Please enable JavaScript.
Coggle requires JavaScript to display documents.
H9 - DEMOCRATIE EN VERTEGENWOORDIGING - Coggle Diagram
H9 - DEMOCRATIE EN VERTEGENWOORDIGING
INLEIDING: WAAROM DEMOCRATIE
Democratie, een wereldwijde dalende trend..., autoritaire regmmes worden steeds autoritairder.
-> Geen algemeen aanvaarde definitie, wel 'essentiële ingrediënten'!
Moet van burgers zelf uitgaan, moet volgens afgesproken regels uitgeoefend worden en individuele rechten/vrijheden moeten gerespecteerd worden.
-> Hoe voorkomen we dat overheid macht misbruikt?
James Mill:
=> Belangen van overheid en volk moeten samenvallen! (if men were angels, no government would be necassary + omgekeerd).
Contrasterende visies! We leven in een democratie, daarom bevat de term democratie zoveel mogelijke betekenissen. We kunnen er met elkaar over in debat gaan!
Universeel fenomeen: 20e eeuw; democratisering vd wereld. 21e eeuw; democratie op terugweg.
Waarom toch democratie als ideaal nastreven?
-> Flexibel ideaal:
Omdat democratie een breed begrip is, kan het op vele manier ingevuld worden.
=> Nieuwste vorm van democratie: Deliberatieve democratie.
= discussie tss vrije en gelijke burgers.
WAT IS DEMOCRATIE?
Meer dan alleen zelfbestuur!
° Vrije geheime verkiezingen
° Evenwicht tss drie machten
° parlement met tijdelijk mandaat
°...
Verhouding tussen Principaal en Agent:
Macht vh volk (participaal) naar kleine groep vertegenwoordigers (agent).
-> Participal agent theorie:
De participaal staat een deel van z'n bevoegdheden af aan de agent. Bevoegdheidsoverdracht vaak nodig omdat de principaalniet zelf over de nodige tijd of middelen beschikt om beslissingen te nemen + cf. grote groep!
2.3 Het imago van Democratie
Van slecht naar minst slechtste systeem
Verschillende 'negatieve' visies op democratie:
Churchill
(Democratie is het slechtste systeem dat we hebben, alleen zijn de andere die we hebben geprobeerd nog slechter.
Aristoteles: omschrijving 6 staatsvormen
Plato: Ochlocratie = heerschappij van het gepeupel
De Tocqeuville: Waarschuwd voor; tiranie van de meerderheid, spanning tss vrijheid en gelijkheid
vb. rechten minderheden in het gedrang
Kritiek: Brenan; Epistocratie!
Democratie nooit af!
Exclusieve dem -> directe dem -> schaalvergroting = indirecte demo -> representatieve demo +vormen directe demo -> deliberatieve demo
(een vorm van publieke besluitvorming die de nadruk legt op overleg en de uitwisseling van argumenten tussen burgers)
6 staatvormen Aristoteles
Democratie:
armen aan de macht
De massa bestuurd, de massa aan de macht profiteert
Aristocratie:
de deugdzamen regeren
Een elite bestuurd, goed voor allen
= Voorkeurbesturen omdat ze ten dienste staan van allen.
Alleen zijn aristocratie en monarchie moeilijk realiseerbaar -> 'heerser' moet dan eigenbelang wegdenken in voordeel van allen.
Oligarchie:
Rijken besturen
Klein aantal bestuurders, de elite profiteert
Monarchie: Bestuur van één persoon, voor allen.
Tiranie:
één persoon regeert
1 persoon bestuurd en profiteert
= geperverteerde vormen van bestuur waarin respectievelijk een individu, een kleine groep en de massa in eigen belang bestuurden, ten kosten van anderen.
-> Alleen zij die besturen profiteren hier
Politea: Bestuur van velen voor iedereen
= bestuursvorm van aristocratie en democratie gecombineerd.
= bestuur in handen van de middenklasse.
Brenan
: Democratie is de heerschappij van 'onwetenden' en irrationeler.
Pleit voor epistocratie = niet het volk maar de 'wetenden' besturen.
Stem van onwetenden weegt minder door, electoraal moeten wetenden meer doorwegen.
-> Via test die kiezers moeten afleggen.
<-> in conflict met fundamenteel beginsel van democratie, elke burger is evenveel waard.
2.4 Het belang van het verschil!
->
Schattschneider
"Het is de compeititie tussen politieke partijen dat mensen de mogelijkheid bied om een keuze te maken"
Het onderscheid tss politieke partijen in een samenleving is dus van essentieel belang binnen democratie!
