่งรุนแรงขึ้นเมื่อเขามีความคิดย้อนเหตุการณ์ (intrusive memories) ที่ผุดขึ้นมาเองโดยไม่ตั้งใจ บางคืนมีฝันร้ายเกี่ยวกับเหตุการณ์ชิงทรัพย์ ทำให้สะดุ้งตื่นกลางดึกและไม่สามารถกลับไปนอนต่อได้ นอกจากนี้ ยังมีอาการกระสับกระส่าย หงุดหงิดง่าย และมีความวิตกกังวลก่อนเข้านอน ร่างกายยังคงตื่นตัวแม้อยู่ในที่ปลอดภัย ผู้ป่วยจึงรู้สึกเหมือน “ปิดโหมดตื่นตัวไม่ลง” ส่งผลให้การนอนหลับผิดปกติอย่างต่อเนื่อง (ศุภรดา & อมรรัตน์, 2566; Thai Journal of Nursing Research, 2566)
      - เมื่อผู้ป่วยนอนไม่พอหลายคืนติดต่อกัน เขาเริ่มมีอาการอ่อนล้าในตอนเช้า ขาดสมาธิ และทำงานได้ช้าลง ความไม่สดชื่นทำให้มีปัญหาทางอารมณ์ เช่น อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย และหลีกเลี่ยงการพบปะผู้คน ผู้ป่วยยังเกิดความกังวลว่าจะเกิดเหตุซ้ำ ทำให้ไม่กล้าออกไปข้างนอกคนเดียว ความเครียดสะสมจากการนอนไม่เพียงพอส่งผลให้คุณภาพชีวิตลดลงอย่างชัดเจน และอาจเพิ่มความเสี่ยงให้ภาวะ ASD พัฒนาไปสู่โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) หากไม่ได้รับการช่วยเหลือที่เหมาะสมในเวลาอันควร (ลลิตา & วนาลี, 2565; กรมสุขภาพจิต, 2566)
    - - เพื่อให้ผู้ป่วยนอนหลับพักผ่อนเพียงพอ และ ลดอาการ arousal และความกังวลก่อนนอน
    - - 1) ผู้ป่วยระบุว่านอนหลับได้ดีขึ้น มากกว่า 6 ชม./คืน หรือรายงานว่าฝันร้ายภาพเหตุการณ์รบกวนน้อยลง หลับได้ดีขึ้นภายใน 3–5 วัน
      - 2) ประเมิน GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder–7) ค่าอารมณ์และความวิตกกังวลก่อนนอนลดลง หรือระดับ arousal ลดลงจากครั้งแรก อยู่ในคะแนนรวม 0–4 = minimal หรือไม่เกิน 5–9 = mild
      - 3) ประเมิน Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) ได้ระดับคะแนนที่ 0-5 คะแนน
      - 4) ไม่พบพฤติกรรมกระสับกระส่ายหรือตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นเล็กน้อยก่อนนอน
    - - ประเมินรูปแบบการนอนอย่างเป็นระบบ ประเมิน GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder–7) ค่าอารมณ์และความวิตกกังวลก่อนนอนลดลง หรือระดับ arousal ลดลงจากครั้งแรก อยู่ในคะแนนรวม 0–4 = minimal หรือไม่เกิน 5–9 = mild และประเมินคุณภาพการนอนด้วย Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) รวมถึงประเมินรูปแบบการนอน เวลาเข้านอน ความถี่ในการตื่นกลางดึก อาการง่วงตอนกลางวัน และปัจจัยที่มีผลต่อการนอน เช่น ความเจ็บปวด ความเครียด หรือสิ่งแวดล้อมภายในหอผู้ป่วย PSQI เป็นเครื่องมือที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติและมีความน่าเชื่อถือสูงในการประเมินคุณภาพการนอน (Buysse, 2021) ช่วยให้พยาบาลวางแผนการดูแลได้ตรงตามปัญหาและสามารถติดตามผลได้อย่างเป็นระบบ
      - 2.ให้ความรู้ด้าน Sleep Hygiene เพื่อส่งเสริมการนอนที่ดี ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการปรับพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการนอน เช่น หลีกเลี่ยงคาเฟอีนหลังเวลา 14.00 น. หลีกเลี่ยงการใช้โทรศัพท์หรืออุปกรณ์หน้าจอก่อนนอน 30–60 นาที จัดเวลานอนและตื่นอย่างสม่ำเสมอ และจัดสภาพแวดล้อมห้องนอนให้มืด เงียบ และมีอุณหภูมิพอเหมาะ งานวิจัยระบบทบทวนของ Irish et al. (2022) พบว่า การให้ความรู้เกี่ยวกับ sleep hygiene สามารถลดอาการนอนไม่หลับและเพิ่มคุณภาพการนอนได้อย่างมีนัยสำคัญ การปรับพฤติกรรมจึงเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย
