Please enable JavaScript.

Coggle requires JavaScript to display documents.

ZELULA, MINTZA ETA BESTE BILDUKIAK - Coggle Diagram

- - - - PROKARIOTOA
        
        Tamaina eta formaren arabera antolatzen dira.
        
        KOKOAK
        
        Esferikoak. 4 erataran ageri daitezke.
        
        Koko bakartuak
        
        Diplokokoak banaka.
        
        Estafilokokoak multzoka
        
        Estreptokokoak ilara batean
        
        BAZILOAK
        
        Luzanga, laburrak edo luzeak
        
        BIBRIOLAK
        
        Kurbatuak, koma itxura
        
        ESPIRILOAK
        
        Uhinduak. Bi mota daude.
        
        Espiriloak: S itxura dutenak
        
        Espiroketak helikoidalak badira
        
        ZELULA PROKARIOTOEN ORGANULUAK
        
        1.- Kapsula: Ez dago beti. Pareta gainean. Glukoproteinaz. Babes funtzioa.
        
        2.-Erribosomak: Bi azpiunitatez. RNAr dauka.
        
        3.- Piliak. Proteinak dira. Material genetikoa trukatzen du eta finkapenaz arduratzen da.
        
        4.- Nukleoidea: DNA zirkularra kiribildua dago.
        
        5.- Zitoplasma: Barne ingurunea.
        
        6.- Pareta zelularra: Mintzaren gainean. Mureinaz. Itxura mantentzen du.
        
        7.- Mintza: Bikapa. Fosfolipido + proteinaz osatuak. Garraio eta arnasketa. Fotosintesiaren erreakzioak hemen gauzatzen dira.
        
        8.- Plasmidoa: DNA zirkular txikia. Info genetiko gutxi
        
        9.- Flagelo: Ez beti. Mugimenduaz arduratu
        
        10.- Besikulak: Substantziak metatu
        
        11.- Zitoeskeletoa: Proteinezko zuntza. Forma mantendu eta ugalketaz arduratu.
      - EUKARIOTOAK
        
        Bi mota bereizi daitezke; Animali eta landare.
        
        Soilik landare zelulek duten organuluak
        
        Pareta: Zelulosazko kanpo mintza. Zurruntasuna eskaini
        
        Kloroplastoak: Mintz bikoitza. Klorofila pigmentua ekoitzi eta fotosintesia egin.
        
        Soilik animali zelulek duten organuluak
        
        Zentrosoma: Mikrotubuloz osatua. Zilioak eta flageloak sortu. Zatiketan parte hartu.
        
        Zilio edo flageloak: Mugimenduaz arduratu.
        
        Bi zelulek duten organuluak
        
        1.- Mintz plasmatikoa: Zelula barne eta kanpoaren arteko muga. Garraio eta trukaketak.
        
        2.- Golgi aparatua: Mintz bakarrekoa. Proteinak + lipidoak garraiatu eta eraldatu.
        
        3.- Zitoeskeletoa: Forma mantendu eta mugimendua.
        
        4.- Lisosoma: Entzimez betetako besikulua. Digestioa egin.
        
        6.- Mitokondrioak: Arnasketa zelularra. Energia lortu. Mintz bikoitza.
        
        7.- Peroxisoma: Entzimez betetako besikula. Lipidoen metabolismoa. Oxidazio prozesuetan.
        
        8.- Nukleoa: Mintz bikoitzez inguratua. Zelularen info genetikoa gorde.
        
        9.- Erretikulu endoplasmatikoak: Nukleoloan hasi eta zitoplasman hedatu. Leunak ez du erribosomik eta lipidoak sintetizatu. Pikortsuak erribosomak ditu eta proteinak sintetizatu.
        
        10.- Erribosomak: Proteinak sintetizatu.
        
        11.- Bakuoloa: Landareetan substantziak metatu. Animalietan digestioan parte hartu.
- - - - "Mosaiko fluido"aren eredua deitzen zaio. Pieza desberdinez osatua eta mugikortasuna duelako.
        
        Karbohidratoak
        
        Lipidoekin edo proteinekin lotura kobalente baten bidez elkartzen dira. Kantitate handietan glukokalixa sortzen dute. Alegia, mintzaren kanpoaldean sortutako geruza bat glukoproteinaz edo glukolipidoz eginda.
        
        Lipidoak
        
        Fosfolipido: Funtsezkoak. Anfipatikoak dira. Geruza bikoitza eratzen dute horregatik: alde hidrfoboa barrura eta hidrofilo kanpora.
        
        Kolesterola: Fosfolipidoen geruzan txertatzen dira, batez ere animali zeluletan ageri dira.
        
        1.Proteinak
        
        Anfipatikoak dira. Horrela geruza bikoitzan txertatu daitezke. Tamaina eta egitura desberdinak dute: Batzuek α-helizea eta besteek globularrak.
        
        Integralak: Geruza zeharkatzen duten proteinak dira. Estu lotuta daude fosfolipidoetan eta kolesterloan.
        
        Periferikoak: Gainazalean daude eta hidrofiloak dira.
  - - - Fluido gisa jardun; 4 faktoreen menpe.
        