-> Lijken partijen te veel op elkaar en is er weinig verschil = weinig keuzerecht voor kiezer.
= Lijkt dan eerder op een formele democratie ipv inhoudelijke democratie.
Democratie drijft op verschil, maar overbrugt dat verschil tegelijk ook op vreedzame wijze.
(cf. agonistisch pluralisme - Chantal Mouffe)
CRITERIA EN VOORWAARDEN VAN DEMOCRATIE
3.3 Een bijzondere voorwaarde: Sociaal Kapitaal!!
Het verenigingsleven, burgers die zich organiseren, het middenveld
-> de Tocqueville en Putnam
Socaalkapitaaltheorie van de Tocqueville
Door massaal lidmaatschap en betrokkenehid wordt volgens de Tocqueville een democratische traditie opgebouwd.
Kent twee functies:
Externe functie
(via samenwerking projecten en collectieve voorzieningen realiseren)
Interne functie
(leren onderhandelen en samenwerken voer grenzen van diversiteit heen)
Hoe actiever burgers binnen het verenigingsleven, hoe beter de overheid functioneert. Verenigingen, politieke partijen (horizontale netwerken) dragen bij tot de vorming van dat sociale kapitaal.
=> SK als maatschappelijke hulpbron!
Politieke cultuur/kenmerken civiele samenleving van Putnam
(meer horizontale samenleving vs vertiale (hiërarchische samenleving).
Democratie presteert beter als:
Wederzijds vertrouwen
Wederkerigheid
Sterke netwerken
= zorgt voor minder nood aan regulering in controle, dus ook minder overheid.
Burgers dragen zelf meer bij tot het algemeen belang.
Trend in politieke participatie is heel verschillend dan die van de algemene participatie.
Politieke participatie zit in dalende trend.
Algemene maatschappelijke participatie; niet in dalende trend.
DEMOCRATIE KRIJGT MEER BETEKENIS DANKZIJ NIET-DEMOCRATISCHE SYSTEMEN
Principiële tegenstanders: anarchisme, communisme, fascisme, nationaalsocialisme en theocratie.
-> Is een continuüm; Non-democratie is een gradatie.
Dictaturen en autoritaire regimes: controle van het politieke domein
= systeem gedefinieerd door afwezigheid van gelimiteerd mandaat.
Autoritair regime: Overkoepelend begrip, macht bij 1 pers. of kleine groep; Politieke rechten, persvrijheid en pluralisme worden sterk ingeperkt
Dictatuur: Vorm van autoritair bestuur. Sterke focus op leider, stelt zich boven de wet. Cruciaal kenmerk = afwezigheid van een in de tijd beperkt mandaat. Burgers hebben geen realistische mogelijkheid om de leider via verkiezingen te vervangen.
Totalitaire systemen
= controle over alle levenssferen.
-> Gaat nog verder dan een autoritair regime!
= Totale onderschikking en gehoorzaamheid aan het systeem, ook in privésfeer!
-> Terreur
Verkiezingen
Grootste onderscheid democratie door verkiezingen, op regelmatige tijdstippen, vrij, open en geheim.
DE CENTRALE PRINCIPES VAN DE LIBERALE DEMOCRATIE
Liberale (empiriscihe) democratie vs. totalitaire (of messianistische) democratie
°Liberale dmocratie:
Vrijheid komt tot uiting in de manier van, debad moet open verlopen. Vrijheid als middel!
°Totalitaire variant: Politiek als instrument om bevrijding te realiseren. Vrijheid als doel!
Gelijkheid van burgers
Principiële gelijkheid (AES)
Zelfde fundamentele rechten en vrijheden = cruciaal!
Vrijheden
Vrijheid staat centraal + rechten die dit mogelijk maken.
(vrije pers, recht op vereniging, vrije meningsuiting, onderwijs, ..).
Vertegenwoordiging, pluralisme en vrijemarkteconomie
-> Volksvertegenwoordigers zijn op hun beurt verantwoording verschuldigd aan de burger.
-> Macht verspreid id samenleving over verschillende groepen, niet één elite.
-> Vrije markt + gecorigeerd kapitalistische organisatie vd economie
= Noodzakelijke ingrediënten van de liberale democratie
Evenwicht tss vrijheid en inspraak
De staat krijgt macht om vrijheden en inspraak vd burgers te beschermen + maar die macht moet tegelijk afgebakend zijn (cf. checks and balances: trias politica, mandaatlimiet id tijd, meerderheid vs. oppositie, ...).