      - ส่งเสริมกิจกรรมผ่อนคลายก่อนนอน สอนเทคนิคผ่อนคลาย เช่น Progressive Muscle Relaxation (PMR), การหายใจลึก (deep breathing) หรือ guided imagery เพื่อให้ผู้ป่วยลดความตึงเครียดก่อนนอน งานวิจัยแบบ RCT โดย de Medeiros et al. (2021) พบว่า PMR ช่วยลดระยะเวลาที่ต้องใช้ก่อนหลับ (sleep latency) และเพิ่มคุณภาพการนอนในผู้ใหญ่ได้อย่างชัดเจน กระบวนการผ่อนคลายทำให้ระบบประสาทพาราซิมพาเทติกทำงานดีขึ้น ส่งเสริมการนอนตามธรรมชาติ
      - ใช้หลักการพื้นฐานของ Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia (CBT-I) ช่วยผู้ป่วยจัดการความคิดกังวลก่อนนอน ลดพฤติกรรมบนเตียงที่ไม่เกี่ยวกับการนอน เช่น เล่นโทรศัพท์ ฝึก stimulus control และให้ผู้ป่วยบันทึก sleep diary เพื่อสะท้อนรูปแบบการนอนของตนเอง แนวทางของ American Academy of Sleep Medicine (AASM, 2021) แนะนำ CBT-I เป็นการรักษาอันดับแรกของปัญหานอนไม่หลับ และงานวิจัยปี 2023 พบว่า CBT-I มีผลดีในระยะยาวและดีกว่าการใช้ยานอนหลับในหลายกรณี
      - จัดการสิ่งแวดล้อมและปัจจัยที่รบกวนการนอน ลดเสียงรบกวนภายในหอผู้ป่วย ปรับความสว่างให้มืดลงในช่วงกลางคืน จัดตารางกิจกรรม ให้ยาที่ไม่รบกวนการนอน หรือประเมินและบรรเทาความเจ็บปวดที่รบกวนการหลับ งานวิจัยของ Xie et al. (2020) และ Lee et al. (2021) รายงานว่า สิ่งแวดล้อมที่มีเสียงและแสงรบกวนส่งผลให้คุณภาพการนอนของผู้ป่วยลดลง การปรับสภาพแวดล้อมช่วยเพิ่มคุณภาพการนอนของผู้ป่วยในโรงพยาบาลได้ 25–40%
      - ติดตามผลการนอนหลับอย่างต่อเนื่อง ติดตามคุณภาพการนอน จำนวนชั่วโมงการนอน และระดับความง่วงตอนกลางวัน รวมถึงประเมิน PSQI และ GAD-7 ซ้ำภายหลังได้รับการพยาบาล การติดตาม sleep diary และใช้แบบวัดมาตรฐานช่วยให้ผู้ป่วยตระหนักถึงพฤติกรรมการนอนของตนเอง และช่วยให้พยาบาลประเมินผลลัพธ์ของการดูแลได้อย่างแม่นยำ (Riemann et al., 2022)
    - - ภายใน 3–5 วัน ผู้ป่วยสามารถนอนหลับได้อย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อคืน อาการหลับยากลดลง ระดับ arousal และความกังวลก่อนนอนดีขึ้น GAD-7 (Generalized Anxiety Disorder–7)
      - ประเมินได้ 0-9 คะแนน Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) ได้ 0-5 คะแนน และผู้ป่วยรายงานว่าความถี่ของฝันร้ายลดลง และผู้ป่วยรู้สึกสดชื่นขึ้นหลังตื่นนอน
    - - American Academy of Sleep Medicine. (2021). Clinical practice guideline for the treatment of chronic insomnia in adults. Journal of Clinical Sleep Medicine, 17(2), 255–262.
      - Irish, L. A., Kline, C. E., Gunn, H. E., Buysse, D. J., & Hall, M. H. (2022). The role of sleep hygiene in promoting sleep health. Sleep Medicine Reviews, 61, 101567.
      - de Medeiros, B. E., et al. (2021). Effectiveness of progressive muscle relaxation on sleep quality: A randomized controlled trial. Complementary Therapies in Clinical Practice, 43, 101334.
      - Riemann, D., et al. (2022). European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia. Journal of Sleep Research, 31(3), e13534.
      - Thai Journal of Nursing Research. (2566). Sleep disturbance and emotional dysregulation after traumatic events. https://he02.tci-thaijo.org