        Kate hidrokarbonatuen luzera: Gero eta luzeagoa (lotura gehiago), orduan zurrunagoa.
        
        Asegabetasuna: Asegabeagoa --> fluidoagoa
        
        Kolesterola: kolesterol gehiago zurrunagoa da.
        
        Tenperatura: baxuagoa, zurrunagoa.
    - - Hesi hautakorra da, hautatzen du ze substantziak sartu eta zeintzuk ez.
      - Substantziak garraiatzen ditu
      - Forma mantentzen du, zitoeskeletoa lotu.
      - Zelulak identifikatzen ditu, gluzido batzuen bidez; adibidez obulua eta espermatozoidea.
  - - - Mintza deformatu gabe
        
        Molekula txikiak eta ioiak garraiatu. Mintza zeharkatzen dute aldaketarik gabe.
        
        Garraio aktiboa
        
        Ioiak eta molekulak gradiantearen kontea doa. Horregatik energia behar da. Protein jakin batzuek egiten dute; ATPasak eta "ponpa" deritzao prozesuari
        
        Sodio-potasio ponpa.
        
        ATPasak ioiak garraiatu aktiboki. Animali mintzean batez ere. Zelula barruan K kontzentrazio handiagoa da. Kanpoan Na handiagoa.
        
        Horrela, Na ateratzen da oreka osmotikoa egoteko eta K sartzen da nerbio kindariak kontrolatzeko.
        
        Garraio pasiboa
        
        Kontzentrazio gradeantearen alde doa. Horregatik ez du energiarik behar.
        
        Berreidura sinplea
        
        Lipidoetan disolbagarriak diren substantziak txikiak garraiatzeko: O2 edo CO2
        
        Berreidura erraztua
        
        Ioiak eta molekula polarrak pasatzeko, proteinen laguntzarekin. Bi mota.
        
        Kanal proteikoa: Mintza zeharkatzen dute kanal bat irekiz. Ura garraiatzeko modua da.
        
        1 more item...
        
        Permeasak: Mintzarekin lotu eta bere konformazioa aldatzen du sartzeko eta gero beste aldean kanporatzen du.
        
        1 more item...
      - Mintza deformatuz
        
        Molekula handiak edo beste zelulen zatiak barneratzeko edo kanporatzeko. Besikuluen bidez.
        
        Exozitosia
        
        Partikulak zelulatik kanpo ateratzeko, besikulu batean sartuta. Hondakinak izan ohi dira. Mintza eta besikulua bat egiten dute edukia kanporatzeko.
        
        Endozitosia
        
        Partikulak zitoplasmara sartzen dira, besikulu batzuen bidez.
        
        Fagozitosia
        
        Partikulak handiak. Pseudopodoen bidez. Hauek besikulan lisosoma batekin elkartu egiten dira.
        
        Pinozitosia
        
        Likidoak sartzeko mintzaen inbaginazio baten bidez
        
        Errezeptore
        
        Makromolekulak barneratu. Zelularen gainazaleko errezeptore batzuetara lotu. Horrela, inbaginatu eta besikulak eratzen dira --> Endosomak
- - - - 1. Egitura unitatea: Izaki bizidunak zelulaz osaturik gaude
        2. Funtzio unitatea: Zelulak gai dira funtzio guztiak betetzeko.
        3. Ugalketa unitatea: Lehen zelula batetik beste zelua guztiak datozte.
        4. Unitate genetikoa: Funtzionatzeko informazio genetiko guztia dute zelulek.
- - - - Exozitosis sortuak dira.
        
        Landareen pareta zelularra
        
        Zuntz itxurako osagaia du, zelulosaz osatua. Horren inguruan ura gatz minerlaka eta heteropolisakaridoak daude (hemozelulosa eta pektina)
        
        Tarteko lamela: Kanpoan dagoena (zaharrena). Fragmoplastotik eratutakoak. Pektika dute.
        
        Sekundarioa: Azkena sortzen da. Mintza ukitzen du eta zelulosa du. Baina ez du pektinarik normalean.
        
        Primarioa: Lodiagoa da. Hortaz mintzatik gertuagoa dago. Zelulosa, pektina eta hemizelulosa du. Mehea da.
      - Onddoen paretak
        
        Kitina homopolisakaridoz osatua. Malgutasun asko du horregatik zelulari zurruntasuna eskaintzen dio eta forma mantentzen du.
      - Bakteroioen pareta zelularra
        
        Peptidoglukanoz osatuak
        
        Gram negatibo: Ezin dira tindatu. Bi geruza daude; Barrukoa mehea eta mureinazkoa eta kanpokoa fosfolipidoen geruza bikoitzaz.
        
        Gram postibo: Tindatzen dira. Peptidoglukanozko (mureina) sare lodia. Bakterioei babestu (deshidratazioa)
- - - - Handipena: 2000 aldiz
        
        Bereizmen: 0,2 μm
        
        Zelula: Biziak
        
        Energia: argia
  - - - 2.000.000 aldiz
        
        0,0002 μm
        
        Hilak
        
        elektroiak