Scheiding der machten
Wetgevende macht
Uitvoerende macht
Rechtelijke macht
('kerkelijke macht')
Macht parlement ook niet ongelimiteerd!
-> sdm = garantie voor vrijheid vh volk.
Onafhankelijke rechters ziet toe op naleving rechtsregels, dus ook op politici.
(meerderheid niet boven de wet)
Transparantie
Zeer belangrijk! Stelt een bevolking in staat zelf controle uit te voeren.
Als al het bovenstaande voldaan is, maar er is geen transparantie = geen volledige democratie
(controlerecht bevolking is beperkt).
Het parlement
De macht van het volk, wordt de macht van de natie, verankerd door het parlement (cf. ons parlement: paleis der naties).
-> Zo centrale rol = parlementaire democratie.
https://www.youtube.com/watch?v=oK40nGTuvwA
6. Bestanddelen van democratie
Bestuur door, voor en van het volk - A.L
Bestuur door het volk
"by the people"
Dus niet door een dictator of groep technocraten die het beste met volk voor hebben.
2 onderscheiden + mengvorm!
Directe democratie:
Het oude Athene; burgers werden voor allerhande functies uitgenodigd via loting.
Het volk heeft zelf, direct zeggenschap.
cf. Referanda (bindend) in Zwitserland of volksraadplegingen (niet-bindend).
-> België: Referenda kunnen federaal politiek-juridisch niet. Ook volksraadplegingen worden federaal niet gehouden. Lokaal en provinciaal wel mogelijkheid tot volksraadplegingen (cf. Kortrijk) + sinds vlinderakkoord ook mogelijkheid voor gewesten.
Representatieve (indirecte) democratie:
Regeren georganiseerd door het volk via aanduiding van vertegenwoordigers van dat volk, doorgaans via verkiezingen
-> Door verkiezingen zijn volksvertegenwoordigers verantwoording verontschuldigd aan de kiezer.
Kiezers besturen op die manier onrechtstreeks mee. Ze laten anderen in hun plaats beslissen, maar sturen inhoudelijk het beleid via keuze uit verschillende partijgprogramma's - ideologiën.
-> Principaal-agent relatie moeilijker! (
eigen belang, zakkenvullers?)
-> Agent heeft kennismonopolie, principaal is meervoudig
Bestuur voor het volk
for the people
Bestuur in het algemeen belang = geen voldoende voorwaarde democratie, wel basisvoorwaarde (cf. dictator)
-> Moeilijk te bepalen wat het algemeen belang is:
"Goed voor iedereen" (zelden zo, cf. gevangenissen, Ventilus,..)
Gn neutraal begrip, = politieke keuze -> debat nodig om algemeen belang te bepalen.
Wie bepaald algemeen belang?
Dictator
Locke: enkel eigenaars (belastingbetalers)
John Stuard Mill: iedereen diende te participeren maar: ongeschoolde arbeiders 1 stem, hoogopgeleiden 6.
Mill: Meerderheid kan te volgzaam worden!
Wanneer veel mensen dezelfde mening hebben, ontstaat er een sterke sociale druk om mee te gaan met de meerderheid.
→ Daardoor durven minder mensen kritiek geven of anders denken.
Wanneer de meerderheid te dominant en kritiekloos wordt, dan kan een regering die door die meerderheid gevormd wordt, niet meer goed functioneren voor alle burgers.
Maw:
Wil van de meerderheid = nt noodzakelijk beste keuze voor samenleving
minderheden kunnen genegeerd/onderdrukt worden
Democratisch gekozen leiders kunnen beslissingen nemen die niet in het algemeen belang zijn, maar enkel in belang vd grootste groep.
-> Daardoor werkt het niet meer “voor” het volk als geheel, maar enkel voor de meerderheid — en dat is géén goede democratie volgens Mill.
= Als iedereen blind de meerderheid volgt, dan wordt democratie oppervlakkig en gaat ze geen goede beslissingen meer nemen. Het feit dat het volk zelf bestuurt maakt dan juist dat het bestuur niet langer goed is voor het volk.
Bestuur van het volk
'from the people"
Wie is echter het volk?
-> Elke demo bepaalt voorwaarden voor politieke participatie, bepaald grenzen vh politieke burgerschap = sluit dus mensen van dat burgerschap uit (migranten zdr BE nationaliteit of asielzoekers)
DUS: Het volk betekend nergens iedereen
cf. evolutie ons stemrecht (cijns, AMS, AES en geslacht)