      - Xie, H., Kang, J., & Mills, G. H. (2020). Clinical review: The impact of noise on patients’ sleep in hospitals. Critical Care, 24, 202.
      - Lee, S. Y., et al. (2021). Environmental interventions to promote sleep in hospitalized patients: A systematic review. BMC Health Services Research, 21, 1–12.
      - กรมสุขภาพจิต. (2565). แนวทางการดูแลผู้ประสบเหตุการณ์สะเทือนใจเฉียบพลัน (Acute Stress Response). กระทรวงสาธารณสุข.
      - กรมสุขภาพจิต. (2566). คู่มือการดูแลผู้มีความเครียดหลังเหตุการณ์รุนแรงและ PTSD. กระทรวงสาธารณสุข.
      - ชมภูนุช พงศ์พิบูล และ รุ่งโรจน์ คงบำรุง. (2564). ความเครียดและการเปลี่ยนแปลงระบบประสาทอัตโนมัติในผู้ที่มีประสบการณ์กระทบกระเทือนจิตใจ. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 31(3), 45–58.
      - จินดารัตน์ วัฒนกิจ และ กุลวิจิตร วิจิตรานนท์. (2566). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดความเครียดเฉียบพลันในผู้ประสบเหตุภยันตราย. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย, 31(2), 112–124.
      - ศุภรดา ชาญณรงค์ และ อมรรัตน์ ธีรานนท์. (2566). อาการนอนไม่หลับและปัญหาสุขภาพจิตในผู้ผ่านประสบการณ์เหตุการณ์รุนแรง. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต, 37(1), 67–78.
      - สุนทรีย์ อมรเดช และ ศิริวัฒน์ นิรัตน์. (2567). กลไกความเครียดและการหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลต่อคุณภาพการนอนหลับ. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 42(1), 23–35.
      - ลลิตา พัฒนกิจ และ วนาลี ศรีประเสริฐ. (2565). ปัจจัยทางอารมณ์และพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนา PTSD ในผู้ประสบเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจ. วารสารวิจัยทางการพยาบาล, 40(2), 101–115.
  - - - S : "ผวา หายใจเร็วหลังถูกจี้ปล้นเมื่อ 10 วันก่อน”
        S : "รู้สึกเหมือนลอยออกจากร่าง (Depersonalization)”
        S : "วิตกกังวลสูง ไม่สามารถกลับไปทำงานได้”
        O : Intrusive memories เกิดขึ้นหลายครั้งต่อวัน
        O : Avoidance: หลีกเลี่ยงเส้นทางเดิม/สถานที่คล้ายเหตุการณ์
        O : Sleep disturbance และฝันร้าย
        O : Hyperarousal: Startle response เด่น
        O : คะแนน ASDS มากกว่าค่า cut-off
        O : สีหน้าเคร่งเครียด กระวนกระวาย ไม่สามารถโฟกัสงานง่ายๆได้
    - - ผู้ป่วยชายอายุ 29 ปีมีอาการความเครียดเฉียบพลันหลังประสบเหตุการณ์รุนแรงจากการถูกจี้ปล้นด้วยอาวุธภายในระยะเวลาไม่ถึง 2 สัปดาห์ โดยเริ่มมีความวิตกกังวลสูง อาการผวา หายใจเร็ว นอนหลับผิดปกติ และมีอาการ hyperarousal เด่นชัด รวมถึงมี intrusive memories เกิดขึ้นหลายครั้งต่อวัน สะท้อนว่าระบบการจัดการความเครียดปกติของผู้ป่วยถูกรบกวนอย่างมาก นอกจากนี้ยังพบอาการ dissociation แบบ depersonalization ทำให้รู้สึกเหมือนลอยออกจากร่าง ซึ่งเป็นสัญญาณของการประมวลผลเหตุการณ์ที่ผิดปกติ ผู้ป่วยยังมีพฤติกรรมหลีกเลี่ยงเส้นทางและสถานที่ที่คล้ายเหตุการณ์ พร้อมทั้งไม่สามารถกลับไปทำงานหรือโฟกัสงานง่ายๆ ได้ แสดงให้เห็นว่ากลไกการเผชิญปัญหาในปัจจุบันไม่สามารถรับมือกับความเครียดจากเหตุการณ์ได้อย่างเหมาะสม ทั้งนี้คะแนน ASDS ที่สูงกว่าค่า cut-off และสีหน้าเคร่งเครียด กระวนกระวาย ยิ่งยืนยันถึงความบกพร่องในการตอบสนองต่อความเครียด
    - - ระยะสั้น (ภายใน 2–3 วัน)
        
        ผู้ป่วยสามารถบอกอาการความเครียด/ความวิตกกังวลของตนเองได้
        
        ผู้ป่วยระบุปัจจัยกระตุ้นอาการและกลไกการเผชิญปัญหาที่ไม่เหมาะสม ≥ 1 ข้อ
        
        ผู้ป่วยเรียนรู้ทักษะการจัดการความเครียด เช่น grounding / breathing ≥ 1 วิธี
        
        ระดับความวิตกกังวลลดลง
        ระยะกลาง (ภายใน 1–2 สัปดาห์)
        
        ผู้ป่วยสามารถใช้ทักษะการเผชิญปัญหาเชิงบวกได้อย่างน้อย 2 วิธี
        
        อาการหลีกเลี่ยงลดลง สามารถทำกิจวัตรบางอย่างได้
        
        คุณภาพการนอนดีขึ้น หลับ ≥ 5–6 ชั่วโมง/คืน
      - ระยะยาว (ภายใน 1 เดือน)
        
        กลไกการเผชิญปัญหามีประสิทธิภาพดีขึ้น ผู้ป่วยสามารถจัดการความเครียดโดยไม่เกิดอารมณ์กำเริบ
        
        อาการ ASD ลดลง ไม่รุนแรงจนกระทบต่อชีวิตประจำวัน
        
        ผู้ป่วยกลับไปทำกิจกรรมทางสังคม และทำงานได้ในระดับที่เหมาะสม
    - - ระยะสั้น (ภายใน 2–3 วัน)
        
        การรับรู้อาการ
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยสามารถอธิบายอาการความเครียด/ความวิตกกังวลของตนได้เป็นคำพูด อย่างน้อย 2–3 ลักษณะ และสามารถให้คะแนน SUDs ได้
        
        ตัวชี้วัด: SUDs ลดลง ≥ 2 หน่วย จากค่าเริ่มต้นภายใน 48–72 ชม.
        
        การระบุปัจจัยกระตุ้น/กลไกที่ไม่เหมาะสม
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยระบุปัจจัยกระตุ้นหลักได้อย่างน้อย 1 ข้อ และยอมรับว่ามีพฤติกรรมหลีกเลี่ยงหรือ coping ที่ไม่ช่วยเหลือ
        
        ตัวชี้วัด: บันทึกการสนทนา/teaching session พบการระบุปัจจัย ≥1 ครั้ง
        
        เรียนรู้ทักษะจัดการความเครียด
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยสามารถสาธิต grounding technique หรือ diaphragmatic breathing ได้ 1 วิธี ที่ถูกต้องอย่างน้อย 1 ครั้ง หลังการสอน
        
        ตัวชี้วัด: การสาธิตบนเตียง/ห้องตรวจเป็นลายลักษณ์อักษรว่า “สาธิตได้” และผู้ป่วยระบุว่าจะใช้ทักษะเมื่ออาการกำเริบ
        
        ระดับความวิตกกังวลลดลง
        
        เกณฑ์: GAD-7 หรือ SUDs ใช้เป็นตัวชี้วัด
        
        ตัวชี้วัด: GAD-7 ลดลง ≥ 3–5 คะแนน หรือ SUDs ลดลงตามข้อ 1 ภายใน 2–3 วัน
      - ระยะกลาง (ภายใน 1–2 สัปดาห์)
        
        ลดการหลีกเลี่ยง
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรบางส่วน/ผ่านเส้นทางที่เคยหลีกเลี่ยงแบบ graded exposure ได้ 1–2 ครั้ง/สัปดาห์
        
        ตัวชี้วัด: จำนวนครั้งที่ออกนอกบ้าน/กลับเส้นทางเดิมเพิ่มขึ้น
        
        คุณภาพการนอนดีขึ้น
        
        เกณฑ์: หลับรวม ≥ 5–6 ชั่วโมง/คืน โดยนอนเป็นช่วงต่อเนื่องมากขึ้น
        
        ตัวชี้วัด: Sleep diary แสดงชั่วโมงการนอน ≥5 คืน/สัปดาห์
        
        ลดความถี่ของ intrusive memories / startle
        
        เกณฑ์: intrusive memories < 3 ครั้ง/วัน และ startle response ลดลง
        
        ตัวชี้วัด: Self-report หรือ SUDs event log
        
        การใช้ทักษะเชิงบวก
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยใช้ทักษะการเผชิญปัญหาเชิงบวกได้ ≥ 2 วิธี ในสถานการณ์จริง
        
        ตัวชี้วัด: self-report หรือ nurse observation ≥2 ครั้งในสัปดาห์
      - ระยะยาว (ภายใน 1 เดือน)
        
        ลดการ dissociation
        
        เกณฑ์: อาการ depersonalization/derealization ลดจนไม่กระทบการตัดสินใจหรือความปลอดภัย
        
        ตัวชี้วัด: self-report episodes ≤1/สัปดาห์ หรือเป็น “rare”
        
        กลับสู่กิจกรรมทางสังคม / ทำงานได้
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยกลับไปทำงานได้เป็นบางส่วนหรือเต็มเวลา และเข้าร่วมกิจกรรมสังคมได้อย่างน้อย 1 ครั้ง/สัปดาห์
        
        ตัวชี้วัด: การกลับไปปฏิบัติงาน หรือการเข้าร่วมกิจกรรมสังคมในบันทึก
        
        อาการ ASD ลดลงจนไม่รุนแรงต่อการทำงาน
        
        ตัวชี้วัด: คะแนน ASDS documented
        
        เกณฑ์: ASDS ลดลง ≥ 20% จากค่าเริ่มต้นภายใน 1–2 สัปดาห์ และคง/ต่อเนื่องภายใน 1 เดือน
        
        กลไกการเผชิญปัญหามีประสิทธิภาพ
        
        ตัวชี้วัด: ไม่มี episode requiring emergency intervention >1 ครั้ง/เดือน
        
        เกณฑ์: ผู้ป่วยสามารถจัดการความเครียดโดยไม่เกิดอารมณ์กำเริบ ในสถานการณ์กระตุ้นระดับต่ำ–ปานกลาง
    - - American Psychiatric Association. (2023). Clinical practice guideline for the treatment of acute stress disorder and posttraumatic stress disorder.
        Bryant, R. A., Creamer, M., O’Donnell, M., Silove, D., & McFarlane, A. (2022). Acute stress disorder: A systematic review of treatment and prognosis. Journal of Traumatic Stress, 35(4), 1245–1257.
        Bryant, R. A., Gallagher, H. C., & Felmingham, K. L. (2021). Short-term cognitive behavioral therapy for trauma: Prevention of PTSD. The Lancet Psychiatry, 8(9), 834–842.
        Fonzo, G. A., & Etkin, A. (2021). Affective neurocircuitry in posttraumatic stress and acute stress reactions: Implications for treatment. Nature Reviews Neuroscience, 22(3), 174–190.
        Harvey, A. G., & Murray, G. (2021). Sleep disturbances in trauma-related disorders: Therapeutic implications. Annual Review of Clinical Psychology, 17, 203–229.
        Kleim, B., & Ehlers, A. (2021). Emotion processing in acute stress disorder: Role in intrusive memories and dissociation. Behaviour Research and Therapy, 142, 103863.
        Sijbrandij, M., Kunovski, I., & Cuijpers, P. (2022). Early psychological interventions for acute stress reactions: A meta-analysis. Psychological Medicine, 52(3), 453–466.
        World Health Organization. (2021). Guidelines for the management of conditions specifically related to stress: Acute stress reaction, acute stress disorder, and post-traumatic stress disorder. WHO Press.
    - - ประเมินรูปแบบการเผชิญปัญหาของผู้ป่วย
        ประเมินความคิด อารมณ์ พฤติกรรมขณะเกิดอาการ
        ใช้มาตรวัด: ASDS, SUDs, GAD-7
        ตรวจสอบปัจจัยเสี่ยง เช่น ประวัติครอบครัวมี PTSD
      - ให้การสนับสนุนทางอารมณ์และสร้างสัมพันธภาพเชิงบำบัด
        ใช้ท่าทีสงบ อบอุ่น ไม่ตัดสิน
        เน้นความปลอดภัย
        ช่วยผู้ป่วยเชื่อมโยงเหตุการณ์กับอารมณ์ที่เกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป
      - สอนทักษะการเผชิญปัญหาเชิงบวก
        เทคนิคที่ใช้ได้ผลใน ASD:
        Grounding techniques (5–4–3–2–1 method)
        Diaphragmatic breathing 6–8 รอบ/นาที
        Progressive Muscle Relaxation
        Mindfulness-based stress reduction
      - ส่งเสริมการแสดงออกทางอารมณ์อย่างเหมาะสม
        กระตุ้นให้พูดคุยเกี่ยวกับความรู้สึกที่เกิดหลังเหตุการณ์
        ใช้ open-ended questions เพื่อลดการกดเก็บปัญหประเมินความเสี่ยงต่อ self-harm แม้ไม่มีรายงาน
      - ฝึกการวางแผนและจัดโครงสร้างกิจกรรม (Activity planning)
        จัดกำหนดการง่ายๆ เช่น อาบน้ำ–รับประทานอาหาร–เดินเบาๆ
        ลดพฤติกรรมหลีกเลี่ยงอย่างค่อยเป็นค่อยไป
        ใช้เทคนิค graded exposure ร่วมกับทีมจิตเวช
      - ส่งเสริม Sleep hygiene
        หลีกเลี่ยงคาเฟอีน
        นอนและตื่นให้เป็นเวลา
        หลีกเลี่ยงหน้าจออย่างน้อย 1 ชม. ก่อนนอน
        ใช้ breathing/PMR ก่อนเข้านอน
      - ประสานทีมสหวิชาชีพ
        ส่งต่อ CBT for trauma 3–5 session
        พิจารณาติดตามผลหลังหยุด benzodiazepine
    - - ภายใน 1–2 สัปดาห์ ผู้ป่วย:
        
        ระบุอาการที่เกี่ยวกับความเครียดและปัจจัยกระตุ้นได้
        
        ใช้ทักษะการเผชิญปัญหาเชิงบวกอย่างน้อย 2 วิธี
        
        อาการวิตกกังวลลดลง คะแนน ASDS ลด ≥ 20%
        
        นอนหลับดีขึ้น ≥ 5–6 ชั่วโมง
        
        ลดความถี่ของ intrusive memories และ startle response
        
        อาการ dissociation ลดลง
        
        สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้บางส่วน
        
        กลไกเผชิญปัญหาทำงานดีขึ้น ไม่มี maladaptive coping เช่น การหลีกเลี่ยงรุนแรง